I
хабылын I диэнтэн дьаһ
туһ. Арай, таһырдьа ахсынньы тымныы киэһэтэ буолан, атахпын хабылыннарбыта аһыйталыыр. Хомус Уйбаан
Иккиэйэх мөһөөх иннэ диэн илиибин хабылыннарыам суоҕа, үлэни булан үлэлиэм. Күрүлгэн
Кавказка үүнэр истии от киһи тириитин таарыйдаҕына бааһырдар, хабылыннарар эбит. МАА ССЭҮү
II
1.
1.
хабы- лын II диэнтэн дьаһ. туһ. Кулуба атын төттөрү эргилиннэрдэ, ат үөрбүттүү улгумнук сиэлэн хабылыннарда. И. Гоголев
Эмискэччи ойоҕосторун диэки ытан хабылыннардылар. Д. Таас
Утаакы буолбатаҕа, аттаах дьон хабылыннаран кэлбит тыастара иһиллибитэ. Н. Заболоцкай
△ Кими эмэ күүскэ, тыастаахтык саай, тэп. ☉ Ударить, шлёпнуть кого-л. с громким звуком
Туллукчаана Матаҥныырабы тыастаахтык сирэйгэ хабылыннарда. В. Протодьяконов
Туллай тутаары гыммыт атыыра тэбэн хабылыннарда. Н. Павлов
Лыхайбыт киһи да улаханнык уолуһуйбакка, хатыҥыр киһини сыҥаахха хабылыннарда. Е. Неймохов
2. көсп. Иҥнигэһэ суох, чобуотук, өрө күүрүүлээхтик саҥар. ☉ Говорить бойко, не запинаясь, воодушевлённо
Аны биирдэ тыл этэрэ буоллар, дьэ кырдьык, этэн хабылыннарыа этэ. Ф. Софронов
Юра ол кэнниттэн эппиэттээн хабылыннарар ээ! И. Семёнов
Өлөксөөн Боппуок биһикки саҥа олох, көҥүл туһунан тыл этэн хабылыннардыбыт. «Чолбон»
2. көмө туохт. суолт. -ан сыһыат туохтууру кытта ситимнэһэн хайааһын соһуччу, эмискэччи оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастием на -ан обозначает действие, совершаемое внезапно, резко
Туллай тутаары гыммыт атыыра тэбэн хабылыннарда. Н. Павлов

тут-хап диэнтэн атын. туһ. Сылгылар далга үчүгэйдик тутуллан-хабыллан этэҥҥэ кыстаабыттара

тыы- лын 3 диэн курдук
Оҕотоойоп, бу күөгэйэр күнүгэр тыыллан-хабыллан сылдьар уол оҕо чулуутун таптыы көрө-көрө, «дьэ, санаммытын чахчы ситиһэр эр бэрдэ буолуо» диэн итэҕэйэ санаабыта. Софр. Данилов
Сорох уотакүөһэ суох саҕалаан баран, кэлин тыыллан-хабыллан турар, сорох саҥардыы күөрэйэн иһэн сүтэн хаалар. КНЗ КАЕ. Семён Васильевич …… салайааччы, тэрийээччи быһыытынан Аммаҕа үлэлээбит уон биэс сылын устата дьиҥчахчы ситэн, сириэдийэн, тыыллан-хабыллан тахсыбыта. «Кыым»

