тирэн диэнтэн атаах. Эдэр кыысчаан оҕоко — Тирэнээхтии түһэн, Этэрбэстэрин кууртарар, Хаппахчытын хомуйтарар. С. Зверев

ыйаттар диэнтэн хай
аата. Хартыыналары ыйаттарыы, ону төттөрү хомуйтарыы, онно барытыгар бэйэтэ илэмэ-салама түһүүтэ …… улахан түбүктээх, барыыстаах. С. Руфов

эллээ диэнтэн дьаһ
туһ. Уустары, ону таһынан ким сүгэни сатаан тутар дьону хомуйтаран, [Дьөгүөрсэ] тутуу бэрэбинэлэрин эллэппитэ. Н. Якутскай

оргут диэнтэн дьаһ
туһ. Лиза дьоно ханна эмэ сорукка ыытаары, ынах хомуйтараары, сылабаар оргуттараары гыммыттарын биллэҕинэ, арыт «таала анньар», арыт «тобуга ыалдьар». Дьүөгэ Ааныстыырап

I
хаалаа I диэнтэн дьаһ
туһ. Баартыйа, хомсомуол билиэттэрин хомуйтаран тус-туспа дьааһыктарга хаалаталлара. Д. Кустуров
Таҥаһы дьааһыкка хаалат. ЯРС
II
хаалаа II диэнтэн дьаһ. туһ. Бу хомуһу айаҥҥа илдьэ сылдьарга табыгастаах гына хаалаппыт киһи

куттар диэнтэн хай
аата. Электролиния таһыгар ууну куттарыы бобуулаах. КГС ЫТСДМ
Оҕо дьиэтигэр толоруохтаах сүрүн үлэлэрэ: сибэккигэ уу куттарыы, эбиэккэ иһити тардарга үөрэтии, эбиэт кэнниттэн иһити хомуйтарыы. Дьиэ к.
◊ Саат куттарыы — кими эмэ олоҕо суох сааттаах быһыыга түбэһиннэрии иһин бэриллэр төлөбүр (ыстараап). ☉ По якутскому обычному праву: штраф за необоснованное причинение стыда (за моральный ущерб).

1. суулаа диэнтэн дьаһ. туһ. [Суорҕаны] суулаах кумааҕыга Суулата соруммакка …… Хаҥас хонноҕор Кыбына охсоот, …… Таҥхалыйа турбута. С. Васильев
   Кыра эписиэр биир саллааты ыҥыран ылан, Зоя таҥаһын хомуйтаран, кумааҕыга суулатан баран, ханна эрэ таһырдьа таһаартарда. Н. Габышев
2. көсп. Күрэхтэһэн кимиэхэ эмэ хоттор. ☉ Потерпеть поражение в состязании
   [Атыыһыт үлэһитэ] киһи эрэ буоллар курдаһан тустууга чиэппэр күүстээххэ түбэһэн, өтүү быалыы суулаппыт. Нэртэ

1. батыс I диэнтэн дьаһ. туһ. Икки оҕону батыһыннарбыт, мара таҥастаах-саптаах киһи эмиэ трамвай диэки дьулуста. Амма Аччыгыйа
   Аны ийэбит Айыына биһиккини батыһыннара сылдьан, үөрэ отун хомуйтарар. И. Федосеев
   Атыыр бэйэтэ сэттэ биэни батыһыннаран, дойдутугар төннөн кэлбит. Күннүк Уурастыырап
2. кэпс. Тугу эмэ сырыһыннара ыт. ☉ Стрелять вслед кому-чему-л.
   Кустары батыһыннарар.—«Туох ааттаах бөҕө куһай», – диирэ кини икки уоһунан атыыр чөркөйү батыһыннаран баран. Далан

даҕ. Чугас сытар, чугастааҕы, ырааҕа суох. ☉ Близкий, недалёкий от чего-л., окрестный
Бу эргиннээҕи дэриэбинэлэргэ, сэлиэнньэлэргэ сылдьардаахпын. Н. Якутскай
Тумуулаах [киһи аата] өлбүтүн кэннэ, эмиэ ити эргиннээҕи Тэппэ Боспоҥнуур диэн дьадаҥы огдообоҕо кэргэн тахсар. ФГЕ ӨӨСҮҮ
Бу эргиннээҕи күөллэргэ көтөр аҕыйаабыт. ЯРС
◊ Дьиэ эргин (эргиннээҕи) көр дьиэ I
[Дьаакып:] Бу дьиэ эргиннээҕи киһи, аата Өлөксөй диэн. А. Софронов
Сайын чугас дьиэ эргиннээҕи мас сыыһын, амынньыары, ойуурга ыһыллыбыт лоһуруой мастары хомуйтаран оһох оттоллоро. У. Нуолур
Чугас эргин (эргиннээҕи) көр эргин II. Маҥнай утаа чугас эргиннээҕи улуустар баайдарын уолаттара …… Маайаны ыйыттарар үгэстэммиттэрэ. Н. Якутскай
Барыам биир хонук иннинэ чугас эргиннээҕи ходуһалары кэрийэн көрбүтүм. А. Бэрияк

аат.
1. Оҥоһуллуохтаах, ситиһиллиэхтээх, толоруллуохтаах сыал, эбэһээтэлистибэ. ☉ То, что требует исполнения, разрешения, цель, задача
Кини …… туруорбут соругун хайаан да толорон баран тэйэрэ. Суорун Омоллоон
Балтараа тыһыынча суумалаах түүлээҕи бултаан тохсунньу ый маҥнайгы чыыһылатыгар туттарарга сорук ылыннылар. Күндэ
Билигин оскуола сүрүн соругунан оҕо аайы орто үөрэҕи биэрии. Н. Лугинов
2. Ким эмэ кимиэхэ эмэ толороругар биэрэр сорудаҕа. ☉ Данное кем-л. кому-л. задание, поручение
Сорукка …… кэлбит сааппат, тэҥсиккэ сылдьар килбигийбэт (өс хоһ.). [Мохсоҕол:] Атаҕым тоһуннаҕына ким эн соруккар, Хара бараахтыы, дабдарыйа сүүрүөй? И. Гоголев
Саллааты …… сорукка ыытан баран, Зояны, таһаардылар. Н. Габышев
Лиза дьоно ханна эмэ сорукка ыытаары, ынах хомуйтараары, сылабаар оргуттараары гыммыттарын биллэҕинэ, арыт «таала анньар», арыт «тобуга ыалдьар». Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Туох эмэ сыаллаах, туохха эмэ наадыйан, соруктанан ханна эмэ тиийии, барыы. ☉ Езда куда-л. с какой-л. целью, поручением
«Тоойуом, били соруктаах кэллим диэн эрэриҥ дии, ол соругуҥ диэн туох буоларый?» — диэн, дьэ иҥэнтоҥон ыйыталаһан барар. Н. Якутскай
Сэрбэкэ кинээс …… соруктанан кэлбит соругун кистээбэтэҕэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Октябрина кэлбит соругун туһунан туох диэн тыл таһааран этэриттэн салла санаата. М. Попов