Якутские буквы:

Якутский → Русский

барамай

уст. предмет; барамайы көрдөрөр тыл слово, обозначающее предмет.

учуоттанар барамай

предмет недвижимости

Категория: Местное самоуправление

Якутский → Якутский

барамай

аат. Айылҕаҕа баар хамныыр да, хамсаабат да эттик барыта. ☉ Конкретное материальное явление, предмет
[Кыһын] Үөн-көйүүр ууһаан-мустан, Ордуутугар нухарыйар, Барамай эрэ барыта Балаҕаныгар хаптайар. М. Тимофеев
Арҕаа туһаайыыны ыйар суолтата киһи биитэр туох эмэ атын барамай көхсө, кэлин өттө (арҕаата) диэн өйдөбүлтэн хойут үөскээбит. Багдарыын Сүлбэ
Маҥнайгы кылаас үөрэнээччилэрэ «предмет» диэн харахха көстөр харамайдары уонна тыыммат барамайдары ааттыыллар. КИИ МКТТҮө

учуоттан

учуоттаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Илиитигэр күүстээх, хамсаныытынан эйигиннээҕэр арыый мөдөөт, ону учуоттанаар. Н. Лугинов
Бородууксуйа барыта төһө суумаҕа турара учуоттанар буолуоҕуттан ыла, бүтэһиктээх хамнаһы аахсыы букатыннахтык уларыйбыта. ПА
Хас биирдии звено хомуйбут бурдугун тус-туспа докумуоннарга учуоттаныллар. КПЫ
Саарбаны олохсутууга аһыыр, уйаланар сирэ эмиэ учуоттаныахтаах. «ХС»

Еще переводы:

предмет учета

предмет учета (Русский → Якутский)

учуоттанар барамай

Категория: Местное самоуправление
предмет недвижимости

предмет недвижимости (Русский → Якутский)

хамсаабат баай-дуол барамайа

Категория: Местное самоуправление
ыйар

ыйар (Якутский → Якутский)

ыйар мас — тугу эмэ ыйан көрдөрөн биэрэр дьоҕус уһун синньигэс мас. ☉ Указка
Тутан турар уһун ыйар маһа, кини кэпсээнин батыһа, арыт өрүс эрийэ-буруйа барар хара сурааһынын батыһа, арыт күөллэр күөх түннүктэрин эргийэ, хаарта устун халтарыҥнаан испитэ. Е. Ильина (тылб.); ыйар солбуйар аат тыл үөр. — барамайы, урут ахтыллыбыты эбэтэр кэпсэниэхтээҕи ыйан көрдөрөр тыл. ☉ Указательное местоимение. Бу кэпсээҥҥэ ыйар солбуйар ааттары булан, аннынан тардыҥ
□ Сирэй, ыйар, тардыылаах солбуйар ааттар бэлиэтиир барамайдара, өйдөбүллэрэ чопчуламмыт буолар. СОТТҮө; ыйар тарбах — сөмүйэ диэн курдук. Саҥата суох ыйар тарбаҕын барар сирбит диэки туһаайда

хотоку

хотоку (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Саҥарааччы этиллэр барамайга таптыыр, уйаҕас сыһыанын көрдөрөр, барахсан. ☉ Выражает любовное, ласковое отношение говорящего к предмету речи
Оҕолорум, хотокуларым, туох баарынан күндүлээтэҕим! И. Данилов
Саха сиригэр кылгас сайыммытыгар кэлэн төрөөн-ууһаан барар чыычаахтар эрэйдээхтэр дьэ бүгүрү, үлэһит хотокулар диэхтээтэҕиҥ! Н. Габышев

эһиэнэ

эһиэнэ (Якутский → Якутский)

тард. солб. аат. Биир туох эмэ (хол., барамай) 2 сирэй элбэх ахсаан киэнэ буоларын көрдөрөр (эһиги + киэҥҥит). ☉ Ваш (притяж. мест.)
«Суох, суох, эһиэнэ буолбатах — миэнэ!» — дэһэн охсуһан тунайдаспыттар. П. Ойуунускай
Кэбис, мин эһиэнэбин, Мутукча тыа киһитэбин! Баал Хабырыыс
«Ити мин ынахпын алҕас эһиэнэ буолуо диэн таһыйбыта буолуо», — диир Силлибит Уос [киһи аата]. Күндэ

