тууһаа диэнтэн хай. аата. Балык тууһааһына. Хаппыыста тууһааһына
□ Сиэмэтэ сиппит укуруобу оҕурсу, хаппыыста тууһааһыныгар туттуллар. ФНС ОАҮүС

таммалат диэнтэн атын
туһ. Салаакка, остуолга илдьиэх аҕай иннинэ, биллэ-биллибэттик туус, биэрэс таммалатыахха, туустаах итиэннэ уксуустаах сүөгэйи кутуохха наада. Үрдүгэр укуруоп таммалатыллар. Дьиэ к.

тупсар диэнтэн хай
аата. Манна сүөһү боруодатын тупсарыыга утумнаах үлэ ыытыллар. И. Федосеев
[Укуруоп] ас амтанын тупсарыыга туттуллар. КММ ОК
Саха дьахтарын олоҕун-дьаһаҕын тупсарыыга улахан болҕомто ууруллубута. АИА КХО

сыһ. Түүтэх курдук, түүтэх гына. ☉ Снопом, пучком
Аргыһым куруҥҥа үүммүт кучуну үргээн, түүтэхтии кэлгийээт, бэрэмэдэйигэр тэскэччи уган кэбистэ. ФВС К
Укуруоп ыһыыта киэҥ буоллаҕына, от охсор массыынанан оҕустаран баран кыракыра гына түүтэхтии баайыллар. КММ ОК
Быһыллыбыт сэлиэһинэйи тута түүтэхтии баайыахха уонна түүтэхтэри кириэстии биитэр соһулуоннуу ууруохха наада. ХКА

аат.
1. Улахан төгүрүк эбэтэр ньолбоҕор быһыылаах ас аҕалар тэриэлкэ. ☉ Блюдо (предмет посуды). Улахан бүлүүдэ. Таас бүлүүдэ. Үрүҥ көмүс бүлүүдэ
□ Бүлүүдэни толору кыһыллыбыт тоҥ хатыыһы көхтөөхтүк саҥа аллайа көрүстүлэр. Н. Габышев
Кини бүлүүдэҕэ өрөһөлүү ууруллубут сыалаах эти охсон кэбиспитэ. М. Доҕордуурап
2. Биир аһылыкка бэриллэр ас көрүҥэ. ☉ Блюдо (кушанье). Маҥнайгы бүлүүдэ. Иккис бүлүүдэ. Үс бүлүүдэлээх эбиэт
□ Саарбах киһини олус минньигэс бүлүүдэлэринэн күндүлээбиккититтэн кэһэйэргит буолуо. Софр. Данилов
Укуруобу тупсарыы быһыытынан салааакка, мииҥҥэ, тэллэйгэ, эккэ, балык бүлүүдэҕэ хатаран да сибиэһэйдик да эбэллэр. ФНС ОАҮүС
Чесногу оҕурсу уонна помидор тууһааһыныгар, араас эт-балык, оҕуруот аһыттан оҥоһуллар бүлүүдэлэри тупсарыыга киэҥник тутталлар. ФНС ОС

