сыһ. Дириҥник, түгэхтээхтик (хол., саҥар). ☉ Многозначительно (напр., говорить); глубоко, основательно (напр., продумывать)
Кини ураты уоттаах хараҕыттан толлон киэр хайыспытым, онуоха улаҕалаахтык сонньуйбута. И. Гоголев
Иван таһырдьа ойдо. Дьикти улаҕалаахтык санаата оонньоото, дууһата уйадыйда. Э. Соколов
Күлүк Сүөдэр норуот муудараһын иҥэриммит киһи буолан, куруутун даҕаны сытыытык, улаҕалаахтык саҥарар-иҥэрэр. «ХС»
Уһуну-киэҥи улаҕалаахтык толкуйдаа, кэлэр кэмҥин кэскиллээхтик кэрэһилээ. «Чолбон»

прил. 1. стереоскопичес-кай (сабардамнанан, улаҕаланан көстөр); 2. (дающий объёмное изображение) стереоскопи-ческай (сабардамнаах, улаҕалаах гына көрдөрөр); стереоскопическое кино стереоско-пическай киинэ.

түмүктээ диэнтэн хай
аата. В.И. Рассадин суруйар түмүктээһиннэрэ олус ылыннарыылаахтар. Багдарыын Сүлбэ
[Поэзия] биһиги кэммит туһунан үйэлээх, улаҕалаах түмүктээһиннэри оҥорорго улахан кыаҕы биэрэр. ОГГ СМ
Куонкуруһу түмүктээһиҥҥэ хамыыһыйа биирдии бэйэлэригэр түөрт мөһөөх солкуобайдаах харчынан бириэмийэни туттартаата. «Кыым»

даҕ. Бэйэтин атыттартан үрдүктүк сананар, киэбирэр, бэрдимсик. ☉ Высокомерный, надменный, зазнавшийся
Кинээс ойоҕо кэтэхтээх, уус ойоҕо улаатымсык, ойуун ойоҕо улаҕалаах (өс ном.). Ольга Ивановна кыыһа улаатымсык, сааһынан аҕа, итириксит кылына уолбун бутуйуоҕа диэн дьиксинэр. П. Аввакумов

көр көрдөртөө
Оҕолор, хайаҕыт буочара үчүгэйий, ылыҥ тэтэрээккитин көрдөттөөҥ эрэ, олоруохтааҕар? Суорун Омоллоон
Олесь Дудар ыал ахсын көһө сылдьан көрдөттүүр хокуукка тыйаатыра улахан улаҕалаах ис номохтооҕо. Л. Попов
«Көрүҥ, оҕолоор, мин баайым-далайым бүтүннүүтэ бу баар», — диэн ааҕа көрдөттөөтө. М. Доҕордуурап

сыһ. Эргитиилээхтик, улаҕалаахтык, киитэрэйдик. ☉ С тайным умыслом, хитро; многозначительно
«Турумуна», — оҕонньор кэтэхтээхтик биир тылы этээт, дьиэ аанын тыастаахтык аһан таһырдьа өҥөйдө. И. Никифоров
Доргууйап Сандаарабаны кылыы кэтэһэрдии, кэтэхтээхтик санаата. «ХС»
Ыспыраабынньык …… мэндээриспит харахтарын хайдах эрэ кэтэхтээхтик симириҥнэтэ-симириҥнэтэ, эмиэ саҥаран барда. С. Курилов (тылб.)

оллоонноо диэнтэн атаах. Олооччулаах атахпын Оллоонноохтоон олорон, Оҕо эрдэхпинээҕи, Уйаҕастай сүрэҕи уйадытар, Улаҕалаах санаалааҕы долгуппут, Устар ууну сомоҕолуур Уус-уран тылбынан, Оонньообута буолан көрүүм. Эрилик Эристиин
Олоҥхоһут оҕонньор Оллоонноохтоон олорон, Улуу сирин урсунун Одуулаан көрдөҕүнэ: Тойон Мүрү эбэтэ Туоһахта эрэ буолан, Тумарык ортотугар Туртайан хаалаахтаата. И. Эртюков

туохт., кэпс. Ымпыгар-чымпыгар тиийэ олус толорутук, сиһилии эт, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать очень обстоятельно, во всех подробностях
Мин Байанайга махтанан, балачча сиэллээн-кутуруктаан алҕаатым. Ф. Софронов
Бэрт да кыраны иһиттэхтэринэ, сиэллээн-кутуруктаан, олоххо буолуохтааҕын, кэлиэхтээҕин сылыктаан, бөлүһүөктээн кэпсииллэр. Н. Босиков
Киһи улаҕалаах санааны, дириҥ иэйиини бэйэтигэр баар, үөскүү сылдьыбыт эрэ буоллаҕына этэр кыахтаах. Тылы эрийэн-мускуйан, этиини сиэллээн-кутуруктаан ону ситиспэккин. «ХС»

даҕ. Дуоспуруннаах быһыылаах-майгылаах, олохтоох тыллаах-өстөөх. ☉ Серьёзный, степенный (и в поведении, и в речи)
Улахан уолуттан улаҕалаах дириҥ өйдөөх, түспэ дархан киһи тахсыа суоҕун билбитэ ыраатта. Саха фольк. Фёдор Ефимов түспэ киһи, оҥорор оҥоһуута эрэллээх, үйэлээх. «ХС»
Түспэ, дуоспуруннаах көтөр куруутун көһүтэр үгэстээх. «Чолбон»

көр бэйэлээх
Муҥсор суунаҕалаах, Муур-таар бэйэкэлээх Орто туруу дьаҕыл дойду диэн Оҥоһуллубута эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Аныгы оҕо барыта сымыыт курдук бэйэкэлээх. С. Федотов
[Эһэ] ууну итиччэ таһыйа сырыттаҕына, туох бэйэкэлээх балыга кэлэн биэриэй. ДФС КК
Оттон гитаранан хайа да бэйэкэлээх тоҥ дууһалаах киһини уйулҕатын хамсатар гына энэлитэрэ-сыналытара. Г. Колесов
Эчи, муора бэйэкэлээх Эҕирийэр долгун сиэллээх Улаҕалаах дибилгэнэ Уоскуйбата. Р. Баҕатаайыскай
Кини бэйэкэлээх [алмаас] Уулбут үрүҥ көмүс Умайар үрүмэтинии, Уоттана-күлүмүрдүү сыттаҕа. П. Тобуруокап