Якутские буквы:

Якутский → Якутский

харалдьыктан

харалдьыктаа диэнтэн бэй
туһ. Күн уһаатар уһаата, Харалдьыктанна эниэ, сыыр. И. Гоголев

харалдьык

аат. Саас хаар ууллан эрдэ хараарбыт сир. ☉ Место, где стаял снег и открылась земля, проталина
Күн уота сылыйан, маҥнайгы харалдьык тахсыаҕыттан ыла Микиитэ таһырдьаттан киирбэккэ, чалбаҕы сэмсиир буолла. Амма Аччыгыйа
Хаар ууллан эрдэҕэ, уу-хаар таҕыстаҕа. Күөллэр, алаастар халдьаайыларыгар харалдьыктар көстөн эрдэхтэрэ. С. Никифоров
Сотору харалдьыктар тахсыахтара, окко маҥнайгы ньургуһуннар быгыахтара. «ББ»

Якутский → Русский

харалдьык

проталина; хаар хараарар , харалдьык тахсар снег тает, выступают проталины.

Еще переводы:

төбөчөөн

төбөчөөн (Якутский → Якутский)

төбө диэнтэн — аччат. Ала-тала сыһыыларга Кулун төрөөн, төбөчөөнүн Өндөҥнөтө харалдьыктан Сөҕө көрөр сырдык күнү. В. Миронов
[Оҕонньор оҕо] хап-хара төбөчөөнүн сыллаан, сирэйэ мырдыҥныыра. «ХС»

хап-дьип

хап-дьип (Якутский → Якутский)

сыһ. Сөрү-сөпкө, сөп түбэһэрдик, оруобуна. ☉ В самый раз, как раз
Көкө Буурай атыгар Тиийэн кэлэн, Үрдүк мындаатыгар Хап-дьип хатанан олоро түстэ. Д. Говоров
Биһиги киһибит Харалдьыктан көппүт Хара улар курдук Харалыктаан тахсан Хап-дьип миинэн кэбистэ. С. Васильев

харалдьыктаа

харалдьыктаа (Якутский → Якутский)

туохт. Харалдьык буол, харалдьыктанан таҕыс. ☉ Протаивать, покрываться проталинами (о снежном покрове)
Кыымнаайы алаас илин халдьаайылара харалдьыктаатылар. Амма Аччыгыйа
Бу бириэмэҕэ арай бөһүөлэк турар сирэ бэйэтэ арыый харалдьыктаабыт этэ. Н. Заболоцкай
Үрдүк сир бэрдьигэстэрин төрдүлэрэ харалдьыктаабыт. ЧКС ЫаЫЫ

проталина

проталина (Русский → Якутский)

ж. харалдьык.

алаҥха

алаҥха (Якутский → Якутский)

  1. аат. Сааскы харалдьык тахсыыта; харалдьык саҕанааҕы ууллан көҕөрүмтүйэр хаар. ☉ Проталины; голубоватый тающий весенний снег. Сааскы алаҥха саҕана
    □ Хабдьыланаруларданар харалдьыктар Ханыылаһан, алаҥханы тарҕаттылар. П. Тобуруокап
    Муус устар — Ньургуһун сибэкки — Хонуу тунаара. Аттыбар көҕөрөр Алаҥха хаара. «ХС»
    Алаҥха саҕана төрөөбүт ала кулун этин буһуулаан таһаараҥҥыт, араҥа туос үрдүгэр тэлгэтэн биэриҥ! ПЭК ОНЛЯ III
  2. даҕ. суолт. Онон-манан буспут, алатала буспут, ала, эриэн буолбут (отон, бурдук). ☉ Созревший, поспевший островками, неодновременно (о ягоде, хлебе)
    Сир аһа алаҥха буолбут. Алаҥха отон, бурдук. ПЭК СЯЯ
өкчөрөҥнөс

өкчөрөҥнөс (Якутский → Якутский)

өкчөрөҥнөө диэнтэн холб. туһ. Ырбыт саллаҕар бастаах торбостор сир-ийэ барахсан сытын биллилэр, харалдьыктар устун хааман өкчөрөҥнөстүлэр. Н. Босиков
Автоматчиктар ордубут тааҥкаларга сөрүөстэн төттөрү өкчөрөҥнөһөллөр. Н. Кондаков

сахсыһыы

сахсыһыы (Якутский → Якутский)

сахсыс диэнтэн хай. аата. Ону-маны сахсыһыы бөҕө буолла
□ Халдьаайы сыыр сирэйигэр харалдьык тахса илигинэ, Сааһыт муҥнаахтар истэригэр сахсыһыы-тэринии билиннэ. С. Васильев

дуодалдьый

дуодалдьый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Уҥахаҥас иҥнэҥнээн дьоһуннаахтык туттан хаамп (хол., кыра киһи туһунан). ☉ Ходить, двигаться со значительным видом, слегка покачиваясь (о человеке с широким туловищем)
Ыалдьыт киһи хааман дуодалдьыйар. Харалдьыкка туруйа Дуодалдьыйда дьоһуннук. И. Гоголев
Хара улар улуутук туттан, хааман дуодалдьыйар. «ХС»

туотарый

туотарый (Якутский → Якутский)

туотай диэнтэн хамс
көстүү. [Сылгы чыычааҕа] Туотарыйа сүүрээхтиир, Тугу эрэ бултаһар. И. Федосеев
Халдьаайы харалдьыгар Туллук туотарыйар. К. Туйаарыскай
Күөх от эриэ-дэхситик бытыгыраан үүммүт олбуоругар кырачаан уол оҕо туотарыйа хаамар. В. Протодьяконов

аараҕай

аараҕай (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сүдү, сүҥкэн, баараҕай. ☉ Громадный, величественный, огромный (по силе, величине)
Аанньанан аттаммат Аараҕай ыал оҕолоро Адаҕыйан кэлбиттэр быһыылаах. П. Ойуунускай
Арай мин биирдэ, Аараҕай тайах суладыйбыт, Арбах бэһин эркээйи оҥостон өрө хааман тахсыбыттааҕым — тумулга. С. Зверев
Аараҕай тымныы аттаныыта, Аҕыс өргөстөөх Аламай күн уоттаныыта Халдьаайы сир Харалдьык буолла. Эрилик Эристиин. Тэҥн. баараҕай