несов. кого-что, разг. хайҕата-лаан ыл.

эҕэ-дьаҕа буолар көр эҕэ-дьэҕэ
Уйбааҥка хайҕаппыт киһи буолан, сүрдээхтик эҕэ-дьаҕа буола түспүтэ. СҮК
Кэпсээни истээри олорор дьон эҕэ-дьаҕа буолан, бары чуумпурдулар, сыҕарыҥнастылар. «ХС»

дьиэрэй диэнтэн дьаһ
туһ. Саха дьиэрэтэн ыллыыр ырыата хуорга табыллыбатын иннигэр саха киһи өйүгэр түһэр уус тылларынан бэйэтин бар дьоҥҥо хайҕатар. Эрилик Эристиин
Окко киириэх иннинэ, От-мас күөҕэ ситиитэ Улуу ыһыах тэрийэн, эппэлдьитэ дьиэрэтэ Эһиэхэйдиэх баар этэ! М. Тимофеев

туохт., сөбүлээб. Наадата суохха байымсый, дьэллэм буол. ☉ Быть щедрым, уступчивым, когда этого не требуется. «Аттаргытын сынньата таарыйа сарсын манна кэлэн хонон, өрөөн барыҥ», - диэн дьиэлээх Дьэкиим үөрэ-көтө дэлэмсийэр. Саха сэһ
1977
Ол дэлэмсийэ сырыттахтарына биирдэ өйдөөбүппүт, чэйбит бүтэн хаалбыт этэ. «Чолбон»
Бэйэтин хайҕатарын Куриль олус сөбүлүүрэ: биллэн турар, төһө даҕаны наһаа дэлэмсийбэтэр, онтон ордук амарахсыйара. С. Курилов (тылб.)

даҕ. Киэргэнэрин, маанымсыйарын, үтүөмсүйэрин сөбүлүүр. ☉ Любитель или любительница наряжаться, щеголь, франт, щеголиха, франтиха, модница
Кэдэгэркээн Кэтириис Кэрэмэһин иннигэр Киириммэлээн бараммын, Киэргэмсэҕин туһуттан Кэтэмэхтээн аһартым. Саха нар. ыр. II
Инга Сергучева хайҕатарын сөбүлүүр. Киэргэмсэх, бэйэмсэх. Болот Боотур
Били таайа сэрэтэр хотууската. Киэргэмсэх, сэлээр, хайа эрэ эр киһиэхэ атаартарда. Н. Габышев

дьүһ. туохт. Атахтаргын бэйэ-бэйэлэригэр ыксары тутан, кыараҕас-кыараҕастык хардыылаан түргэн баҕайытык хааман бар (хатыҥыр, синньигэс киһи туһунан). ☉ Семенить плотно прижатыми друг к другу короткими ногами (о худощавом человеке)
Хайҕатаары, эр киһи аатыран, чырбайа сытыйбыт бүрүүкэлээх ээ. Сарсыҥҥыттан дьууппа кэтэн баран кыбырый. И. Гоголев

туохт. Мөккүһэн, саарбаҕалаан, торгуйдаһан быһаарса сатаа. ☉ Спорить, сомневаться, торговаться
Дьолго, билэр табаарыһа пединституту бүтэрэн, дойдутугар баран иһэрэ. Ол киһи, хата, кэчэҥкэлэспэккэ [таһаҕаһы арыаллыырга] ылыммыта. И. Федосеев
Атын холкуостар үстүү, оннооҕор биэстии буола-буола холбоһон, биир холкуос буолуталаатылар. Биһиги туохтан кэчэҥкэлэһэн уһаарбалыырбытын сатаан санаабаппын. БТ
Хайҕаппыт киһи буолан, мин кэчэҥкэлэспэккэ эрэ ньээньэни кытта утуйа барабын. УДИ ВИЛТА

сыһ., кэпс. Дьоҥҥо хайҕатар, биһирэтэр гына; олус бэркэ, үчүгэйдик. ☉ Похвально; здорово, молодцом
Дьэ, Охоноос, ити маладьыастык эттиҥ. Амма Аччыгыйа
Сүөһүлэрин …… мэччитэригэр хормуоскатынан оонньоон баран бастаатаҕына, кус оҕот у н у у , батыһаллар үһү. «Маладьыастык үөрэтэр эбит дии», — диэн Таня уолу хайҕаата. М. Доҕордуурап
Быһата, биир тылынан, биир санаанан бары маладьыастык үлэлээтибит. Э. Соколов

аат. Бинэгирээт сүмэтин көөнньөрөн оҥоһуллубут хатан, уохтаах арыгы. ☉ Крепкий алкогольный напиток из выдержанного виноградного спирта, коньяк
[Арыгы] Хайҕатыан хабаатыннаҕына, Ханньаак буолан хабарсыйар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ону таһынан сампааннаах, өссө дьээбэҕэ диэн биир бытыылка ханньаактаах этибит. Г. Колесов
Эр дьон саалаҕа киирэн кыратык ханньаак испиттэрэ. В. Титов

туохт. Туох эмэ аһаҕас (үүт, хайаҕас) бүүрүгүн хайыт, алдьат. ☉ Порвать, разорвать что-л. по отверстию, дырке. Иннэм үүтүн сиирэн кэбистим
□ Эн хайҕатаары, [Мотуоһа] кулгааҕын сиирбит эбиккин, арахсыа суоҕа дуо
Саамай сөпкө арахпыт. Эрилик Эристиин
△ Уу хаайтаран турар бүүрүгүн көҥү хас, алдьат (хол., күөл уутун ыытарга). ☉ Прорыть, разрушить какую-л. преграду, препятствующую выходу воды из водоёма (напр., для спуска воды из озера)
Аны күөлү ыытыытын даҕаны эмиэ сыыһа кэмҥэ ыыппыттара — сайылыкка тахсыы саҕана көҥүс бэлэһин сиирбиттэрэ. Күннүк Уурастыырап
Ону [сүбэни] Сыгынык ылынан, саас кэлэн, [күөл] тамаҕын сиирэ киирбит. Багдарыын Сүлбэ
ср. др.-тюрк. йер, тат. еру ‘расщеплять, раскалывать; прорывать, прорвать’