Якутские буквы:

Якутский → Якутский

халыһый

  1. халый диэнтэн хамс. көстүү. Харалаампый сэбиэтим, Халыһыйа тиэтэйэн, Хамбынаакка сакаастаан, Ыскамыайка диэн ааттаан Ылаахтаабыт сээбэһэ Ытырыыга бэрт буолан, Ыалдьыттарбын ыксатар. Күннүк Уурастыырап
    Хара тураҕас ат Халыһыйа сиэлэн кэлэн, Күрүөлээх от таһыгар Күөнүнэн хоруйа түстэ. Болот Боотур
    Хаппаахап халҕаммын сабаат да, Хааман-сиимэн халыһыйда. Ф. Софронов
  2. Түргэнник, сылбырҕатык халтарыйан бар. ☉ Скользить быстро, проворно
    Халыһыйдар халыһый, Хайыһарбыт барахсан. И. Федосеев
    Туута аллаахтык халыһыйан испитэ. И. Данилов
    Ат соһон иһэр кыра таһаҕастаах чэпчэки сыарҕата халыһыйар. НЕ ТАО
  3. Киэҥ сиринэн тайаан түргэнник, дохсуннук, балысханнык сүүрүгүр, уһун (хол., халаан уутун этэргэ). ☉ Течь быстро, бурно, выходя из берегов (о речке, реке)
    Сотору-сотору туораталыыр дулҕалаах үрүйэнэн бадарааннаах уу халыһыйа сүүрэрэ. Амма Аччыгыйа. Халыма халыһыйар уута Тымныыттан күрэнэн, муус аннынан Аат харата дьэбидийэ устар. И. Федосеев
    Хайдыы-дьураа ахсынан Халаан уута халыһыйан Халлыгырыы сүүрүөҕэ. С. Васильев

Еще переводы:

раскатиться

раскатиться (Русский → Якутский)

сов. 1. (катясь, приобрести скорость) халыһый, күүскэ сүүр; 2. (в разные стороны) төкүнүй, төкүнүс; брёвна раскатились по двору бэрэбинэлэр тиэргэн устун теку нүстүлэр; 3. (раскатисто прозвучать) лүһүгүрээ, дуораһый.

халыһыйбахтаа

халыһыйбахтаа (Якутский → Якутский)

халыһый диэнтэн тиэт
көрүҥ. Сыарҕалара бэрт чэпчэкитик халыһыйбахтаата. И. Сысолятин
Муустар икки ардылара атан ылла, убаҕас уунан өрө халыһыйбахтаата. П. Филиппов

табачаан

табачаан (Якутский → Якутский)

таба I диэнтэн атаах.-аччат. Ханнык дойду чыыстай тааһын Оҕотоҕунуй? — дэстилэр Маннык бэркэ табачааны Хайаан миинэҕин? — дэстилэр. С. Данилов
Дьоно суох ийэ Айылҕаттан Дьон сиригэр куоппутум, Үөрүн сүтэрбит табачаан Куотарыныы куоппутум. С. Данилов
Халыһый, халыһый Халысхан наартачаан, Табыйый, табыйый, Табачаан табаарыс. Н. Тарабукин (тылб.)

арҕастан

арҕастан (Якутский → Якутский)

туохт. Лоппоҕордоох, бүлтэгэрдээх буол. ☉ Иметь выпуклый, бугристый вид. Суорбут бэрэбинэҥ арҕастанан тахсыбыт
□ Маҥнай араас ардайдана-ардайдана, арҕастанан кэлитэлиир чараас ойуурдары ааһыталаата [Тогойкин]. Амма Аччыгыйа
Арҕастанан халыһыйар Аҥаархай долгунун мөҥүөнүгэр Күлүм чаҕыл уоттарын Күлүгэ хайдах оонньуой? С. Васильев

дьүккүлдьүй

дьүккүлдьүй (Якутский → Якутский)