умнаһыт

умнаһыт (Якутский → Якутский)

  1. аат. Туга да суох быстар дьадаҥы, дьонтон харалта көрдөһөн, умналаһан аһыыр киһи. ☉ Нищий, попрошайка
    Оҕонньор, били урут аарсаарга аатыран олорбут бэйэтэ, ыт үрбэт, ынах маҥыраабат барамайыгар, уулусса умнаһытыгар кубулуйбут. Софр. Данилов
    Онно ас дэлэй үһү, умнаһыты мээнэ харайаллар үһү, кини умналаан мээнэ булабын диир. Эрилик Эристиин
    Дьиэҕэ мас тайахтаах улуус умнаһыта, матаҕатын сүкпүтүнэн, ньохчойон киирэн кэллэ. А. Сыромятникова
  2. даҕ. суолт. Тыыннаах буолар үбэ, кыаҕа суох, умналаһан аһыыр, быстар дьадаҥы. ☉ Нищий, оставшийся без средств к существованию, живущий подаянием
    Биир куһаҕан баҕайы таҥастаах, такыр илиилээх умнаһыт оҕонньор киирэн кэлэр. Суорун Омоллоон
    Кини умнаһыт олоҕо татым бэйэтэ Амарах эрэ сүрэхтээххэ аһыннарара. С. Данилов
    Англия колонията Бу Аден куорат буолар, Уулуссаҕа ол туоһута Умнаһыт уолчаан буолар. И. Гоголев
    ср. др.-тюрк. умдучы ‘нищий, проситель, вымогатель; жадный, алчный; стяжатель’
эттик

эттик (Якутский → Якутский)

аат., физ. Тулалаан турар аан дойдуга баар туох барыта, барамай. ☉ Физическое тело, предмет
Тыынар тыыннаах бары, бастатан туран, эттиктэрбит, биологическай олоҕу олоро сылдьабыт. Б. Павлов
Сир — халлаан биир эттигэ эбит. «ХС»
◊ Кыһыл эттик көр кыһыл
[Фолиевай кислота] киһи хааныгар кыһыл эттиктэри үөскэтэргэ наадалаах. ФВН ТС
Итирдэр утахтары иһэр дьоҥҥо эритроциттар — хаан кыһыл эттиктэрэ эрдэ силимнэһэллэр. УФГ ӨТАҮТ
Хааны кыһыл эттиктэр кытардаллар. МЛФ АҮө. Үрүҥ эттик эмп. — хааҥҥа баар бактыарыйалары суох гынар уонна эккэ-хааҥҥа туспа бэссэстибэ киирдэҕинэ ону симэлитэр белоктары оҥорон таһаарар хаан өҥө суох килиэккэтэ. ☉ Лейкоцит
Кыһыл эттиктэртэн ураты хааҥҥа өссө үрүҥ эттиктэр бааллар. МЛФ АҮө
Хаан үрүҥ эттиктэрэ, лейкоциттар, эти-сиини араҥаччылыыр суолталаахтар. Ыанньыксыт с. Хал- лаан эттиктэрэ көр халлаан. Халлаан күүскэ итийбит эттиктэрэ (сулустар) …… көстүбэт уонна көстөр сардаҥалары — сырдыгы уонна итиини таһаараллар. САИ ССРС ФГ
Биһиги норуоппут мындыр өйдөөхтөрө бэйэлэрин олохторун устатыгар кэтээн көрүүлэрин түмэн, халлаан эттиктэрин туһунан олус чопчу билиини тарҕаппыттар эбит. «Сахаада»

дьоһумсуй

дьоһумсуй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Дьон хайаан да ытыктыахтаах киһитин курдук сананан боччумура тутун, киэмсий. ☉ Демонстрировать свою значительность, важничать
Дьону кытта дорооболоһон, дьоһумсуйа соҕус кэҕис гына-гына, Хойутаанап президиумҥа дайаҥнаан тиийэн олордо. Софр. Данилов
Остуол туорайыгар өттүк баттанан олорор, кыаһаан сирэйдээх, саас ортолоон эрэр киһи дьоһумсуйа туттан олорон кыргыттары доппуруостаан барбыта. С. Никифоров
Семенов судьуйа, дьоһумсуйан олорон, куоракка сылдьыбыт сонунун сэһэргиир. М. Доҕордуурап
2. Улахан суолталааҕы, дьоһуннааҕы оҥорор, быһаарар быһыынан дуоспуруннан, боччумурбут көрүҥнэн. ☉ Держаться с большим достоинством (как при выполнении весьма важного, значительного дела)
Кыл сэлээппэлээх кырдьаҕастар, быйыл сааскыта хатааһыннаах буолан, от-бурдук бөрүкүтэ суох үүнүө диэн, дьоһумсуйан олорон дьылҕалыыллар. В. Чиряев
Дьоһуннааҕы айыах айылаах Дьоһумсуйан, дархаһыйан, Дьоммун, дойдубун хаалларан, Хара муора кытылыгар Айар дьиэҕэ диэн аат ааттаан Аҕыйах хонно кэлтим айаннаан. В. Гольдеров
Атах тэпсэн, дьоһумсуйан, оллоонноон олорон кэпсэтээри, санааны үллэстээри, тэһийбэккэ, былыргы сахалар хас эмэ алааһы уҥуордаан атын ыалларыгар бараллара. ПБН КСКТ
3. көсп., поэт. Дьоһун, ытык көрүҥнээх буол; улуу дархан курдук көһүн (үксүн тыыммат барамайы тыыннааҕымсытан этэргэ). ☉ Напускать на себя важность (обычно при олицетворении)
Үрэх күөх кытылларыгар ынах киэнин ыраастара, толомонноро сиргэ тиийэр сириннэрин нэһиилэ соһон дьоһумсуйа хотолдьуһаллар. С. Тарасов
Торҕо күөх көстүүлээх дьоһумсуйа туттубут тиит мастар, хампа күөх хасыыҥка бааммыт үрүҥ түнэ этэрбэстээх лаглаҕар хатыҥнардыын сиэттиһэн, бу улуу алааһы түһүлгэ оҥостон сэлэлии хаампыттар. Г. Угаров
Күөх тыа дьоһумсуйа нусхайар. И. Данилов

тала

тала (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Толору эттээх-сииннээх, дьоһун көстүүлээх (киһини этэргэ). ☉ Мощный, здоровый; солидный (о человеке)
Хата, мин көрдөхпүнэ, үлэлээбэт дьон кимнээҕэр баайдар-талымнар, эмистэр, талалар, оттон эн ньалҕарыйбытыҥ көстүбэт. Суорун Омоллоон
Бэрт Хара киэбэ талата кутан оҥорбут курдук. Эрилик Эристиин
Тальков киэбин талатын, атыгар олорон иһиитэ толуутун, дарханын дьоно бэркиһии, хайҕыы көрбүттэрин билбэккэ эрэ этэрээт иннигэр киирэн бастаата. Ж. Верн (тылб.)
2. Дьиҥнээх дьүһүнүн, киэбин сүтэрбит, киһи иилэн ылбат буолбут (тыыммат барамай туһунан — буолб. ф.). ☉ Потерявший свой нормальный первоначальный облик, ставший негодным (в отриц. ф. и отриц. оборотах). Илиммит талата суох буолбут. Бу таҥас талата биллибэт (эргэрэн, алдьанан)
□ Аан дойду талата биллибэт Алдьархайа ааҥнаата, Улуу дойду уҥуоргута көстүбэт Уот буурҕата уһуутаата. Саха нар. ыр. III
◊ Көрүөх талата (тиий) — <көрөн баран> чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр (икки ардыгар) диэн курдук (көр көр I)
Мөрүөн Бүөтүр таһырдьа ойдо уонна Дуняша үлэлиир хонтуоратыгар, «сельстройга» матасыыкылынан көрүөх талата астаран тиийдэ. Э. Соколов. Көрүөх талата (көр) — хараххын быраҕан тугу эмэ биирдэ анаар (түргэнник, бэргэнник). ☉ Одним взглядом (окинуть)
Сүүһүнэн көстөөх дойдулары көрүөх талата көрөн олорор. С. Зверев
ср. телеут. тала ‘мышцы’, джаг. тал ‘жир’

уолардатыы

уолардатыы (Якутский → Якутский)

уолардат диэнтэн хай
аата. Бары …… күһүҥҥү ыйдарга төһөнү ыахтарын, ынахтара уолардатыытын учуоттаннылар. С. Окоёмов