Якутские буквы:

Якутский → Якутский

хаһыытаһыы

хаһыытас диэнтэн хай
аата. Хаһыытаһыы тохтуурун кытта кыыс көхсүн этиппэхтээтэ. Амма Аччыгыйа
Дьиэ таһыгар түннүктэн түннүккэ сырса сылдьар уолаттар хаһыытаһыылара кинилэри ордук чаҕытта. Эрилик Эристиин

хаһыытаа

туохт.
1. Олус улаханнык ыһыытаан саҥар. Громко говорить, восклицать, кричать
Луха хаһыытаабытынан оҕолор диэки хаамта. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа Кэтириис саҥата хаһыытыыр. Аҕам уолҕамдьы соҕус этэ, биһиэхэ оҕолоругар хаһыытыы түһэн баран уостан хаалара. ПНИ АДХ
Улахан саҥаны таһаар (үксүгэр көтөр туһунан). Издавать громкий крик, кричать (обычно о птицах)
Доҕорун сүтэрбит туруйа Тоҕус сыл аһыйан хаһыытыыр. Баал Хабырыыс
Улахан күөллэргэ куоҕастар мусталлар, тыастаахтык дайан көтөллөр, умсан балыктыыллар, араастаан хаһыытыыллар, хахаараллар. «ХС»
Үөһэттэн бөтүүк хаһыытаан хайа барда. «ХС»
2. Бэлиэ биэрэн улахан дорҕоонноох тыаһы таһаар (хол., борокуот, пуойас туһунан). Производить протяжный, громкий, гулкий звук, сигнал, давать гудки, гудеть (напр., о пароходе, поезде)
Борокуот хаһыытыыр, Буруота элэҥниир... Эллэй
Үһүс ыстаансыйа кэлбитигэр паровоз, хаһыытаан баран, арыый сырыытын мөлтөттөр-мөлтөтөн кэлэн туран кэбиһэр. Эрилик Эристиин
Күн орто буолбутун тыллаан электростанция хаһыытаан дуораһыппыта. М. Доҕордуурап
Хаһыытыыр харчылаах, үөгүлүүр үптээх — олус элбэх харчылаах, баайдаах. Очень богатый в финансовом отношении (букв. имеющий кричащие деньги)
Аны кини хаһыытыыр элбэх харчылаах, үөгүлүүр үгүс үптээх. Х. Андерсен (тылб.)

хаһыытас

хаһыытаа диэнтэн холб. туһ. Сотору хаһыытаһа-хаһыытаһа оҕолор субу саба сырсан кэлэллэр. Суорун Омоллоон
Чуордук хаһыытаһан аастылар Тумара туруйалара. И. Эртюков
Мин аргыстарым, куттанан, хаһыытаһа түһээт, сырсан тилэхтэрин тыаһа тибир ойдо. Т. Сметанин

ыһыытаа-хаһыытаа

туохт. Ыксаабыт куоласкынан улаханнык хаһыытаа. Громко кричать в панике, поднимать шум-гам
Ыһыытыы-хаһыытыы сатаатым да, тайаҕым төрүт тохтообото. Т. Сметанин
Кинилэр ыһыытаанхаһыытаан, үргүбүт үөр сүөһүнү кутталлаах сиртэн улам тэйитэн, тыа саҕатыгар сыҕайан таһаардылар. Н. Заболоцкай
Кини хотонтон сыбдыйан тахсан куттаабыт киһитэ ыһыытаан-хаһыытаан, кута көтө сыһан уһуктара. С. Маисов

ыһыытас-хаһыытас

ыһыытаа-хаһыытаа диэнтэн холб. туһ. Бары ыһыытаһан-хаһыытаһан Чочур Мыраан күлүгэр тоҕуоруһан турдулар. С. Васильев. Испэктээккэ оонньооччулар ытаспаттар-соҥоспоттор, ыһыытаспаттар-хаһыытаспаттар. Айымньылаах ү

Якутский → Русский

хаһыытаа=

кричать; оҕо хаһыытаата ребёнок кричал; туруйа доҕорун өлөрбүт сиргэ тоҕус сылы мэлдьи хаһыытыыр журавль девять лет кричит там, где убили его пару; ср. хапыыр= 1.

