I
хахтаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Дьаабылыканы сууйуллар, хахтанар, сиэмэтин хаалары оҥон быраҕыллар, өлүүскэ гына бысталанар. ФВН ТС
Буспут эбэтэр соркуойдаммыт эти, хахтаммыт буспут хортуоппуйу уонна оҕурсуну кыра гына быһыталаан миискэҕэ кутуллар. Дьиэ к.
II
туохт. Хахтаах буол. ☉ Покрываться коркой
Сөрүүҥҥэ уурдахха суорҕаннанар, уокка уурдахха хахтанар баар үһү (тааб.: үүт). Атаҕын сууммакка киртиппит, — Хатырык кэриэтэ хахтаммыт. К. Туйаарыскай
Кууруссаны, чоппуусканы ыһаарылаатахха тэтэркэй хахтанарын ситиһээри, хойуу сүөгэйинэн тула сотон баран, тута итии хобордооххо ууруллуохтаах. «Чолбон»
Якутский → Якутский
хахтан
кир-хах
аат. Туохха эмэ бөхсыыс умньаммыта, сыстыбыта, мунньуллубута. ☉ Грязь, мусор, нечистоты
Таҥаһа кир-хах бөҕө буолбут. — Дьиэҕэ ордук мал кири-хаҕы элбэтэр. Дьиэ к. Ууга араас кири-хаҕы, оҕунуоҕу кутааччылары эппиэккэ тардыахха наада. «ББ»
хах
аат. Туох эмэ тас өттө, бүрүөтэ, таһа. ☉ Наружная оболочка чего-л., скорлупа (яичная), кожура (напр., картофельная), кора. Сымыыт хаҕа. Хортуоска хаҕа
□ Кинигэ доҕоргун Киртитэр буолума, Хахтарын, лиистэрин Хайыта тыытыма. Е. Васильев
Сиэмэ [фасоль киэнэ] тас өттүттэн килбэчигэс ньалҕаархай хаҕынан бүрүллүбүт. КВА Б
♦ Хаҕа эрэ сылдьар (олорор) — туох эмэ санааҕа-онооҕо ылларан эбэтэр ыалдьан тугу да сэҥээрбэккэ, санаата атыҥҥа сылдьар (олорор). ☉ Будучи больным или озабоченным чем-л., не обращать внимания ни на что другое вокруг (букв. только оболочка ходит (сидит))
Ол күн уруоктарга мин хаҕым эрэ олоорто. Н. Габышев
Дириэктэрбит …… ыарытыйар. Мин көрдөхпүнэ, олох бүтэн баран, хаҕа эрэ сылдьаахтыыр да, ону ол диэбэт. Н. Босиков
Дьиэбин ахтан хаҕым эрэ сылдьар. В. Иванов. Хаҕа эрэ хаалбыт — 1) улаханнык ырбыт-дьүдьэйбит, этэ-сиинэ бараммыт. ☉ Крайне похудеть, отощать (букв. [от него] осталась одна оболочка)
[Анна Петровна:] Оту да охсорум, бурдугу да быспахтаһарым… Билигин хаҕым эрэ хааллаҕа эбээт. «ХС»; 2) хаҕа эрэ сылдьар (олорор) диэн курдук
Куттанан хаҕа эрэ хаалбыт, иһиттэн саҥата тахсыбат буолбут Өрүүнэ киирдэ. Н. Босиков
[Хаппытыан] дьыалаҕа иҥнибит киһи хаҕа эрэ хаалбыкка дылы, санаата-өйө атыҥҥа бара турар. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. хас, хаз ‘кора’, хах ‘долька; ломтик’, хак. хаах ‘скорлупа’, монг. хаг ‘тонкий слой чего-л. на поверхности’
Якутский → Русский
кир-хах
слой грязи; слой нечистот; таҥаһа кир-хах беҕө буолбут вся его одежда была в грязи.
хах
1) наружная оболочка чего-л.; сымыыт хаҕа яичная скорлупа; хортуоппуй хаҕа картофельная кожура; сиэмэ хаҕа кожура семени; 2) перен. употр. с частицей эрэ : хаҕа эрэ хаалбыт от него осталась одна оболочка (говорится о человеке, сильно страдающем от какой-л. болезни или переживающем большую трагедию) # ымынах хаҕа короста.
Якутский → Английский
хах
n. cover, skin, shell
Еще переводы: