тосхот диэнтэн дьаһ
туһ. Дьолбун тосхоттороору, …… Ыраах дойдуттан Ыра-таҥха тардыһан, Быралыйан кэллим нии, доҕоттоор! Суорун Омоллоон
Аал уот иччитэ аһаа-сиэ! Халыйбыты хайыһыннар, тоҥуубар тосхоттор! И. Федосеев

сов. что 1. (отвинтить) өһүл, эрийэн таһаар; отвернуть гайку гайканы өһүл; 2. (открыть) ас, эргит; отвернуть кран кырааны эргит; 3. (отогнуть) тиэрэ тут; отвернуть полу пальто сонуҥ тэллэҕин тиэрэ тут; 4. (в сторону) киэр хайыһыннар; отвернуть лицо сирэйгин киэр хайыһыннар, киэр хайыс.

көр сахсалдьыт
«Бэйэҕит быһаарсыҥ», — диэт, биригэдьиир атын хайыһыннаран сахсылдьыта турбута. В. Гаврильева

гл,сов
эргиттэ, хайыһыннарда

үһүүр диэнтэн хай
аата. Сүр хатан үһүүрүү кинини төттөрү хайыһыннарбыта. Р. Кулаковскай
Тыал свистоктар сып-сытыы үһүүрүүлэрин салгын устун тарҕатара. М. Горькай (тылб.)

несов. кого-что харыстаа, сэрэн; оберегать детей от заболевания оҕолору ыарыыттан харыстаа. оберегаться несов. харыстан, сэрэн. оберёчь(ся) сов. см. оберегать(ся). обернуть сов. 1. что (обвить, обмотать) сөрөө, эрий; обернуть косу вокруг головы суһуоххун төбөҥ тула эрий; 2. что (завернуть) эрий, суулаа; обернуть книгу газетой кинигэни хаһыатынан суулаа; 3. кого-что (повернуть) хайыһыннар, эргит; обернуть лицо к соседу сирэйгин киһиҥ диэки хайыһыннар; 4. что, перен. (придать иное направление) эргит; обернуть дело в свою пользу дьыаланы бэйэҥ туһаҕар эргит; 5. кого-что, кем-чем, в кого, во что, фольк. кубулут (абынан, албаһынан).

алаатаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Сирэйэ-хараҕа өлбөөдүйэн, чалбах курдугунан алаататалаан, арыт үөстээҕинэн турулуччу көрүтэлээн, били киһиттэн эрэ бэрт киһибит сэлэһэ олорбут дьонун киэр хайыһыннарыах, кэтэхтэрин көрдөртүөх, тэскилэтиэх омооннонон хаалар. ДьИэБ

сов. 1. кого-что (направить) хайыһыннар, туһулаа, туһай; обратить орудия на неприятеля орудиелары өстөөххөтуһулаа; обратить взгляд на сцену хараххын сцена диэки туһай, сцена диэки көр; он не обратил внимания на мой слова кини мин тылларбар болҕомтотун уурбата; 2. что (превратить) кубулут, (кубулутан) оҥор; обратить воду в пар ууну паар оҥор; обратить разговор в шутку кэпсэтиини оонньууга кубулут; 3. кого (в какую-л. веру) ылыннарыы, (итэҕэлгэ) киллэрии; 4. что (употребить) ыыт, тутун; # обратить в бегство атаҕынан куоттар.

туохт.
1. Тугу эмэ хайа эмэ диэки туһаай, хайыһыннар (хол., тырааныспары, ытар сэби). ☉ Направлять, нацеливать что-л. куда-л. (напр., транспорт, оружие)
«Победа» теплоход маҥнай Везувий булкааны туһулаан баран иһэн, тосту хаҥас диэки хайыһар. Н. Якутскай
Мин үгүһү саныы барбакка, тайах иннин туһулаат, ытан хабылыннарбытым. И. Гоголев
2. Кимиэхэ эмэ туһаай (хол., ыйытыккын, этиигин). ☉ Обращаться к кому-л. (напр., с вопросом, предложением)
«Эдэр киһиэ, хата, оонньос, бириэмэни атаарыс», — диэн Хара Бытык Гришаҕа туһулаан тыл бырахта. В. Гольдеров
3. поэт. Тосхой, көһүн, баар буол (сэдэх көстүүнү, биирдэ эмэ буолары этэргэ). ☉ Появляться, возникать где-л. (о чём-л. необычном, редкостном)
Туох үлүгэрдээх Тороххой дорҕоонноох Туһулаатаҕай диэммин Толкуйдуу истэхпинэ, Тумус тыа Тостор тоҕойуттан Дьоһун көлө Чугуруйбакка дьулуруйан Тахсан кэллэ. Саха фольк. Дойду-дойду Дьоло туһулаата, Сир-сибиир Сэбэрэтэ сэргэхсийдэ. С. Зверев

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., кэпсээни) хайа эмэ өттүгэр хайыһыннар, туохха эмэ чугаһатан аҕал. ☉ Подводить что-л. к чему-л. (напр., разговор), направлять что-л. на что-л., приспособить что-л. к чему-л.
Кини ирэ-хоро кэпсэтиилэрин сыыйа бэйэтэ соруктанан кэлбит боппуруоһугар хабаатыннаран барда. Р. Баҕатаайыскай
Софрон Данилов Манчаары туһунан суруллубут сэһэнигэр урукку кэпсээннэр аныгы өйгө-санааҕа хабаатыннаран таһаарыллыбыттар. СГС ӨСҮДь
Николай Митрофанович аһыы олорон кэпсээнин борооскуну улаатыннарыыга хабаатыннарда. «ХС»
2. мат. Биир математическай кэриҥи онно чугас кэриҥинэн солбуй. ☉ Заменять одну математическую величину другой, близкой к ней величиной, округлять
Муҥурдаммат доруобу хабаатыннарабыт диибит. ШИН А
Чыыһылалары уоннуулаах доруоп көрүҥүнэн суруйуҥ уонна тысячнайга диэри хабаатыннарыҥ. ВНЯ М. Ити хабаатыннарбыт суолталары Архимед киһи олоҕуттан ылбыта. ПАИ СМС