хаһыытас=

совм.-взаимн. от хаһыытаа=.


Еще переводы:

мылаһый

мылаһый (Якутский → Якутский)

мылай диэнтэн хамс
көстүү. Издательствоҕа мылаһыйбыт, ачыкылаах, тустуук буолуох бөҕө-таҕа сэбэрэлээх Чаҕылҕан поэт киирбитигэр хаһыытаһыы буола түстэ. Н. Габышев

ыйытыһыы

ыйытыһыы (Якутский → Якутский)

ыйытыс диэнтэн хай
аата. Улахан ыйытыһыы, ирдэһии буолбута. Н. Заболоцкай
Хат-хат ыйытыһыы, хардары-таары хаһыытаһыы. С. Васильев
Быыстала суох ыйытыһыы, хоруйдаһыы буолбутунан барар. Л. Толстой (тылб.)

этиһии

этиһии (Якутский → Якутский)

  1. этис 1 диэнтэн хай. аата. Истиҥ кэпсэтии, Санааны туруору Сирэйгэ этиһии. А. Михайлов (тылб.)
  2. Кыыһырсан, кыйаханан бэйэ-бэйэни кытта хабырдык, толоостук саҥарсыы, хаһыытаһыы. Брань, ругань, ссора
    Ол муҥха балыгын түҥэттиигэ улахан этиһии тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
    [Бу ыал] тугу эмэ кэпсэтэр да наадалаах буоллахтарына, хайдах эрэ үгэ, хаһыы, этиһии былаастаан саҥарсаллара. Н. Якутскай
    Саргы, урут этиһии диэни билбэт бэйэтэ, тыллаах ахан дьахтар курдук, эмискэ үллэ түспүтэ. Н. Лугинов
    Кыр этиһии көр кыр III
    Күн ыраахтааҕы көмүскэлигэр ааттаах буолан баран, кыр этиһиинэн айаннаан иһэбит. М. Доҕордуурап
эҕэрдэ

эҕэрдэ (Якутский → Якутский)

  1. аат. Кимиэхэ эмэ тус бэйэ үчүгэй сыһыанын, үтүө баҕа санааны уо. д. а. этии. Обращенное к кому-л. выражение чувства личной приязни, доброго пожелания и т. п., приветствие
    Эҕэрдэм эйиэхэ, туйгун кыыс Өрүүчэ! П. Ойуунускай
    Эҕэрдэлэр кэннилэриттэн А.Е. Кулаковскай харда тылы нууччалыы эппитэ. Суорун Омоллоон
    Эмиэ эҕэрдэ, хаһыытаһыы буолла. Амма Аччыгыйа
  2. саҥа алл. Кимниин эмэ көрүстэххэ дорооболоһор тыл. Здравствуй, привет (приветствие при встрече)
    Эйэҕэс кыыс оҕо Эҥээркэй: «Эҕэрдэ!» — диир тыла Этэртэн эриэккэс, Саныыртан сайаҕас Поэма тылынан иһиллэр. С. Данилов
    Күндү Александр Николаевич, эҕэрдэ! М. Доҕордуурап
    Коля, эҕэрдэ! Эн иннигэр ыар буруйдаах Лиза суруйар. И. Федосеев. «Эҕэрдэ, кэрэчээн», — диэн таба кинини [ньиэрпэни] тохтотор. Эвен фольк.
  3. даҕ. суолт. Үтүөнү баҕарар, үчүгэй сыһыаны көрдөрөр. Приветственный
    [Байкал] Биитэр мин кэлбиппин билэҥҥин, Үлүскэн үөрүүнү үөрэҥҥин, Эппэйэ-мэҥийэ тыынаҕыан, Эҕэрдэ ырыаны ыллыыгыан? Эллэй
    Онно эҕэрдэ тыллар этилиннилэр. Бэс Дьарааһын
    Үбүлээргэ элбэх эҕэрдэ аадырыстар туттарылыннылар. «Кыым»
    ср. тюрк. эҥ ‘заря’, др.-тюрк. эртэ ‘рано, ранняя’
былдьаа

былдьаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кимтэн эмэ тугу эмэ күүс өттүнэн ыл. Отнимать у кого-л. что-л. силой. Былааһы былдьаа. Сири былдьаа
Микиитэ төһө да былдьаабыттарын иһин бэйэтин сиринэн ааҕарын уураппатах чуумпу «Дулҕалааҕын» ахтыбыта. Амма Аччыгыйа
Да, бэрт сөпкө эттиҥ... Румыннар 1918 сыллаахха Бессарабияны күүстэринэн былдьаан ылбыттара. Н. Якутскай
Тугунан эрэ баайсан, көхөлөһөн, куорат суутунан эргитэн, биһиги ходуһабытын былдьыырга дьүүл таһаартарбыта. «ХС»
2. Суох оҥор, алдьат, буортулаа; үрдүнэн халый, сап, ыл (айылҕа алдьархайын туһунан). Затоплять, заливать; уничтожать, испортить (о стихийных бедствиях). Мунньуубутун ардах былдьаата. Ходуһаны уу былдьаан сытар. Үрдүк сир отун аһыҥа былдьаата
Кутаа уот «Балаҕаннары былдьыыһы»,— диэн хаһыытаһыы буолла. Амма Аччыгыйа
Ону даҕаны син биир аһыҥа былдьаабыта. И. Данилов
Түөрт сыл устата үлэлээн, бадараан былдьаабыт сирин босхолоон, балачча элбэх ходуһа эбилиннэ. П. Егоров
3. Төһө эрэ миэстэни ылан тур (туох эмэ олус улахан эбэтэр олус кыра туһунан). Занимать место (о чем-л. большом или очень маленьком)
Арай Дьыбаан орону дьылҕалаан, Быһаҕаһын былдьыыр, Онно олорон баран турбат, ааҥнаан баран арахпат. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьэкиим:] Син-биир барыбыт өллөхпүтүнэ, бото сөрүө саҕа сиртэн ордугу былдьыахпыт суоҕа. А. Софронов
4. көсп. Өлөр, тыыныгар тур. Убить, лишить жизни
Ыттаах эһэ, хайалара хайаларын эккирэтэрэ биллибэт гына, дьиэни тула силиччэхтэһэр тыастара иһиллэр. «Аны ыппын былдьыаҕа», — дии санаан ылаат, Бүөтүр, түннүгүнэн кэтэстэ. Р. Кулаковскай
Хайаны хайа солоон түһэр күүстээх өрүс бассабыык, гражданскай сэрии хорсун буойунун, кыһыл хамандыыр Андрей Бранков Стоянович сырдык тыынын былдьаабыта. П. Филиппов
Куурай кытыыга үүммүт уһун оттортон бобута харбаһан кытыыга оронон тахсан, кинини тимирдэн былдьыы сыспыт адьарай хоруутуттан тэйэн куота охсордуу, кэннинэн сыылаҥхайдаабыта. П. Аввакумов
5. эргэр. Иэс ылан баран эбэтэр хаартыга сүүйтэрэн баран биэримэ. Не отдавать проигранные в карты или взятые в долг деньги
[Ньукулай:] Иэс буолумуна, туохпун билигин быһа тардан биэриэмий, куттанымаҥ, төһөнү да сүүйтэрдэрбин, былдьыам суоҕа. А. Софронов
[Кулуба:] Бэйэтэ билигин төһө эмэ үппүн сиэн сылдьар. Ону былдьаары сордонор быһыылаах да, бэйи көрөн иһиллиэ. Н. Неустроев
п.-монг. булийа

хапыытаталаа=

хапыытаталаа= (Якутский → Русский)

многокр. от хаһыытаа=.

кукарекать

кукарекать (Русский → Якутский)

несов. разг. хаһыытаа (бөтүүккэ).

курлыкать

курлыкать (Русский → Якутский)

несов. турууруктаа, хаһыытаа (туруйаҕа).

прогудеть

прогудеть (Русский → Якутский)

сов. гудоктаа, хаһыытаа, куугунаа.

вопить

вопить (Русский → Якутский)

несов. разг. хаһыытаа, кылан.