несов., утаить сов. I. что (скрыть) кистээ, кистээн кэбис; утаить правду кырдьыгы кистээ; 2. кого-что (спрятать) кистээ, саһыар; 3. кого-что (тайно присвоить) кистээн хаалларын.

сов. 1. что (укрепить, сделать устойчивым) туттар.иҥиннэр, кытаатыннар; 2. что, воен. (удержать) тутан олор, ыһыктыма; закрепить завоёванные позиции ылбыт пози-циялары ыһыктыма; 3. что (упрочить) бигэтит, ыһыктыма; закрепить достигнутые успехи ситиһиллибит кыайыыны бигэтит; 4. кого-что, за кем хааллар, сыһыар, хааччый; закрепить за собой место миэстэни бэйэҕэр хаалларын; закрепить трактор за трактористом тракторы тракториска сыһыар; 5. что, мед. хатар, тахсыахтатыыны тохтот; 6. что, фото бигэргэт, бигэтит.

1. чорбой 1 диэнтэн дьаһ. туһ. Тэтэрээти өҥөйөн көрөрүгэр ийэтэ уоһун чорботор ээ, киһи күлүөх. Н. Габышев
   [Кыра уол] уоһун чорботор уонна тылын илигирэтэн массыына тыаһын үтүктэр. Р. Кулаковскай
   Люка сөбүлээбэтэхтии намчы уоһун чорботто. У. Ойуур
2. көсп. Тугу эмэ (хол., харчыны) туттубутун, ороскуоттаабытын ордугун хааллар, ордор. ☉ Оставлять, откладывать на потом излишки чего-л. (напр., денег)
   Уһун сайыҥҥа бэйэбит арыы сиэбэккэ мунньан чорбоппут арыыбыт баара-суоҕа ити дии. А. Софронов
   Мин харчы ыытан көмөлөһүөм. Ый ахсын 30-40 солкуобайы чорботуом. Н. Габышев
   «Мантан ордугу чорботор кыаҕым суох», — диэн баран, биэрбит харчытын харыһыйбыт курдук көрүтэлээбитэ. «ХС»
   △ Тугу эмэ гынаргар бириэмэтэ хаалларын, ордор. ☉ Оставлять, выкраивать время на что-л. — Октябрина Николаевна, адьас солото суохпун
   — Бириэмэни чорботтоххуна табыллар. М. Попов
   Хата, кини үлэлииүлэлии, тустууга сатаан бириэмэ чорботорун санаа. ССТ
3. көсп. Кими, тугу эмэ атыттартан ордук дии санаа, тугунан эмэ ордоро, үрдэтэ тут. ☉ Выделять кого-что-л. среди остальных по каким-л. признакам
   Уопсай дьыала туһун Уһулуччу чорботуо. Күннүк Уурастыырап
   Син бэйэм кэммэр дьон тэҥинэн үлэлээн кэллим. Дьонтон хаалбакка, чорбойбокко. Чорботоору да гыннахтарына, күлүккэ түһэ охсорум. Н. Лугинов
   Бастатан туран, билэр дьоно бары кини уһулуччу талааннааҕын чорботоллор эбит. «ХС»
   ◊ Ордук чорботон кин. — барыларыттан ойуччу тутан, суолталаан. ☉ Особо выделяя среди остальных, особо отмечая кого-что-л.
   Бу кэпсээним успуорду, ордук чорботон буоксу, дьиҥ ис сүрэхтэриттэн таптааччыларга эрэ ананар. Э. Соколов
   Ааспыт үөрэх дьылын үлэтигэр ордук чорботон икки итэҕэс баара. «Ленин с.». Дьокуускайга диэри тимир суолу тутуу суолтатын ордук чорботон бэлиэтиэҕи баҕарыллар. «ХС»

