брякающий, звякающий; бренчащий; халыгырас тыас бренчащий звук. халыгырат= побуд. от халыгыраа = брякать, звякать, бренчать чём-л.; күлүүһү халыгырат= звякать замком.

халыгырат диэнтэн хай
аата. «Көрсүһүүгэ таҕыс, кыыһыҥ кэллэ», — диэтилэр [Ванеевка] хаамыра күлүүһүн аһан халыгыратыы быыһыгар. М. Прилежаева (тылб.)

халыгырат диэнтэн тиэт
көрүҥ. Мин тиэтэл үлүгэринэн чааскылары сайҕаан халыгыраппахтаабытым. П. Аввакумов
Тишка холбуйаны балайда хасыһан халыгыраппахтаат, эргэрбит «Букубаары» сулбу тардан таһаарда. «ХС»

несов. разг. тыаһаталаан ыл, халыгыратан ыл.

дьап гын диэнтэн дьаһ
туһ. Кинилэр кэннилэриттэн Николай ойон тиийбитин, түөскэ анньан кэбиһээт, ааны сабан дьап гыннардылар уонна хатаан халыгыраттылар. А. Сыромятникова
Ытаатын кытта түргэн туттуулаах Нестеренко иккис сэнэрээти уган дьап гыннарда. «ХС»

1. көҕүрэт диэнтэн бэй. туһ. Суох, Доропуун оҕонньор сааһын эбиммэт. Үтүө айылаах эбиэн кэриэтэ, хата көҕүрэтиниэ эбит. Н. Заболоцкай
2. харыс т. Тахсан киир, наадаҕын толун. ☉ Испражняться, ходить во двор
   Ыстааҥҥар да көҕүрэттэн эрбэккин дуо? — диэн баран, Петя сибииккэни аһан халыгыратта. М. Доҕордуурап
   Босхоҥоллой Мүлгүн Күрдьүгэр тахсан, Көҕүрэтинэ турда. ТТИГ КХКК

туохт. Кими эмэ куоласкын сонотон мөх; көбүөлээн күүскэ саҥар. ☉ Одергивать сердитым окриком кого-л.; раздраженно накричать на кого-л., сильно отругать кого-л.
Ити оҕонньору тоҕо күргүйдээтиҥ, кини туох да буруйа суох. А. Софронов
«Быһаххын бырах!» — уол сомуогун туруоран халыгыратаат, туох баарынан күргүйдээтэ. Уустаах Избеков
Эмээхсин саҥата чуулаан түгэҕэр «ньаах» диэтэ, Кууһума иккиһин күргүйдээтэ. Н. Павлов

аат. Малы-салы, ол-бу сыаналааҕы угарга аналлаах хаппахтаах улахан дьааһык. ☉ Сундук
Дьэрэлииһэп муннукка турар сундуук күлүүһүн аһан халыгыратта. Болот Боотур
[Ньукулай оҕонньор:] Биир сундуук түүлээҕи ампааргар илдьэн биир эмэ ыйы сытыара түс. Күндэ
Оля хоско киирэн эбэтин сундуугун аста. С. Никифоров
ср. русск. сундук, уйг. сандук ‘сундук, ящик’

аат., эргэр. Аһы-үөлү тутар, күлүүс тылын илдьэ сылдьар киһи. ☉ Тот, кто ведает продовольственными запасами семьи, дома, ключник
Ыт былыр таҥара күлүүһүнньүгэ эбит. Аһы-үөлү тутар, күлүүс тылын илдьэ сылдьар эбит. Саха ост. I
Оо, бу сараһын тылын истиҥ эрэ! Аны миигин күлүүһүнньүк кыыс оҥостоору гынна дии! Амма Аччыгыйа
«Чэ, сөп! Бэйэлэрэ да этиһэн батымына сыталлар, оттон илдьэн дьууктаатахха да син», — диэн баран күлүүһүнньүк ааны аһан халыгыратта. Эрилик Эристиин

1. чиэппэр диэнтэн үлл. ахс. аат. Тойон икки дьиэлээх дьахтарга чиэппэрдии чэйи, муунталыы сэбирдэх табаҕы биэрдэ. И. Данилов
   Куорат чиэппэрдиитин хара хоруонан көрдөрбүт сүрдээх да уоттар сирбиэтэнэн тураллар. П. Филиппов
2. сыһ. суолт. Икки төгүл ортотунан бүк тутуллубут (хол., кумааҕы). ☉ Сложенный вчетверо
   [Суорҕаны] Аҥаардыы тутан аччатан, Чиэппэрдии тутан чиҥэтэн, Хаҥас диэки илдьэн, Хара дьааһыкка симэн …… Хатаан халыгыраппыта. С. Васильев
   Сэрэнэн, чиэппэрдии бүк тутуллубут, Саһарбыт …… лииһи тэниппитэ. СТП АаТ
   Чиэппэрдии сууламмыт уон биэрэстэлээх хаартатын таһааран остуолга тэниттэ. М. Шолохов (тылб.)