дьүккүй диэнтэн арыт
көстүү. Тыраахтар мотуорун тыаһа ньириһийэ түстэ уонна иннин диэки дьүккүлдьүйдэ. М. Доҕордуурап
Суол тоҕойуттан ат көһүннэ, холкутук дьүккүлдьүйэн хаамар, соһон иһэр кыра таһаҕастаах чэпчэки сыарҕата аллаахтык халыһыйар. НЕ ТАО

хаһыаҥка

хаһыаҥка (Якутский → Якутский)

хаһыаҥка сыар- ҕа — акка көлүйүллэр өйөнөрдөөх хоппо сыарҕа. ☉ Лёгкие сани для выезда, кошёвка
Леналаах дьиэлэрин таһыгар хаһыаҥка сыарҕалаах ыас хара ат халыһыйан кэлбитэ. П. Аввакумов
Оппоос аҕата, хаар түстэр эрэ, атын көлүнэн хаһыаҥка сыарҕанан айаннааччы. В. Тарабукин

аллаахтык

аллаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Улгумнук, түргэнник уонна эрчимнээхтик (айаннаа, үлэлээ эҥиннээ). ☉ Ходко, бойко и энергично (идти, ехать, работать и т. д.)
Иннигэр Дьэкиимэп дадайан, Тойон-хаан муоһалаан испитэ. Сур ата өрүтэ хантайан Аллаахтык айаннаан биэрбитэ. Эрилик Эристиин
«Белорусь» ходуһа диэки бэрт аллаахтык айаннаан истэ. «ХС»
Кыраабылы аллаахтык тардыалыыгын. «ХС»
Туута аллаахтык халыһыйар. И. Данилов

мөһүүрэ

мөһүүрэ (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Туох эмэ кылабачыйан, күлүмүрдээн көстүүтэ (хол., күн уотуттан, ый сырдыгыттан). ☉ Мишура
Сарсыардааҥҥы күн уота тыкпыт сиригэр хаһыҥ кырыата көмүс мөһүүрэ курдук күлүмүрдүүр. Н. Якутскай
Хайа өрүһэ, модун уоҕун билиммиттии, күҥҥэ күлүмүрдүүр көмүс мөһүүрэлэринэн халыһыйа сүүрүгүрдэр. П. Аввакумов
Ы й с а р д а ҥ а т а ү р д ү к ч ы пчаалларга мөһүүрэ симэҕи килбэчитэ анньар. А. Фёдоров

тайааннаах

тайааннаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Киэҥ сиринэн сабардыыр, олус киэҥ иэннээх (үксүгэр тайҕаны этэргэ). ☉ Занимающий обширную территорию, простирающийся вширь (обычно о тайге, лесе)
Эн сүүрэр чоруун атахтааҕыҥ Тайааннаах тайҕаларгын таптаан төлөһүйэр. С. Данилов. Таптыыбын Күндээрэр мөһүүрэ Уотунан күлүмнүүр, Көһүнэн тайааннаах Көмнөхтөөх тайҕабын. Күннүк Уурастыырап
Аар тайҕа систэриттэн тардыылаах, Аҕыс халысханнаах тайааннаах Дьампа үрэҕэ алла халыһыйан, …… Анаан-минээн аат ааттаан Аарыгыран киирэр эбит. П. Ядрихинскай

хаҥкы

хаҥкы (Якутский → Якутский)

аат. Килэҥ мууска хатыыскалыырга анаан бачыыҥкаҕа олордуллубут синньигэс сыҥаах ыллык. ☉ Коньки (для катания)
Никита катокка кэлэн хаҥкытын кэттэ. Киһи аҕыйах эбит. Н. Лугинов
[Сэмэн] Кыра сылдьан, Лена өрүс сыырыттан, бэрт үчүгэйдик мас хаҥкынан сырылаан түһэр буолара. Н. Якутскай
Хатан тимир хаҥкы кэтэн Халыҥ мууска халтарыйан, Хаҥас тэбэн, уҥа тэбэн Хатыыскалаан халыһыйан Кэлэн-баран элэҥниэҕиҥ! «ББ»