сандаарый диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Хараҥаҕа массыына фарата сандаарыҥныыр
□ Халлааҥҥа прожектордар уоттара сандаарыҥнаатылар. С. Никифоров

даҕ. Бакыр, токуруйбут (хол., тарбахтар). ☉ Скрюченный, кривой (напр., о пальцах)
Чэр үөһэ чэр буолбут, тириитэ мырчыстаҕас акы-бакы тарбахтарынан тыраахтар фаратын имэрийэр. Г. Нынныров

аат., түөлбэ. Суол оллураболлура, боллороото. ☉ Ухабы на дороге
Дэриэбинэ уһугуттан массыына киирдэ. Фаратын уота дэйбиирдэнэригэр оллурболлур уулусса оҥхойдоро харааран, үллээрдэрэ туналыһан көһүннүлэр. «ХС»

даҕ. Лоппоҕор, лоппойон көстөр (хол., массыына хараҕын фаратын этэргэ). ☉ Выпуклый (напр., о фарах автомашины)
Массыына улахан, бүлтэккэй төп-төгүрүк харахтара кыараҕас суолу икки өттүнэн кэккэлээбит халыҥ хаар көмнөххө баттаппыт хойуу иирэ талахтары эҥин араас дуйдаан кылбатан кэбиспитэ, көрүөххэ олус сонун этэ. Н. Заболоцкай

кылабачый диэнтэн холб. туһ. Күн ойон, оттор сэбирдэхтэригэр түспүт сиик таммахтара эҥин араас дьикти өҥнөрүнэн кылабачыстылар. Софр. Данилов
Киһи үөрүүтүгэр да, эрэйигэр да кыһаммат сулустар тыбыс-тымныынан кылабачыстылар. Н. Заболоцкай
Хойгуонан сырбаттах ахсын бытарыйа ыһыллар муус кыырпахтара фара уотугар араастаан кылабачыһаллара. Тулхадыйбат д.

1) анат. глаз || глазной; харах враһа глазной врач; харах олоҕо глазница; харах сетчатката сетчатка глаза; харах уута слеза; харах хаспаҕа глазная впадина; харах эргэтэ бельмо; аҥаар харах одноглазый; бүрүө харах глаза, закрытые плёнкой (напр. у птиц); 2) глаз, глаза, око; очи; взор, взгляд; хара харах чёрные глаза; харах кэмэ глазомер; 3) зрение; хараҕынан үчүгэй он очень зорок; у него очень хорошее зрение; 4) перен. отделение, отверстие, ячея; ытык хараҕа отверстие в мутовке; саахымат хараҕа клеточка на шахматной доске; илим хараҕа ячея в сети; алта харах карт, шестёрка; домунуо хараҕа глазок домино # көҕүс хараҕа место под лопаткой (при нажатии на к-рое возникает резкая боль); массыына хараҕа разг. фара машины; самыы хараҕа поясничная впадина; сарын хараҕа суставная впадина лопатки; сир хараҕа глубокое озеро строго круглой формы (букв. глаз земли); сокуон хараҕа разг. статья закона; тааҥ хараҕа проталина на льду; таас харах разг. очки (букв. стеклянные глаза); тобук хараҕа подколенная впадина; харах ылыыта поле зрения.

туохт.
1. Кыһыллыҥы соҕус өҥнөн, кыһыллыҥы толбоннон. ☉ Иметь рыжеватый оттенок
Бу чүөмпэлэргэ кытарымтыйа тунаарар лабаалардаах хахыйах мастар күлүктэрэ көстөн турара. Күндэ
Халҕан арыллыбытыгар арыы-сыа иҥмит үскэл көрүҥнээх, кытарымтыйар сулардыы бытыктаах, саас ортолоох киһи баккылаах ырбаахынан иннибитигэр туртас гына түстэ. Софр. Данилов
Муос тас дьүһүнэ кытарымтыйан көстөр бороҥнуҥу өҥнөөх. ПСН УТС
2. Сүтэ-сүтэ кыһыл өҥнөнөн көһүн, көстө түһэн аас. ☉ Красновато отсвечивать, давать (время от времени) красноватый отблеск (напр., о свете фар), проглядывать, просматриваться как что-л. красноватое
Халыҥ сис хара мастарын умнастара фара уотугар кытарымтыйа сырдаан аастылар. П. Аввакумов
Халыҥ бириһиэн ыстаана, быһа сотуллубут курдук, ойо тардыллан салыбырыы сылдьар, ол быыһынан хаан оҕуолаабыт, уол бааһырбыт этэ кытарымтыйан көстөр. Тумарча
Арай тыа быыһыгар сыыгынаан умайар отуу уота кытарымтыйан көстөр. «ББ»