I
аат.
1. Сыыһа, алҕас, сыысхал. ☉ Упущение, промах, ошибка
Манчаарыны хас да хонукка ол таракаан бытык силиэстийэлээтэ. Чахчы хаһан, туох энчини оҥорбута барыта баар эбит. И. Гоголев
Дьиҥинэн эйиэхэ даҕаны Тиэргэҥҥин, хотоҥҥун барытын Чинчийэн кэрийэр буоллахха, Дьиэк, энчи көстүбэт үһү дуо? П. Тобуруокап
Фокины онно [Дьокуускайга] чахчы дьоруой быһыытынан көрсүөхтэрэ, урукку бытархай энчитин дьон умнан кэбиһиэхтэрэ. СГС СЛКСБ
2. көсп. Ороскуоттааһын; кистээн бэйэҕэ хаалларыныы. ☉ Расходование; растрата
Тугу даҕаны энчи туттубат. ПЭК СЯЯ
Энчини таһаарбыт. ЯРС
Кыра эмэ [ас] итэҕэстийбит, энчи тутуллубут буоллаҕына, ампаар иһигэр уон ыт охсуһан эрэриттэн итэҕэһэ суох маргыар түһэр. Н. Заболоцкай
◊ Энчини көрбөт (истибэт) — кыра да алҕаһы, сыыһаны сөбүлээбэт. ☉ Ни одну мелочь (напр., недостатки) мимо себя не пропустит
Дьэ, энчини көрбөт киһи. И. Никифоров
Олус үөрүүгэ-көтүүгэ, көргө-нарга олорбут киһи …… ыараханы уйбат, тэппини көрбөт, энчини истибэт буолар. Н. Босиков
[Сэбирдээхэп:] Дьэ, бу Үспүөн оҕонньор маладьыас оҕонньор: энчини көрбөт …… биллэрэ, кириитикэлии турар. «ХС»
ср. бур. эндүү ‘ошибка’
II
көр ончу
Эриирдээх соругу туруоруо, Эппиэтинэһи энчи эрэйиэ. А. Чугунов
Миэхэ өтөрдөөҕүтэ Мэҥэ Хаҥалас оройуоннааҕы биир хомсомуол тэрилтэтин салайааччыта тугу суруйбутун энчи түһэрбэккэ аҕалыым. ЧКС ОДьКИи
Ол гынан баран хайыаҕай, инньэ гымматахха инникигэ эрэл энчи эстэригэр тиийэр. С. Курилов (тылб.)

1. аат.
2. Туох эмэ чорбойон тахсыбыта, чорбойо сылдьара. ☉ Что-л. выступающее, выпирающее, торчащее откуда-л., выступ
   [Көтөр оҕото] тумсун муостуҥу чорбоҕунан [сымыыт] хаҕын тэһэр уонна сотору таһырдьа тахсар. ББЕ З
3. Муора сорох кыра харамайдарын эттэригэр баар кыратык чорбойо сылдьар уорганнара. ☉ Выступающие наружу органы у некоторых мелких морских животных
   [Моллюска] төбөтүн алын өттүгэр айаҕа баар, оттон «чанчыктарынан» икки бигиир чорбохтоох. ББЕ З
   [Тиһиликтээх чиэрбэ] этин тиһиликтэрин ойоҕосторугар салбах курдук хаптаҕай чорбохтордоох. ББЕ З
4. көсп. Туох эмэ (үксүгэр харчы) ордубута, ордон сылдьара. ☉ Остаток, излишек чего-л. (обычно денег)
   Улуус тардыытын аахтыҥ дуо? Хайдаҕый? Чорбох диэн баар буолсу дуо? П. Ойуунускай
   [Даайыс:] Ити мин аҕам …… чорбоҕун таҥараҕа сиэртибэ дии-дии биэрэр да, иһэ, сигилитэ атын. А. Софронов
   [Хаарты оонньууругар] туох чорбоҕун барытын сүүйтэрэн иһэрэ. СҮК
5. даҕ. суолт. Туох эмэ туттуллубутун, ороскуоттаммыт кэннэ ордор, хаалар. ☉ Остающийся в избытке, в излишке
   Бэл оннооҕор, чорбох үбэ суох Биэрэ эмээхсин кэлэн, ытамньыйа сыһа-сыһа, ытыктыыр ыалларын хомолтолоруттан үллэстибитэ. Д. Таас
   [Остолобуой сэбиэдиссэйэ] 4863 солкуобай суумалаах эбии чорбох бородууксуйаны хаалларыммыта. «Кыым»
   Сир суох, чорбох өлбүгэни түүлэһэллэр, куһаҕан сир. М. Горькай (тылб.)

акый диэнтэн көстө түһүү. Оҕонньор таһырдьа акыс гынан хаалла

гл.
хаалла

гл.
хаалла

көр куйтукус
Сэмэн таһырдьа куттукус гынан хаалла. Р. Кулаковскай
Буута өлөр өлүүтүгэр дьулуһан, таһырдьа куттукус гынан хаалла. «ХС»

гл,сов
ордон хаалла, бүтүн хаалла