туохт.
1. Өр туран чиҥээ, ыараа, тимирчи түс. ☉ Спрессоваться, уплотниться, осесть (от времени)
Сииктээх кумах дьиппинийбитигэр үктэнэн, аттар холкутуйдулар, хаамыы дьоруонан бадьаралаатылар. Л. Попов
Күнүһүн бөһүккэй хаар түүнүн дьиппинийэ тоҥор, үрдэ чараас мууһунан хаҕылыйар. И. Федосеев
Икки хонон баран тууһаммыт укуруоп дьиппинийэр. Оччоҕо иһити өссө толору симэн баран кытаанахтык хаппахтанар. ФНС ОАҮүС
2. Ууну иҥэринэн тэний, тыылын, онон быыһа-арда суох буол (мас оҥоһуктар тустарынан). ☉ Впитав влагу, увеличиться в объеме, стать объемным, уплотниться (о деревянных предметах). Уһаат дьиппинийбит. Тыыбыт дьиппинийэн уу киирбэт буолбут
3. көсп. Тугу эмэ сөбүлээбэккэ искэр хаатыйалан, саҥата суох буол, ыараа. ☉ Замыкаться в себе, погружаться в молчание, стать угрюмым, мрачным
Кини мунна, сэҥийэтэ, хайдах эрэ уһуктана түһэн, хаана ыараан, дьиппинийэн олордо. А. Федоров. Кини ыар санаа баттаабытыныы сыарҕатыгар иҥнэри түспүт, дьиппинийбит. А. Сыромятникова
Пьер буоллаҕына быстах-остох тылы кыбытан биэрэ-биэрэ, бэйэтин санаатыгар ылларбыт быһыынан, дьэбирдик дьиппинийэн кэбиһэр. Л. Толстой (тылб.)
4. көсп. Хараҥаран, туох да көстүбэт, саба баттаммыт курдук буол. ☉ Становиться непроницаемо темным
Хайа улаҕатынааҕы кыараҕас дүөдэ уҥуоруттан саҕаланан барар халыҥ тыа, тугу да иһирдьэ киллэриэ суохха айылаах дьиппинийэ барыйан турар. Амма Аччыгыйа
Күһүҥҥү түүн ханан да быыһахайаҕаһа суох, ыас хара эркин буолан дьиппинийэн турар. Н. Якутскай
Ый буоллаҕына алаас ньуурун бүтүннүүтүн туналыччы сырдатан иһэн, …… адаархай былыт быыһыгар киирэн барбыта, сир-дойду эмиэ улам-улам дьиппинийэ хараҥарбыта. Д. Таас
◊ Дьиппинийиэҕинэн дьиппинийбит - олус дьиппинийбит, сөҥүдүйбүт (ыар санааттан). ☉ Стать чрезмерно угрюмым, мрачным (от тяжких дум)
Бииктэр дьиппинийиэҕинэн дьиппинийэн олордо. Аһаҕастык көрбүт киэҥ харахтара кырыыланнылар, сыҥааҕын этэ күүрэн таҕыста, уостара ыбыстылар. Л. Попов
- Хайа, бу туохха бары бачча сэнньэлэстигит? - Сабардам аттаахтар кэлбиттэригэр, дьиппинийиэҕинэн дьиппинийэн туран нүһэрдик ыйытта. Болот Боотур
[Тыыга уу киирэн тимирээри сырыттаҕына] Миитэрэй аны олус наҕылыгар түстэ: тыытын икки биттэҕиттэн тутуһан дьиппинийиэҕинэн дьиппинийэн баран, хамсаабакка олорунан кэбистэ. Н. Заболоцкай