I
аат. Мас уктаах, аҥаар эбэтэр икки өттүнэн уһуктаах төбөлөөх буору хаһарга аналлаах тимир сэп. ☉ Кирка, кайло
Хойгуолаах хойгуонан, баҕыырдаах баҕыырынан ыскылаат маһын үрэйэн, киэр ыһаллар. Н. Якутскай
Киһи хойгуотун кыыратан баран, умуһаҕыттан ыстанан таҕыста. Н. Заболоцкай
Кеша алдьаммыт үтүлүктээх илиитэ хойгуо угар хаарыйтардар да, күүһүн муҥунан табыйара. Н. Абыйчанин
Хойгуонан сырбаттах ахсын бытарыйа ыһыллар муус кыырпахтара фара уотугар араастаан кылабачыһаллара. Тулхадыйбат д.
II
аат., эргэр. Барар-кэлэр сиргэ, суолга үүнэн турар маска суора охсон оҥоһуллар бэлиэ. ☉ Зарубка, метка на дереве, указывающая дорогу
Тус илин туһааннаах суолум Буолуох тустаах диэн, Тоҕус толуу хатыҥҥа Тоҕус саламаны баайтарбыт, Тоҕус хойгуону оҕустарбыт. С. Зверев
Былыргы тыаһыттар, булчуттар сөбүлээбит сирдэрин бары: «Бу биһиэнэ», — диэн маска хойгуо охсон, быыс туруоран кээһэллэр. Саха сэһ. II

аат.
1. Болҕомто кимиэхэ-туохха эмэ туһуланыыта; болҕомто. ☉ Внимание к кому-чему-л., преимущественная направленность мысли на какой-л. объект, интерес
Киин математическай сурунаалларга кини үлэтин туһунан ыстатыйалар тахсыбыттара. Ону киэҥ научнай эйгэ бэрт улахан интэриэһинэн көрсүбүтэ. Н. Лугинов
Онон улахан интэриэспин суоппарга ууран иһэбин. С. Ефремов
2. Туохха эмэ наадыйыы, кыһалҕа, баҕарыы. ☉ Нужды, потребности, заботы, интерес
Оробуочайдар интэриэстэрин туруулаһан көмүскүүр хаһыакка кубулуйбута. Софр. Данилов
Бэйэ туһа диэн олустуо суохтааххын. Бэйэ уонна уопсастыба интэриэһэ дьүөрэлэниэхтээх. Далан
Нэһилиэктэр эрэпкиэмнэрин састаабыгар, ордук бэрэссэдээтэллэригэр, чахчы кыра дьон интэриэстэрин көмүскүүр дьон буолаайаллар диэн сүүмэрдии туран анаммыта. Эрилик Эристиин
3. Ким эмэ туһата, барыһа. ☉ То, что составляет благо кого-чего-л., служит на пользу кому-чему-л., интерес; выгода
Сэрии ким интэриэһигэр буоларын, кини ис төрүөтүн чахчы дьиҥнээхтик ырытан билбэтэхтэрин да иһин, кыра дьон интэриэһигэр буолбатаҕын ким барыта сабаҕалыыр дьыалата этэ. Эрилик Эристиин
Хайа да уопсастыбаҕа салайыыны производство сириэстибэлэрин бас билээччилэр бэйэлэрин интэриэстэригэр олохтууллар. ЭБТ
Сэбиэскэй дьон бэйэмсэх, тус бэйэлэрин интэриэстэрин эрэ көрөөччү буолбаттар. ПБН КДьСО
4. Туохха эмэ көҕүйүү, дьулуһуу, тугунан эмэ көҕүтүү. ☉ Заинтересованность
Киһи ханныгын да иһин кэлэр кэмтэн хайаан да үчүгэйи эрэ көһүттэҕинэ сатанар. Саатар олоххо интэриэһин сүтэрбэт наадатыгар. Н. Лугинов
Онтон бурдугу үүннэриигэ итинник материальнай интэриэс билиҥҥитэ биирдии мэхэнисээтэргэ да, хаһаайыстыба салалтатыгар да суох. П. Егоров
Итинник [фара уотугар] муна сылдьар барахсаттары [куобахтары] кыдыйаллар ээ. Итиннэ бултуурга туох интэриэс баарый? Р. Кулаковскай
русск. интерес