Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ханыылыы

  1. сыһ. Кимиэхэ, туохха эмэ тугунан эмэ маарынныырдык, дьүөрэлии буолар гына (хол., дьүһүнүнэн, оҥоһуутунан). Схоже, похоже, подобно чему-л. (быть)
    [Кээтии] Ханыылыы көрөн, сөбүлээн, Хаппытыаны кытта дьиэ тэринэр санааламмыта. Ол сатамматаҕа. А. Сыромятникова
    Хахыйах, хатыҥ оҕолорун Ханыылыы анньыллыбыт, Киэргэл силигэ толору Кэтит чэчир тардыллыбыт. М. Ефимов
    Бэйэбин киниэхэ тэҥнээтэхпинэ, харыйа хатыҥныын хаамсыбытын курдук эрээрибин, киниэхэ ханыылыы, майгылыы буола сатаабытым ыраатта да, тоҕо эрэ ыпсан биэрбэт. С. Федотов
  2. даҕ. суолт. Тугунан эмэ дьүөрэлэһэр, сөп түбэһэр (хол., дьүһүнэ, быһыыта-таһаата). Равный кому-л. (по положению), соответствующий, подходящий чему-л. (напр., по цвету, комплектации, фасону)
    Кини [Кыыс] олус ыалдьытымсах, ол гынан баран киниэхэ бэйэтигэр ханыылыы соҕус дьон сылдьаллар. Д. Таас
    Симон бэйэтигэр хоппуруон үрүҥ сэлээппэ ылла, оттон Үүйэҕэ түүппүлэтигэр ханыылыы өҥнөөх муус маҥан суумканы. Л. Попов
    Иннигэр турар дьахтар ийэтигэр маарыннаабат, ол оннугар сирэйин быһыытатаһаата, ордук хараҕа, тоҕо эрэ киниэхэ бэйэтигэр ханыылыы курдук. У. Ойуур

ханыылаа

туохт.
1. Тугу эмэ ханыыларынан наардаа, дьүөрэлээ, пааралаа. Группировать, подбирать что-л. по сходным признакам
Хара солкону хайыталаан баран, Ханыылыы уурбут курдук Хара ньалҕархай астаах. А. Софронов
Барҕа-барҕа сопхуоһум Маныыһыта буолабын, Харалары ханыылаан, Маҥаннары пааралаан, Ыамын аайы илдьэбин, Ыанньыксыкка тиэрдэбин. И. Гоголев
Соҕотох куобахпын ылан көхсүн имэрийтэлээтэ уонна бэйэтэ аҕалан уурталаабыт куобахтарыгар ханыылыы кирээккэҕэ аста. Н. Борисов
2. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ майгыннат, тэҥнээ, холоо. Сравнивать кого-что-л. с кем-чем-л., находить сходство между кем-чем-л.
Субуллар эрэ суһуоххун Халлааным эрэ кустугар Ханыылыы эрэ саныыбын, Хайҕаллаах эрэ киэргэлиэм! А. Софронов
[Чубуку] Оҕобор ханыылаан Күндүтүк көрөбүн. Л. Попов
Уолугар ханыылаан ыраах дьиэлээх оҕону Гертруда бэйэтигэр олордубут. «Чолбон»;

Якутский → Русский

ханыылаа=

соединять, складывать группами, парами; кырсалары ханыылаа песцов складывай парами (подбирая одинаковых, похожих); хара саһылы хара саһылга ханыылаа чёрную лисицу к чёрной лисице клади.


Еще переводы:

каталог

каталог (Русский → Якутский)

м. каталог (ханыылыы предметтэркинигэ, экспонат, табаар уо. д. а. чопчу бэрээдэгинэн наарданан ыйыллыбыт испииһэктэрэ).

сулуруо

сулуруо (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Мунду. Гольян озёрный
Сулуруону Г.В. Попов түүрдэр сиуру «вобла» диэн тылларыгар ханыылыы туппут. Багдарыын Сүлбэ
Сыырдаах күөл сулуруо, сэдэх да буоллар, собо балыктаах. ВС ХД

бүдүргэй

бүдүргэй (Якутский → Якутский)

аат. Сүөһү түөһүн кырыыта, ойоҕос уҥуохтара тиксиһэр сирдэрэ. Грудинка
Халыҥ хаһаны ханыылыы тарта, Суон саалы сомоҕолуу уурда, Бургунас ынах бүдүргэйин үмүөрүттэ. С. Зверев. Кыылбыт иһин үчүгэйиттэн, сиһин үөһүттэн, бүдүргэйин сүгэн баран, дьоммут тиийиэх буолбут сирдэрин диэки түһүнэн кэбистилэр. Я. Семенов

хачыр-ичир

хачыр-ичир (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. т. Кумааҕыны эбэтэр онно майгынныыр тугу эмэ тыыттахха үөскүүр тыас. Подражание шуршанию бумаги или чего-л. подобного
[Уйбаан] Хамначчыкка ханыылыы Хачыр-ичир хамсанна. М. Ефимов
Үктэннэҕин аайы, хаһыат хачыр-ичир тыаһыыр. «ХС»

