сущ
умсаах

см. умсаах .

м. зоол. умсаах.

аат., түөлбэ. Умсаах. ☉ Хохлатая чернеть (нырковая утка)
Кынат тыаһа өрө кыһыыра түстэ да, уонча көҕүллээх уум ортотугар түһэн, биир сомоҕо буола түстүлэр. Р. Кулаковскай

аат., зоол. Үөл кус арааһа: чөркөйдөөҕөр улахан, улуннар аймахтарыгар киирсэр кус. ☉ Луток (вид утки)
Кураанах кус ааһан эрэр кэмэ, билигин үөл кус — умсаах, орулуос, биргинэх киириэхтээх. «ХС»
Урут эмиэ бу куорат аата суруллубут биһилэҕин биргинэхтэн булбуттар этэ. «ББ»

күөлэһий диэнтэн көстө түһүү. Суон бэрэбинэлэр утуу-субуу кумахха күөлэһис гыннылар. А. Сыромятникова
Үрүҥ кыылбыт күөлэһис гынаат, дьиэбит үрдүгэр баар буолла. И. Федосеев
Субурус-субурус тыыннылар Дурдаттан буруолар — Умсаахтар күөлэһис гыннылар — Күөл үрдэ боруорар. «ХС»

аат. Үөл кус арааһа: умсаахтан кыра, атыыра уорҕатыттан атына үрүҥнүҥү. ☉ Луток малый
Сотору соҕус мин кус түөһэ кылбайа сытарын көрөн булан ылабын. Бу бэртээхэй диэн судьу этэ. Н. Якутскай
Туой баттах, судьу, туотаайы — Туох кус суорда бары кэлбит. Күннүк Уурастыырап

таралый диэнтэн хай
аата. Умсаах кустуу даллаахтаан умса-тиэрэ таралыйыы. В. Башарин
Сынньалаҥ диэн тугу да гыммакка аһыы-аһыы таралыйыы эбэтэр солуута суох күүлэйдээһин, сэлэһэн тахсыы буолбатах. ЧКС ОДьКИи

туохт. Үөһэттэн олус түргэнник салгыны хайытан, тыас таһааран, аллара диэки түс (хол., ох туһунан). ☉ Стремительно падать, рассекая воздух, издавая характерный шум (напр., о стреле)
[Хаардьыт Бэргэн] Муос уһуктаах оҕо Муҥура суох уйулаан, Бэйбэрикээн эмээхсин Үөлэһин үүтүн устун Үлбүрүйэн түстэ. И. Чаҕылҕан
Кый үөһэ кынатын кыптыыйдаан, Үөр умсаах уйулаан киирдэҕэ. Т СҮК

I
уһун I диэнтэн төхт
көрүҥ. Баһылай ууга киирэн Уҥуор туораан Умсаах курдук Устуталаан көһүннэ. С. Васильев
II
уһул диэнтэн төхт
көрүҥ. Аны билигин Сэмэн суруйталаабыт суруктарыттан устуталыы түһүүм. С. Данилов
Биирдэ-иккитэ арыычча киһилии күн буолбутугар соҕуруу төннөөрү үөрдүспүт кустары хаартыскаҕа устуталаабыта. И. Федосеев
Отчуттар тас таҥастарын устуталаан, аҥаардас ырбаахынан эрэ кылбаҥнастылар. А. Бэрияк