1. даҕ.
2. Судургута, боростуойа суох; эрэйдээхтик оҥоһуллар. ☉ Сложный, трудный; осложнённый
   Киэһэнэн сылайан барыы саҕана, ааҕар кытаатар. Сорох уустук формулалар туох да омуна суох тоһоҕо курдук сааллан киирэллэр. Н. Лугинов
   Тымныы тыыннаах, тоҥ-болуо буордаах Саха сиригэр ботаническай саады тэрийии ичигэс эбэтэр сымнаһыар килиимэттээх дойдуга тэрийэрдээҕэр тыһыынча төгүл кытаанах уонна уустук суол. И. Данилов
   Сорох дьон кинигэнэн эргиниини уустуга суох дьыаланан ааҕаллар. Дьону үөр.
3. Уран, мындыр буолары эрэйэр (үксүгэр ханнык эмэ сатабылы этэргэ). ☉ Требующий изысканного, утончённого подхода (обычно о каком-л. умении, мастерстве)
   Муҥу дьолго эргитэр — Дьэ ол уустук сатабыл. С. Данилов
   Оҕоҕо моральнай хаачыстыбаны иҥэрии — сүрдээх уустук, сыралаах дьыала. Дьиэ к.
4. Дэбигис өйдөммөт, бутуурдаах (үксүгэр олоҕу, киһи майгытын, ис санаатын этэргэ). ☉ Запутанный, непонятный, непростой (обычно о жизни, о характере человека)
   Олох уустук оҥоһуутун, Утарсыыта солоҕойун Кырдьан иһэн киһи билэр, Хойутаан билэн кэмсинэр. С. Данилов
   Мин киммин эн олустук Билиэххин баҕараҕын, Бэйэбэр бэйэм уустук Мин таабырын буолабын. И. Гоголев
   Кини хараахтара уустук, бэйэтэ этэринии, «бутуур», олох элбэххэ үөрэппит киһитэ. ФЕВ УТУ
   Билии-көрүү уустук, диалектическай майгылаах. ДИМ
5. Эриэхэбэй оҥоһуулаах (хол., тиэхиньикэни эбэтэр үүнээйини этэргэ). ☉ Сложно конструированный (напр., о технике); сложносоставной (о растении)
   От кыраабыла диэн эмиэ оччолоох уустук сэп буолаахтыа дуо?! Амма Аччыгыйа
   Биир чиэски нэһилиэк күөх биэрэгэр Уон араас уустук массыыналар Улуу борохуокка тиэллэн кэлэннэр Кырааскалаах хайалыы кыстаннылар. С. Данилов
   Биһиги төрүттэрбитигэр суукка иһинээҕи бириэмэни билэргэ чаһы диэн уустук мэхэньиисимнээх прибор суох этэ. АНВ СТУ
   Моркуоп, укуруоп, петрушка дьукаах сибэккилэрэ — хастыы да боростуой суончуктан оноһуллубут уустук суончуктар. МАА ССЭҮү
6. аат суолт. Ханнык эмэ дьыала, үлэ күчүмэҕэйэ, судургута, боростуойа суоҕа; уран, мындыр буолары эрэйэрэ. ☉ Сложность, трудность какого-л. дела, работы; изысканность, утончённость подхода
   Айар тыл уустугун оһуордуур харахпар Айылҕам сиэдэрэй симэҕин арыйда. И. Эртюков
   Дьэ онно кинилэр албас көмөтүнэн хайдах да быччыҥнаах киһини начаас охторору илэ харахтарынан көрөн, тустуу уустугун биирбиэс тыла суох итэҕэйбиттэрэ. НЕ ТАО
   Дьыл бу кэмэ хаһан баҕарар сүөһүнү иитээччилэргэ үгүс уустуктары үөскэтээччи. «Кыым»
7. сыһ. суолт. Ыарахан, күчүмэҕэй, судургута суох. ☉ Сложно, трудно, непросто
   Доҕоор, дьиҥнээх доҕордоһуу Оттуллубут оһох курдук: Умуруоруоҥ ол оһоҕу — Иккиһин отторуҥ уустук. С. Данилов
   Атын киһини толору өйдүүр уустук. Н. Лугинов
   Ньээҥкэни булар уустук. Н. Габышев
   ◊ Уустук бэссэстибэ хим. — араас көрүҥнээх аатамнартан турар мөлүөкүлэлэрдээх бэссэстибэ. ☉ Сложносоставное вещество
   Уустук бэссэстибэлэр …… бөлөхтөрүнэн эбэтэр кылаастарынан наарданаллар. КДМ Х. Уустук этии тыл үөр. — икки эбэтэр хас да судургу этииттэн турар этии. ☉ Сложное предложение
   Оҕолор учуутал салалтатынан бастаан судургу этии тутаах чилиэннэрин булаллар, онтон уустук этии тутаах чилиэннэрин этэллэр. ПНЕ СТ
   ср. др.-тюрк. узлуҕ ‘опытный, ловкий’, узлух ‘мастерство, ловкость’