прил. 1. (утвердительный) ылынар, сөбүлүүр, биһириир; дать положительный ответ ылынар харданы биэр, ылын; положительный отзыв сөбүлүүр сыанабыл; 2. (хороший) положительнай, үчүгэй, биһирэмн-ээх; положительное явление үчүгэй көстүү; положительный человек үчүгэй киһи; положительный результат үчүгэй түмүк; 3. мат. положительнай, ууруктаах; положительная величина ууруктаах кэриҥ.

нареч. 1. (утвердительно) ылынардыы, сөбүлүүрдүү; 2. (хорошо) поло-жительнайдык, үчүгэйдик; 3. в знач. частицы (совсем, совершенно) олох, ончу.

нареч. бигэргэтэрдии, бигэр- гэтэр курдук, бигэргэтэн, сөбүлээн; ответить утвердительно бигэргэтэн эппиэттээ, бигэргэт.

сыһыан холб.
1. «Биллэн турар оннук» диэн бигэргэтэр эппиэти көрдөрөр (диалогка тут-лар). ☉ Выражает само собой разумеющийся утвердительный ответ (употр. в диалоге; соотв. как же, конечно, еще бы)
— Улууска миигин үчүгэйдик билэллэр. — Ама дуо, [эйигин] билэн ахан буоллаҕа дии. «ХС»
Ама дуо, кинээс кинини кытта урут хаһан бу курдук кэпсэппитэ, «үтүө доҕорум» диэбитэ баарай! Н. Якутскай
Ама дуо! Биир дойдулааҕым, үөлээннээҕим наукаҕа саҥа арыйыыларын туһунан уочарка суруйа кэллим. Г. Угаров
2. Саҥарааччы сөбүлээбэт, үгэргиир сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает неодобрение, иронию говорящего (соотв. еще бы, а как же)
Ити ичигэстик таҥныбыт чиргэл уолаттар, хата, онуоха кыһамматтар, ама дуо — кинилэр урут олорбуттар. Н. Габышев
Ама дуо, доҕоттоор... Аналлаах атыырданан, Аҕыстыыра тараҕай оҕонон Ахталыйаа инибин. П. Ойуунускай

уст. вид гадания, при к-ром подбрасывают какой-л. предмет; ответ считается утвердительным, если предмет падает открытой или вогнутой стороной кверху, отрицательным — если наоборот; түөрэх хамыйах гадальная ложка; түөрэх кэбис= бросить что-л. с целью гадания.

(гласный носовой) модальное сл. выражает согласие, утвердительный ответ: көрбүттэр дуо ? — Ээ, көрбүттэр видели ли? — Да, видели.
I 1. модальное сл. выражает 1) внезапное припоминание: ээ , инньэ диэн эппит-тээҕэ даа , он так говорил однажды; 2) обнаружение, узнавание: ээ , бу сытар ! вот оно где лежит!; ээ , кини эбит дуу а-а, это он, оказывается; 3) возражение: ээ , билэр , билэр нет, он знает, знает; 4) вопрос, побуждение с различными оттенками: мин сарсын барыам , ээ ? я пойду завтра, а?; итини билбэт дуу , ээ ? разве он этого не знает, а?; 2. межд. выражает самые различные эмоции: ээ , ити кимий ? эй, кто там?; ээ , кырдьык , инньэ диир ? ой, он вправду так говорит?; ээ , пахай , сымыйата! тьфу ты, он врёт!
II частица модальная, выражает 1) подкрепление, усиление высказываемой мысли ведь, же; кэллибит ээ мы же пришли; ол иһин билбэттэр ээ ведь вот почему они не знают; ср. эбэт; 2) желание. сарсын үчүгэй күн буолбат ээ ! эх, была бы завтра хорошая погода!

даҕ.
1. Төһө эрэ бириэмэни ылар, төһө эрэ кэм устата буолар. ☉ Занимающий определенное время, длящийся какое-л. время
Буурҕа барыта биир кэмнээх буолбат. Н. Якутскай
Ыараханнык эмсэҕэлээбиттэри ыраах тыылга уһун кэмнээх эмкэ ыыталлар. А. Бэрияк
Киһи психологическай олоҕун хамсааһыныгар тастыҥ усулуобуйалар быстах кэмнээх уларыйыыны үөскэтэллэр. ОАП ОТХ
2. Төһө эрэ кээмэйдээх, кэриҥнээх. ☉ Имеющий определенную меру, предел
Туох барыта кэмнээх.  Үгүс буолан тыаны, сири солоотоххо, төһө кэмнээх, төһө киэҥ килэмэн солооһуннар тахсыа этилэр? Күндэ
Солуурунан кэмнээх Суораты таспыттар. П. Тобуруокап
«Алтан туура» хотуура Айаннаатар эрэ дуо, — Дэмэ-хомо суох кэмнээх Дэһээтинэ диэн кэбис. С. Данилов
♦ Кэмнээх буолуо дуо — 1) ама дуо, оннук бөҕө буоллаҕа диэн суолталаах улгумнук сөбүлэниини көрдөрөр этии. ☉ Выражает само собой разумеющийся утвердительный ответ: как же, ну конечно
Эн кырдьык этэр буоллаххына мин барсарым кэмнээх буолуо дуо. Н. Неустроев
Хотор даҕаны, хотторор даҕаны кэмнээх буолуо дуо? И. Федосеев
Бачча улахан кэлэктиипкэ …… биирдиилээн түктэри быһыылар тахсыталыыллара кэмнээх буолуо дуо? В. Яковлев; 2) элбэх, киһи ааҕан сиппэт. ☉ Очень много, безмерно, безгранично
Сиирим кэмнээх буолуо дуо? Дьэ эрэ, хата, үчүгэй аҕайдык бөдөҥ собоҕуттан буһаран көр. Н. Неустроев
Эһэ туһунан суруллубута, кырдьык да, кэмнээх буолуо дуо? Н. Заболоцкай
Кэмнээх буолуо дуо, сэгээр, Кэрэни кэрэхсээһин! Баал Хабырыыс. Кэмэ суох (биллибэт) — 1) олус элбэх, аата-ахсаана суох. ☉ Очень много, бесчисленное множество
Кэмэ суох Кинигэни ааҕан Аччыгый үөрэҕин сайыннарда, Соҕурууҥҥу — хотугу солуну сураста. А. Софронов
Халлаан кэмэ суох сулустарынан чуоҕурданан көстөр. Эрилик Эристиин
Ыам бырдаҕын курдук кэмэ суох кымырдаҕастар кыймаҥнаһа түспүттэрэ. И. Федосеев; 2) олус, наһаа, муҥура суох. ☉ Очень, безмерно, беспредельно, безгранично
Түбүк-табык Түбүлүү түстэ, Кэлии-барыы Кэмэ суох элбээтэ. П. Ойуунускай
[Борохуот аал] Киэбэ биллибэт киэҥ Киэлитин иһигэр Кэмэ суох элбэх Киһини киллэриннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Үчүгэй хоһоонтон кэмэ суох өрүкүйэн үөрэбин. «ХС»