улус

уст. 1) улус || улусный (административная единица в Якутии до районирования); улуус олохтоохторо жители улуса; 2) карт, масть; хаарты түөрт улууһа четыре карточные масти.

даҕ.
1. Утары уон на бэтэрээҥҥи. ☉ И тот и другой, оба
Ууга нөҥүө-маҥаа биэрэктэр, с улус тар уонна ый көрүнэн турдулар. И. Данилов
Кэмниэ-кэнэҕэс күөл нөҥүөмаҥаа өттүлэриттэн өрүһүйэ иһэр тыы лар кубарыһан көстүбүттэрэ. Н. Заболоцкай
2. көсп. Бэйэ-бэйэлэригэр сөп түбэспэт, утары майгылаах. ☉ С противополож ным, непохожим, несхожим характером
Кыыс да кыыс, күтүөт да күтүөт. Үлэспиккэ дылы, нөҥүө-маҥаа дьон тү бэсиһэн, бурайсан эрдэхтэрэ. Н. Лугинов

I
аат.
1. Оройуоҥҥа тэҥнээх Саха сиригэр административнай үллэһик. ☉ Административная единица Якутии, улус, район. Мэҥэ-Хаҥалас улууһа
□ Улуус харчытын биир тыһыынчаны уордьан, наҕараада ылаары сиэртибэлээтэ диир. Н. Неустроев
Саҥа олоҕу тэрийсэ Улуус аайы ананан, Уолаттар, кыргыттар таҕыстылар. С. Васильев
Мииринэй куоракка Өлөөн улууһун күннэрин ыытарга былааннаабыттара. «Кыым»
2. эргэр., фольк. Дьон-сэргэ; биис. ☉ Весь народ; племя
Айыы улууһа. Абааһы улууһа. Халлаан улууһа. ПЭК СЯЯ
Уһун таҥастаах улууһугар умсугутан Улахан муҥҥа угаҕын. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Аҕыс улууһу аймаан көр аймаа
Аҕыс улууһу аймаан туран, Араас өҥнөөхтөн талан ылан [Халҕан дьиэли аспыттар эбит]. С. Зверев
◊ Айыы аймаҕа (күн улууһа) көр айыы I. Ол эрээри айыы аймаҕын, күн улууһун үтүө өрөгөйдөөх аатын түһэн биэримэ. Саха фольк. Көр бу, Ньургун Боотур обургу, айыы аймахтарын, күн улуустарын быыһаатыҥ! Ньургун Боотур
Күн өркөн улууһа (дьоно) көр өркөн. Ити кэннэ хойутун хойукка диэри айыы аймаҕын, күн өркөн улууһун өлөрө-алдьата, ытата-соҥото, иэтэ-туота сылдьар буолаайаҕын. Ньургун Боотур
Кэтэ бараан улууһа көр кэтэ II. Кэтэ бараан улууһа, …… Бэттэх буолуҥ эрэ! ТТИГ КХКК. Нэһилиэк (улуус) төбөлөөхтөрө көр төбөлөөх. Биир баайга бары улуус төбөлөөхтөрө мустан хоно сыппыттар. Саха сэһ
1977
ср. др.-тюрк. улуш ‘селение’, тюрк. улус ‘улус, народ’
II
аат. Оонньуур хаарты хараҕын ойуута, мааһа (эбиэн, туора, буугунай, чиэрбэ). ☉ Масть игральных карт (пики, трефы, бубны, черви). Хаарты түөрт улуустаах: эбиэн, туора, буугунай, чиэрбэ

аат.
1. Административнай үллэһик аата, улуус. ☉ Административно-территориальная единица, район, улус. Хотугу оройуоннар. Оройуон киинэ
□ «Айымньы» холкуос курааны утары охсуһууга оройуон үрдүнэн холобур буолар үлэни көрдөрөн эрэр. М. Доҕордуурап
Бүтүн оройуон аҥаарын ылан олорор сопхуос курдук хаһаайыстыбаҕа тиийиммэт-түгэммэт кэмнээх буолуо дуо? Р. Кулаковскай
Оройуон киинин, Чокуурдааҕы, мин көрүөх бокуой да булбакка хааллым. Н. Заболоцкай
2. Оройуон киинэ. ☉ Центр района, районный центр. Оройуоҥҥа ыйга биирдэ киирэн тахсар этибит
□ Оройуонтан көмөҕө тахсыбыт Отут киһи манна үлэлээтэ. С. Васильев
Доҕоро Наһаар, уола сүппүтүн оройуоҥҥа тыллыыр аатынан, хаһан да сааламмат бэйэтэ эмиэ сааланан, аттанан, бу сарсыарда эрдэ барбыта. Суорун Омоллоон

I
1. аат.
1. Биир дойдулаах, биир тыллаах, култууралаах, биир төрүттээх дьон, норуот. ☉ Народ, нация
Уфа куорат таһынааҕы дэриэбинэҕэ олохтоох чуваш омук киһитэ эбит. Эрилик Эристиин
Прометей — грек омук мифологиятын өлбөт-сүппэт уһулуччулаах киһитэ. Суорун Омоллоон
2. Ким эмэ ханнык омукка (норуокка) киирэрэ, национальноһа. ☉ Национальность
Доҕоор! Эн хайа күбүөрүнэттэн, уокуруктан, хайа дэриэбинэттэн киһигиний уонна хайа омуккунуй? Эрилик Эристиин
[Климов:] Мин этэрээппэр биир үчүгэйкээн Биэлсэр кыыс баара, омуга поляк этэ. И. Гоголев
3. түөлбэ., эргэр. Эбээн, эбэҥки. ☉ Эвен, эвенк. Эбээннэри, эбэҥкилэри Дьааҥыга омуктар диэн ааттыыллара. М. Ефимов
4. көсп., эргэр. Атын нэһилиэк, атын улуус; атын улуус киһитэ. ☉ Другой наслег, другой улус (административные единицы Якутии); человек из другого улуса
Кыыс оҕо – омук анала. Саха фольк. Омук сиригэр кийиит буоллаҕым. А. Софронов
Оттон кыыс омук аналынан ааттанара. «ХС»
2. даҕ. суолт. Туспа (дойду, судаарыстыба); туспа дойдуга сыһыаннаах, олохтоох. ☉ Иностранный. Омук дойдулара. Омук тыла. Омук киһитэ
ср. уйг. омак ‘чужой, чужестранец’, тув. омак ‘племя, род, нация’, эвенк., монг. омог ‘племя, род’
II
аат., түөлбэ. Сыҥаах иһэ (балыкка хайыытын иһэ). ☉ Внутренняя часть щеки (у рыб внутренняя часть жабер). Усуйаанаҕа балык хайыытын омук диэн ааттыыллар
◊ Омуга төллөр — аҕынньыта төллөр (холлор) диэн курдук (көр аҕынньы)
Эһэ үөһүн, саһыл хараҕын сиэтэлээтэ, онтон омуга төллөн хотуолаан куллугуратта. Н. Түгүнүүрэп