үмүөрүт

үмүөрүт (Якутский → Якутский)

туохт. Кими, тугу эмэ биир сиргэ мус, тоҕуорут. Собирать кого-что-л. в одном месте
Халыҥ хаһаны ханыылыы тарта. Суон саалы сомоҕолуу уурда, Бургунас ынах бүдүргэйин үмүөрүттэ. С. Зверев
Оҕонньордоох эмээхсин Үөрүүлэрэ үрдээтэ, …… Ыалларын ыҥырдылар, Үөлээннээхтэрин үмүөрүттүлэр. С. Васильев
Атыыр үөрүн үмүөрүтэн баран, тула сүүрэ сылдьан, бөрөлөрү чугаһаппатаҕа. «ХС»

уһулута

уһулута (Якутский → Якутский)

уһулу I диэнтэн күүһ
ф. Хара тыа маһыгар Ханыылыы көрдөххө Уһулута үүнэн, Утуу-субуу тахсыбыт Уустук мутуктардаах. А. Софронов
Бэрэбинэлэр уһулута барыах курдук кыычырҕастылар. Н. Габышев
Саппыкыта бүтүннүү бадараан буолбутун, дьиэтин күүлэтигэр олорон уһулута тэбиэлээтэ. Е. Неймохов
Уһулута ой — ала-чуо чорбойон, үрдээн көһүн. Устремляться ввысь, выступать
Буорунан симиллэн оҥоһуллубут намыһах дьиэлэр быыстарыгар уһулута ойон, үрдээн турар таас дьиэлэр бааллар. Эрилик Эристиин
Уһулута ойон тахсыбыт очумаас-чочумаас таастаах Чубуку хайата ырааҕынан тайыыр. В. Протодьяконов
Аанча уһулута ойон тахсыбыт сыгынньах оройдордоох үрдүк хайаттан хараҕын араарбакка одууласта. Болот Боотур

ханыылат=

ханыылат= (Якутский → Русский)

побуд. от ханыылаа =.

сомоҕолоо

сомоҕолоо (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ арахсыспакка, бытарыйбакка бүтүннүү кэлим сылдьар гына оҥор. Образовывать, создавать что-л. цельное, неразделимое
Халыҥ хаһаны ханыылыы тарта, Суон саалы сомоҕолуу уурда. С. Зверев
[Кээрэкээн] биирдэ хаары таптайан сомоҕолоон баран, муннун тоҕо охсунан, ол хаанынан хаарын тас өттүн кытарда сууйан-сотон, атах эт оҥорбут. Саха ост. II
2. көсп. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох гына ыга түм. Сплачивать, объединять
Саха дьадаҥылара атарахсыйан турар күүстэрин бииргэ сомоҕолуур кэм кэллэ. Амма Аччыгыйа. Литературнай тыл омугу биир уопсай тыллыыр, сомоҕолуур уонна сайыннарар тылынан буолар. АНК СТБЛ
Устар ууну сомоҕолуур — үчүгэйдик сааһылаан, ыпсаран, уустаан-ураннаан саҥарар (киһи). Отличающийся красноречием
Ханна баҕарар устар ууну сомоҕолуур, дьону дьоллуур даҕаны, дьону үөрдэр-өрүкүтэр даҕаны кэпсээннээх дьон баар буолааччылар. Н. Босиков
Айаал даҕаны хорсунун-хоодуотун тэҥэ устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах, сүрдээх поэтическай нотууралаах киһи. Эрчимэн
Ол кырдьаҕас устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах, үтүө остуоруйаһыт этэ. «ХС»
ср. бур. сомохо ‘скучить (собрать в кучу), сложить (положить вместе)’

