халат || халатный; дьиэҕэ кэтэр халаат домашний халат; үлэҕэ кэтэр халаат рабочий халат; балыыһаҕа кэтэр халаат больничный халат; халаат таҥаһа халатная ткань.

грабить кого-что-л., насильно отнимать что-л. у кого-л.

аат. Дьиэҕэ эбэтэр сорох үлэҕэ кэтиллэр, биилинэн быанан бааллар биитэр үөһэттэн аллара тиийэ тимэхтэнэр чараас таҥас (Азия сорох норуотугар таһынан кэтиллэр таҥас). ☉ Домашняя или рабочая одежда, запахивающаяся или застёгивающаяся сверху донизу (у некоторых азиатских народов — вид верхней национальной одежды), халат
Быраас халаатын кэттэ, ыарыһахха тиийдэ. М. Доҕордуурап. Бороскуобуйа ойон турда: «Ханна баарый мин халаатым?» Дьуон Дьаҥылы
Балаайата халаатын быатын бааммытынан эмиэ батыста. А. Фёдоров

даҕ.
1. Олус сырдык, киэҥ, килбэйэр ньуурдаах. ☉ Очень светлый, просторный, сверкающий
Кыһыллаай хаһан да үктэммэтэх килиэ-халаа уоругун модьоҕотун атыллаабыта. Л. Попов
Бу оскуола …… кэбиниэттэрэ хайа да бэйэлээх килиэ-халаа куорат киэниттэн хаалсыбаттар. С. Федотов
Өлүөнэ эбэ хотун килиэ-халаа иэнигэр оҥочо устан иһээхтээтэҕэ. Н. Павлов
2. Киһи чаҕыйар, саллар (үрдүк сололоох, чыыннаах-хааннаах киһи туһунан). ☉ Грозный, устрашающий (о человеке высокой должности, сана)
Кимнээхтэри сүүмэрдээн Кинээс, кулуба оҥортоон Килиэ-халаа чыынынан Киэргэтэр этигитий? С. Васильев
Хараҥа батталтан хаһан тахсаммыт Ити курдук Килиэ-халаа дьону кытта тэҥҥэ Кэпсэтэр буолуохпутуй. УуУЛ

туохт. Тугу да кыайан өйдөөбөт, быһаарбат буол (хол., олус сылайан). ☉ Утратить способность воспринимать что-л. (от усталости, громкого шума, яркого света)
Оҕонньор дэлби сылайан, килээ-халаа буолбут, киһи саҥатын олох өйдөөбөт. — [Макаар] аар-маар, килээ-халаа буолан, аҕыстан тураахтаата. Суорун Омоллоон

туохт. Күүскүнэн былдьаан ыл (баайы-дуолу, малысалы); күүскүнэн киирэн алдьат, кураанахтаа, суйдаан ыл (хол., сэриинэн — атын сири-дойдуну). ☉ Силой отнимать, похищать (чужое имущество); силой разрушать, разорять, обирать (напр., чужую территорию, страну)
Талыыр-халыыр сэриигэ таластылар. С. Зверев
Эйигин [Бүлүү эбэни] ким да туора сиртэн кэлэн талаан-халаан да, илдьи тэпсэн, иҥнэри үктээн да барбата. Г. Нынныров

1. даҕ., фольк. Сытыы-хотуу, хорсун-хоодуот. ☉ Удалой, смелый
   Өйдөөн-дьүүллээн көрбүтэ: Улаат-халаат бэйэлээх Улуу дуоланнар мустубут Чопчу бастаах Чуоҕуспут сирэ буолла. П. Ойуунускай
   [Муустаах муора — Өлүөнэҕэ:] Уруй-туску доҕуһуоллаах, Улаат-халаат бэйэлээх Уолан ньургун дьонунан Урусхалланан устуоҥ этэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   [Кыһыл көмүс чыычаах — Кулун Куллустуурга:] Тоҕус субан туруйа курдук Улаат-халаат Уолаттарын субутан төрөппүт, Аҕыс кыталык кыыл курдук, Кытыа-маҥан кыргыттарын Кэккэлэтэн үөскэппит Дьон баар буолуохтара. ТТИГ КХКК
2. сыһ. суолт. Хайдах түбэһэринэн, түбэһиэх, мээнэ. ☉ Беспорядочно, как попало, без разбора
   [Тиргиллэр Тэрэнтэй:] Эн дьонуҥ бары бэртэр. Ордук ити тоҥустар ытааччы да эбиттэр. Дьэ бассабыыктар эрэйдээхтэри сут сылгытын курдук улаат-халаат охтордулар. Эрилик Эристиин
   Тайахтары улаат-халаат умсартаабыт дьон Салбаныкылаах Уҥуох-сула этилэр. Р. Кулаковскай
   ср. кирг. алат, наалат ‘непутёвый’

туохт. Күүскүнэн эбэтэр куттаан туран кими эмэ талаа, тугун эмэ былдьаан ыл. ☉ Насильно отнимать что-л. у кого-л., грабить кого-что-л.
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Чахчы ол миигин халаабыт хотун сылдьар буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Микииһэ тоҥустары халаан байар. Н. Павлов
ср. калм. хала ‘нападать; подходить близко’