балый диэнтэн холб. туһ. Оруо маһы ортотунан, онно суох балыйсан, уоран-талаан бараары гыммытыгар утары көрөн охсуспуппун буруйга ааҕыммаппын. П. Ойуунускай
Биирдэ, ыксары мөҕүллэр Ыар күннэрэ ыган кэлэр. Онно хаарыан атастыылар Хардарыта балыйсаллар. Күннүк Уурастыырап

туохт. Илиилээх буол. ☉ Иметь руки
Оҕолорум сордоохтор Эриллэ хаппыт илиилэнэн, Хатылла хаппыт атахтанан Бобулла буомуран хаалыах Сорукайдарын даа! Өксөкүлээх Өлөксөй
Уоран-талаан барарга Уһуктаах тарбахтаммыттар, Уоттаах илиилэммиттэр Улуутуйар Улуу тойон биистэрэ Ыраах ыырданыахха дэспиттэр. П. Ойуунускай

туохт., кэпс. Албыннаа-түөкэйдээ, уор-талаа. ☉ Мошенничать, жульничать, обворовывать кого-л.
Түөкүннээн баппатах Сатаайка Бу сылдьар баандаҕа хамандыыр. Эрилик Эристиин
Сүүлүктээн, түөкүннээн ыллаҕым дии. Харысхал
Түөкүннээн уонна үспүкүлээннээн, иезуиттар уордьаннара баһаам баайы мунньуммута. АЕВ ОҮИ

уор I диэнтэн хай
аата. Өлөрүү, уоруу, талыы, албын суох буолан, дьүүллүүр суут, хаайыы сабыллыбыт. Амма Аччыгыйа
Мин бу эмиэ уорууга кыттыһан, илии тутуурдаах истэҕим дии. Софр. Данилов
Ыйытыыта суох ылыы — уоруу буолар. «ХС»

даҕ., нор. айымнь. Уйааракэйээрэ суох, киэҥ (халлааны этэргэ). ☉ Бескрайний, широкий (о небе)
[Сыралыма Куону] Хотугу Хороҕой чуҥку халлаан Хараҥа улаҕатыгар, Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тимир Чохордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, …… Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай

көр уостуган
[Сылгы] Омунугар, уоругар Уодьуганын көмүллүүрэ. Л. Попов
Уодьуганнар кылыргыыллар. Уот ч. Уохтаах акка — ыстаал уодьуган наада! М. Горькай (тылб.)
♦ Уодьуганын тарт (тут) көр тарт
Түптүр үтүгэн түөкүнэ, Уоран-талаан барбыккын, Умса баттаан ыламмын, Уодьугаҥҥын тардыам. П. Ойуунускай
Тойоттору уодьуганнарын тардыахпыт!.. Л. Попов
[Оруос Баай обургу дьаалыны] Умсары уурдум, тиэрэ тэптим, Уодьуганын туттум, тэһиинин тартым. «ХС»
ср. тюрк. аҕызлык, ооздук, ауыздык ‘удила’

сыһ. Хадьардаһар курдук, куруубайдык. ☉ Грубо, дерзко, вызывающе
«Байдахпытына даҕаны кими да уоран-талаан байыахпыт суоҕа», — диир кини хадьардык. Н. Якутскай
«Ким туһугар үлэлиигин?» — Өрүүсэ хадьардык ыйытта. А. Сыромятникова
Кууһума олус кыһыйа-абара санаан, хаба тардан ылан хадьардык хардараары гынан иһэн арыый туттунна. «Чолбон»

1. аат.
2. Уорар-талыыр идэлээх киһи, уоруйах. ☉ Тот, кто занимается воровством, вор, жулик, мошенник
   Киир, төнүн, уорбут, талаабыт түөкүн курдук тоҕо күрэнниҥ? Болот Боотур
   Куһаҕан дьаллыкка ылларбыт, уорар идэлэммит, түөкүн буолбут. Күннүк Уурастыырап
   Биирдэ дьаарай түөкүн Антон Семёнович остуолун дьааһыгыттан чаһытын уоран ылбыта. ЧКС ОИиСТ
3. кэпс. Албын-көлдьүн, халбархай киһи. ☉ Обманщик, плут, проходимец
   Бу түгэх дойду түөкүнэ, Дириҥ дойду дьиккэрэ, Тылын кыһыытын, Айаҕын абатын Көрөллөр, көрбөттөр, оҕолор! Ньургун Боотур
   Дьэ, түбэстигит эбээт, хара түөкүттэр! Амма Аччыгыйа
   [Турахин:] Сотто уола Бурхалей түөкүнү тутуҥ, бүгүн соруйан ууга симэн өлөрө сыста! Эрилик Эристиин
4. Оонньуу-күлүү курдук кэпсэтэргэ: баранаак, төбөт. ☉ В шутку: шалопай, плут, мошенник, хитрец
   Түөкүттэр мас да хаалларбаттар. Амма Аччыгыйа
   [Коля:] Туох буоллулар бу түөкүттэр [ньирэйдэр]? «ХС»
5. даҕ. суолт. Киитэрэй, албынныыры сатыыр. ☉ Хитрый, лукавый
   Алдьархайдаах албын, түөкүн киһи үөскээбит. Саха фольк. [Хабдьылар] Олус да түөкүн көтөрдөр буоллахтара эбээт. Амма Аччыгыйа
   [Маайыс:] Бу биһиги холкуоспут иһигэр биир түөкүн, албын киһи баар. С. Ефремов
   ср. тюрк. төгүн, төҕүн ‘ложь, неправда’

аат., фольк. Албын-көлдьүн киһи, түөкүн (үксүгэр Аллараа дойду абааһытын бухатыыра). ☉ Обманщик, мошенник (обычно злой богатырь-абаасы Нижнего мира)
Онуоха айыы бухатыыра саҥара турар үһү: «Дьэ-буо... Аҥардас харахтаах абааһы уола, соҕотох харахтаах соҕуруу уола, түгэх дойду түөкүнэ, дириҥ дойду дьилбинэ, анараа дойду албына, мин диэтэх киһини атаҕастааҥҥын баран уоран-талаан кэлбитиҥ». С. Данилов
Ханна тиийэн улуу дойду урдустарыттан, дириҥ дойду дьилбиттэриттэн боҕуттан уһун уҥуоҕа урусхал буолуоҕун ким билиэй? Далан
ср. др.-тюрк. йелвин 'волшебный' (от йелви 'волшебство')

I
аат., эргэр. Киһи хотуурунан далайан охсубут суолун кэтитэ. ☉ Ширина пути, пройденного косой, ширина прокоса. Бу уол талааһына киэҥ эбит
II
аат. Атын киһи үбүн, баайын-дуолун, малын-салын аһаҕастык былдьаан-талаан ылыы. ☉ Грабёж
Мин урут хаһан да талааһынынан дьарыктамматах киһибин. Н. Якутскай
Сороҕор өлөрсүү, талааһын, уоруу түбэлтэлэрэ тахсан, сууттаныы, милииссийэҕэ ыҥырыллыы даҕаны буолара. «Кыым»
Уоруу, талааһын сүрүн биричиинэлэринэн биһиги тойотторбут уонна кинээстэр буолаллар. АЕВ ОҮИ