хабаан

хабаан (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Туох эмэ сүрүн хайысхата. Основное направление, тенденция чего-л.
Быыстапкаҕа аны дьону бэйэлэрин үлэлэрин хабаанынан көрөн, тус-туспа бөлөхтөрүнэн сырытыннарар сорук турар. С. Васильев
Ону, кинигэбит уопсай хабааныгар сөп түбэһиннэрэн, топонимика чахчыларын нөҥүө көрдөрүөҕүҥ. Багдарыын Сүлбэ
2. Туох эмэ (хол., учаастак) кыраныыссата, уопсай барыла. Очертания, границы, предел чего-л. (напр., какого-л. участка)
Үлэбитин үллэстэн тэрийэрбитигэр табыгастаах буоллун диэммит нэһилиэкпитин, олорор хабаанынан көрөммүт, түөрт учаастакка хайыппыппыт. А. Бродников
Мунньаҕы аны олорор сирдэрин хабаанынан көрөн, иккилии-үстүү нэһилиэк дьонун биир сиргэ түмэн ыытар буолбуттара. ЯНС ДьДьТ
3. Туох эмэ туохха эмэ сөп түбэһиитэ, тугу эмэ кытта дьүөрэлэһиитэ (буолб. ф-ҕа тут-лар). Соответствие чему-л., сходство с чем-л. (употр. в отриц. ф.)
Хара тыа маһыгар Ханыылыы көрдөххө Хайаларыгар даҕаны Хабаана суох Уһулута үүммүт. А. Софронов
Биирдэ Бруснев бэйэтин аҕыс уонча сааһыгар ханан да хабаана суох сытыы-хотуу туттунуулаах кырдьаҕаһы көрүстэ. П. Филиппов
«Чочу» сопхуос бэйэтин булдун сирэ кыра, булчутун ахсаана онуоха хабаана суох элбэх. «Кыым»
II
аат., тимир уус. Кутаа оттон тимир тааһы уулларарга аналлаах дириҥ дьаама. Глубокая яма, в которой на костре плавят железную руду
Дьаама түгэҕэр туора сыттык маһы үс сиринэн ууруллар, оччоҕо төлөн таһырдьа тахсыбакка эрэ хабаан иһигэр көөнньөн умайа сытар. МАП ЧУу
ср. тюрк. капан ‘ловушка’

тис

тис (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Туох эмэ элбэҕи туохха эмэ (хол., сапка, быаҕа) бииргэ иҥиннэртээ, анньыталаа, баайталаа. Нанизывать, насаживать что-л. на что-л. Оҕуруону тис.
Уолларыгар анаан собо тылын синньигэс үтэһэҕэ тиһэн хатараллар. И. Гоголев
Балыктарын хайыыларыттан талах лабаатыгар тистэ. Н. Якутскай
Тоҥус кыыһа моонньугар тула икки хос таас хоруоҥканы сапка тиспитин кэтэн тахсан кэллэ. Н. Павлов
2. Туохха эмэ хайаҕастарынан, үүттэринэн быаны уган аһаҕаһын (хол., хааһах айаҕын) ыга тарт, баай. Стягивать что-л. (напр., большой мешок, рюкзак), продевая через отверстия или петли верёвку, шнурок, шнуровать
Ньукулай киппииһин үс муоһун төттөрү уган сыматын тиһэр. Күндэ
Уолаттар Суут Албыны [киһи аата] хааһахха уган тиһэн баран, соһон илдьэ бардылар. Суорун Омоллоон
Бөтүрүүскэ түүлээҕи хааһаҕар сааһылаан, быатын тиһэ олордо. «Кыым»
3. көсп. Ханнык эрэ түгэни, кэрэ көстүүнү ойуулаан хоһуйаары тыллары талан, ханыылыы наардаа. Подбирать слова в эстетически стройный ряд, художественно изображая, описывая то или иное явление
Эгэлгэ тылларбын тиһэммин, Эйиэхэ ырыабын аныаҕым. Күннүк Уурастыырап
«Аҕам уус тылынан тиһэн этэрэ эбээт», — диэтэ Толбооноп оҕонньор. М. Доҕордуурап
Халлаан уоттаах сулуһун Ырыабытыгар тиспиппит. Н. Босиков
Тугу эмэ кэрэхсээн, сэҥээрэн истибити, билбити-көрбүтү түмэн, мунньан, сурунан ис, бэлиэтэн. Перекладывать на бумагу, записывать что-л. интересное, достойное запоминания
[Мунньахха] Айымньылар ааттарын Испииһэктээн тистилэр. Күннүк Уурастыырап
[Кириллин кэпсээнин] Кэнчээри ыччаппар анаабыт Кинигэбэр тистим, ааҕыҥ! К. Туйаарыскай
4. көсп. Ким эмэ туһунан хобу-сиби хомуй. Собирать сплетни, толки о ком-л.
Кистии саба Кэпсээн оҥостоору Холбуу тиһэн Хобулуу түһээри Хаҥхалай торбос сонун Хообоччу кэтэн кэбистэ. П. Ядрихинскай
Бу эйиэхэ дьыала бөҕө тэриллибит. Били «атаһыҥ» Егоров оҕонньор тиспит. Н. Лугинов
Арай сороҕор хомотор миигин Ким эрэ мэник тыла Эн билиҥҥи олоҕуҥ туһунан Холустук холуннара кэпсиирэ, — Буруйгун, алҕаскын тиһэрэ. Н. Харлампьева
«Сип» гыммыты ситиигэ тиһэр, («сап» гыммыты сапка тиһэр) көр сип гын
Сип гыммыты Ситиигэ тиһэ сылдьан, Ситэрэн сэһэргээн сэргэҕэлэтэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. др.-тюрк. тиз, тат. тезү, алт. тис, хак. чис ‘нанизывать’
II
тыаһы үт. т. Чиҥ соҕус туох эмэ кытаанахха күүскэ охсулларын тыаһа. Подражание звуку сильного удара чего-л. плотного о что-л. твёрдое.
тюрк. тис