кийииттээ 2 диэнтэн холб. туһ. Хайы-үйэҕэ бодоруспут, бэйэ-бэйэбитин билсибит дьон тоҕо кийииттэһиэхпитий? А. Данилов

кырый I диэнтэн дьаһ
туһ. Баттаҕын кып-кылгас гына кырыттаран кэбиспит. Күннүк Уурастыырап
Мичил убайа өрүкүйбүт долгуннаах баттаҕын хайы-үйэҕэ киччэччи кырыттаран кэбиспитэ — олох атын киһи курдук көрүҥнэммит. Г. Колесов

I 1) подр. свисту быстро проносящегося предмета; 2) образн. — о моментальном исчезновении; дьоммут хайы-үйэ суй гынан хаалбыттар оказывается, наши люди уже исчезли (т. е. моментально собрались и ушли).
II : суй хара чёрный-пречёрный, совершенно чёрный; суй маҥан белый-пребелый, совершенно белый.

дьүһ. туохт. Уһун, синньигэс атаххын икки аҥыы киэҥник үктээн, өрө көтөҕүллэн хаалбыт курдук буолан көһүн. ☉ Быть, казаться приподнятым на широко расставленных длинных тонких ногах
Топпот кинээс атыыра дыабайан үрдүгэ, улахана да сүр. Суорун Омоллоон
Бааска хайы-үйэҕэ кэлэн дулҕа үрдүгэр тахсан дыабайан турара. Далан
Булгунньах үрдүгэр сүүһүгэр үрүҥ туоһахталаах хап-хара Харачаан дыабайан турара ыраахтан көстөрө. В. Гаврильева. Тэҥн. дыйбай

туохт. Кырыс тарт. ☉ Покрываться дерном, почвой; зарастать травой
Хайы-үйэ кытыл кырыстанан, өҥнүбүттүү чэлгиэннээх күөҕүнэн, күлэ-оонньуу сытар. М. Доҕордуурап
Хардаҥ эһэ кымырдаҕастыыр Хара сыбар ыарҕата Хампа-солко кырыстанар. С. Васильев
Билигин алаас көнө хонуута, ыал олорбут арҕаа халдьаайыта оллур-боллур кырыстаммыт. «ХС»

туохт. Быган көһүн, быган таҕыс (хол., күн). ☉ Выглянуть, показаться (напр., о солнце)
Эбир былыт эҥийэлээтэ. ПЭК СЯЯ
[Айыы Сээн ампаар иһиттэн тахсан, чарапчыланан көрө-көрө:] О, күнүм барахсан …… хайы-үйэҕэ эҥийэлээбит. Суорун Омоллоон
Икки муостаах саҥа ый Илин халлаан иитигэр Эҥийэлээн таҕыста. С. Васильев

даҕ. Үбүнэн-аһынан бэйэтин хааччынар кыаҕа суох, дьадаҥы. ☉ Не имеющий средств к существованию, бедный
[Дьыл оҕуһа] Тиийиммэт ыал Сэттэ былас оту булбуттарын Хайы үйэҕэ кирдиргэччи кэбийэн Биир да суох гыммыт. Саха нар. ыр. Никифоров кинээс, дьону албыннаары, дьон санаатын тутаары, тиийиммэттэргэ диэн ааттаан, нэһилиэгэр сиэртибэ тарҕатаары оҥостор үһү. М. Доҕордуурап
Ити эрээри оччотооҕуга тиийиммэт, хараҥа ыал оҕото үөрэххэ киириитэ эмиэ да эрэйдээх буолара. КНЗ ТС

I
чыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Чуор куоластар чыҥкынастылар
II
даҕ. Чуор, хатан (куолаһы этэргэ); олус күүстээх (тымныыны этэргэ). ☉ Звонкий, звучный (о голосе); очень сильный, крепкий (о морозе)
Тыал турда, Тымныы буолла, Чыгдааннаах тыалланна, Чыҥкынас дьыбарданна. П. Ойуунускай
Бу оҕус өлбүтүн кэннэ хас да сылга кини айаатыыр сытыы чыҥкынас куолаһа Маайа кулгааҕар хатанан сылдьыбыта. Эрилик Эристиин
Никонор Николаевич таһыттан киирэн иһэн хайы-үйэ тириитэ тиийбэт гына кыыһыран, куолаһа чыҥкынас буолбут. А. Старостин

туохт.
1. Бэйэҕин туох эмэ испииһэгэр киллэрин, ким-туох эмэ ахсааныгар аах. ☉ Записаться куда-л. (напр., в какой-л. кружок)
[Куруһуокка] хайы-үйэҕэ алта уон икки оҕо суруппут. Н. Габышев
Саллаакка барар дьон испииһэктэрин хат-хат оҥордулар. Сорох дьон, испииһэккэ суруппакка, сүтэн хааллылар. М. Доҕордуурап
Отучча киһи саллаакка Сурутан кииртэр ыстаапка. Дьуон Дьаҥылы
2. Сурутуунан кэлэр туохха эмэҕэ (хол., кинигэҕэ, хаһыакка) сурутааччы буол. ☉ Стать подписчиком чего-л., подписаться на что-л. Быйыл үс хаһыакка суруттум.
□ Биһиги билиҥҥи кэмҥэ наадалаах буолуо диэбиппитин [кинигэлэри] барытын быыстала суох сурутан ыларбыт. «ХС»

аат.
1. Дүлүҥ мас оһоххо отторго анаан кыра гына хайытыллыбыта. ☉ Кусок расколотого чурбана для топки, полено
Сиэҥкэ ибир-сабыр хааман тахсан, таһырдьаттан хас да хардаҕаһы киллэрэн, уотун отунна. Күндэ
Сотору хаппыт хардаҕастар бачыгыраччы умайан күүдэпчилэннилэр. С. Никифоров
Уокка оттор маһын куруҥтан бэйэтэ кэрдэн, тэлгэһэтигэр тиэйэн киллэрэн, эрбээн, хайытан хардаҕас маһы бэлэмнэнэрэ. ТГС ЫА
2. харыс. т. Айа. ☉ Самострел
Тойон эһэлэрим, хардаҕаспар хаайан кулуҥ, Кылыыбар кыһайыҥ, Кэнтикпэр киллэриҥ. Саха нар. ыр. II
Хардаҕас мас айата Хайы-үйэҕэ Үрүҥ хаары Үрэйэ тэбэн Эстибит элбэрээк элэҥнээтэ, айа араҕастыйан сандаарда. А. Софронов
ср. монг. хагадас ‘полено’