I
туохт. Тирииҥ аннынан ууланан өрө үллэн, иһэн таҕыс. ☉ Вздуваться пузырём, покрываться волдырями (о коже)
Сэмэн икки атаҕын тарбахтара биир дэхси буола хабыллан хаалбыттар. Н. Якутскай
Миитээ хапсабар ойон туран, хабыллыбыт ытыстарыгар силлээмэхтээтэ. Е. Неймохов
Модугудьааҥҥа тиийиибэр атаҕым уллуҥаҕа хабыллан, аһыйан, кыайан хаамтарбат буолла. Хомус Уйбаан
ср. др.-тюрк. хабар ‘вздуваться, распухать’
II
тыаһы үт. туохт. Ыраахха диэри эҥсиллэн хабыгырыы тыаһаа, оннук тыаһы таһаар (хол., тоҥ буорга ат туйаҕа тыаһыырын этэргэ). ☉ Издавать частые, дробные, громкие, раскатистые звуки (напр., о топоте копыт лошади, бегущей по мёрзлому грунту)
Лоҥкуудаҕа хабыллар сүгэ тыаһа хатан тымныыны кытта хатыста. М. Доҕордуурап
Иккис ат туйаҕын тыаһа илин диэки хабылла турда. Р. Кулаковскай
Күлүмнүү оонньоото чаҕылҕан, Этиҥнэр уордаахтык хабылла Хабараан дарбааны тартылар. И. Федосеев
♦ Өрө хабылла түс көр түс I
«Эмээхсиэн, эн итиннэ ньаамырҕаабакка олор!» — Сыллай эмээхсини ситэ саҥарпакка өрө хабылла түстэ. Амма Аччыгыйа
«Тоҕо саанаҕын?!» — Дьэбдьиэ эмискэ өрө хабылла түстэ. Болот Боотур
Ол оннугар уола Баанньа өрө хабылла түспүтэ. Ойуку
◊ Өрө хабылла түс көр түс I
Эмискэ дапсы тыаһа өрө хабылла түспүтэ. Далан
Эмискэ күөл диэки саа тыаһа өрө хабылла түстэ. П. Егоров
Көрүдүөр иһигэр ытыс тыаһа өрө хабылла түстэ. ПНИ ДКК
Уот хабылла түс — өрө хабылла түс диэн курдук (көр түс I). Таһырдьа тахсан истэҕинэ, үгэх аанын тыаһа уот хабылла түһэр. Саха фольк. Сонно тута саалар тыастара уот хабылла түһэр. А. Сыромятникова
Далтан тэйэн эрдэҕинэ, Куонаан дурдатыттан саа тыаһа уот хабылла түстэ. Н. Заболоцкай
III
хап I диэнтэн бэй., атын
туһ. Хата, Витюшкабыт бастакы категорияҕа хабыллан, төлөбүрэ суох үөрэххэ киирбит. Т. Находкина
Сайын тэрилтэлэр бары оттооһуҥҥа хабыллаллар, оттон пиэрмэҕэ оскуола оҕолоро, устудьуоннар көмөлөһөллөр. ТССКС
Хабылыга суох хабылык хабыллыбат. ВПК СОо
♦ <Хабыллар (хабайар)> хаба ортото — туох эмэ саамай ортото, киинэ. ☉ Самый центр, самая середина чего-л.
Сэмэн оҕонньор сонуок хабыллар хаба ортотунан хайа тыырдаран эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
Ойуур хабыллар хаба ортотугар быычыкайкаан балаҕан оҕото турара. Д. Таас
Дабыыт дэриэбинэни хабыллар хаба ортотунан киирэн, тус хоту салаллар. И. Никифоров

I 1) вздуваться пузырём; покрываться пузырями, волдырями; ытыһым хабылынна я натёр на ладонях волдыри; 2) отщепляться; скалываться; муус улахан тымныыга үчүгэйдик хабыллар при большом морозе лёд хорошо скалывается; 3) раздаваться (о трескучем звуке, шуме); саа тыаһа хабылла түстэ раздался выстрел.
II возвр.-страд. от хап = 1, 2, 4, 5, 6.

побуд. от хабылын= I 1) натирать на чём-л. пузыри, волдыри; ытыспын хабылыннардым я натёр на ладонях пузыри; 2) скалывать (обычно лёд); мууһу хабылыннаран ыл = надолбить льда; 3) разг. издавать трескучие звуки чём-л.; ытан хабылыннар= выстрелить; охсон хабылыннар= ударить чем-л. обо что-л. (с силой, с треском).