I и. д. от хон= ночёвка; тыаҕа хонуу ночёвка в лесу.
II поле; поляна || полевой; төп-төгүрүк хонуу оҕото круглая поляна; күөх хонуу зелёный луг; хонуу куйаар степь; хонуу ото полевая трава; хонууга бар= идти в поле # хонуу барааҕа зоол. петушок полевой, ржанка бурокрылая, сивка глупая; хонуу бэттиэмэтэ бот. овсяница красная; хонуу дьиэрэҥэ большой кроншнеп.

1) ночевать, проводить ночь где-л.; манна хон ночуй здесь; 2) задерживаться (о снеге); хотоолго хаар хоммут в низине снег ещё лежит # дьон тыла хонно он стал притчей во языцех.

I
хон диэнтэн хай. аата. Тыаҕа хонуу
□ Хойутаан хаалан, түбэһиэх хонуу буолла. АаНА СТОТ
II
1. аат.
1. От үүнэригэр сөптөөх кураанах дэхси сир. ☉ Поле; поляна, луг
Хонууга хорос, сыһыыга сырбас гынар баар үһү (тааб.: туруйа, саһыл). Охсуллубут от сыта, дьикти үчүгэй сыт, хонууттан дыргыйар. Далан
Киэҥ хонууларга сылгы, ынах, бараан, осёл уонна тэбиэн халҕаһа курдук ааспыттар. Эрилик Эристиин
2. физ. Ханнык эмэ күүс сабыдыала биллэр, көстөр эйгэтэ (куйаара). ☉ Пространство, в пределах которого проявляется действие каких-л. сил, поле
Биһиги кыраныысса таһыгар магистральнай турба боруобаттары уу анныгар сыбааркалааһыҥҥа, магнитнай хонууга алюминийы уонна алтаны кутууга — лиссиэнсийэлэри атыылыыбыт. «ПА». Электромагнитнай хонуу. ЯРС
3. Саахымакка, дуобакка оонньуурга үрүҥ, хара харахтартан турар дуоска. ☉ Доска для игры в шахматы, шашки, поле
Ферзь бэйэтин дьүһүнүн курдук дьүһүннээх ортоку хонууга туруоралларын, а.э. үрүҥ ферзь — үрүҥ хонууга, хара ферзь — хара хонууга туруорулларын өйдөөн кэбиһиҥ. ПВН СБК
Бөгүүрэҕэ биитэр пешкаҕа ханнык эмэ объегы биитэр хонууну көмүскээһин соругун сүктэрэн баран …… эбээһинэһи төһө кыайан толоруоҕун дуу, толоруо суоҕун дуу сыаналаа. КА СОоО II-III
2. даҕ. суолт. Хонууга үүнэр, үөскүүр. ☉ Растущий, находящийся на поле, полевой. Хонуу сибэккилэрэ. Хонуу чыычааҕа. Хонуу ото
♦ Хонуута кыараабыт (кыччаа- быт) — албына-түөкэйэ биллэн, дьон итэҕэлиттэн тахсыбыт; дьон итэҕэйбэт буолбут. ☉ Вышел из доверия людей, ненадежный человек (букв. у него сузилось поле (круг) общения)
Ити курдук Мырдыс ойуун хонуута улам кыараан, аны сир үллэһигэ барар сураҕын истээт, ойуунуттан аккаастаммыт диэн сурах иһилиннэ, атыннык албаһыраары гыннаҕа! ГНС СТСДТ. Хонууттан оҕолон — сокуоннай эрэ суох оҕолон. ☉ соотв. приносить в подоле
Кини [Айталыына] хонууттан оҕолонуоҕуттан ылата, кыбыстарыттан дьонугар сылдьыбата, МТС-ка олороро. В. Протодьяконов
◊ Хонуу боруута бот. — кырыылардаах адаархай лабаалардаах, төбөтүгэр бөкүнүк бөдөҥ туораахтаах элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Споровое многолетнее травянистое растение с большими листьями, хвощ полевой
Хонуу боруутун медицинаҕа иик хаайтарыытын, хаан барыытын, сүһүөх ревматизмын уонна тыҥа сөтөлүн эмтииргэ тутталлар. МАА ССКОЭҮү. Хонуу лууга — чочунаах диэн курдук. Хонуу куйаар — киэҥ нэлэмэн, кураайытыҥы дэхси сир, хонуу. ☉ Ровное пространство в зоне сухого климата, степь
Кубань хонуу куйаара былыр-былыргыттан элбэх эрэйи, үгүс кыргыһыыны көрбүт сир. П. Филиппов. Хонуу маага бот. — синньигэс умнастаах, араҕас, ардыгар үрүҥ дьүһүннээх, кумахтаах, таастаах кытылларга, сэппэрээк талахтарга, бэс чагдаларга үүнэр элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Травянистое растение с тонким стеблем, желтыми, иногда белыми цветками, мак голостебельный.
ср. тув. хову ‘поле’

туохт.
1. Ханна эмэ түүнү утуйан аһар. ☉ Проводить ночь, ночевать, переночевать, остановиться на ночёвку
Ыалдьыт сылдьыбатаҕын, хоноһо хоммотоҕун курдук (өс хоһ.). Инньэ гынан Чүөчээски бу түүн Дьарааһын булчут отуутугар хоммута. Суорун Омоллоон
[Өрүүнэ] …… киһи кэлбэтэҕинэ, хоноһо хоммотоҕуна ыксыы түһэр, тэһийбэт. А. Бэрияк
Киэһэлик убайым кэллэ. Соҕуруу үрэх уҥуор биэрэстэ кэриҥэ олорор ыалга баран хоннубут. «ХС»
2. Төһө эмэ кэми, бириэмэни ыыт, аһар. ☉ Прожить, провести некоторое количество ночей
[Айдар] Дьаҥнаан үлэтигэр барбатаҕа икки хоммут. Н. Лугинов
Күнэ суох бүдүө-бадаа халлаан үөһэ улахан тыал түһэн сиксийбитэ икки хонно. Н. Лугинов
Философия институтун бүтэрбитим аҕыйах хонно. Амма Аччыгыйа
Кылаабынай агроном Иван Баянов сибэниэтигэр сылдьыбатаҕа хас да хонно. П. Егоров
3. көсп. Хотоол, оҥхой сиргэ тохтоон муһун, мунньулун (хол., ууну этэргэ). ☉ Задерживаться, застаиваться в низинах, в ложбинах (напр., о воде)
Томтор сиргэ уу хоммот (өс хоһ.). [Сиидэркэ массыыната] ордук үгүстүк бөһүөлэк таһынааҕы уу хонор, быыкайкаан суол оҥхойугар хас кэллэҕин-бардаҕын аайы түһээхтиирэ. Р. Кулаковскай
Өйдөөн көрбүтэ, уу хонон, от үүммэккэ хаалбыт куоһаҕар кып-кыракый куобахчаааннар ибигирэһэ сыталлар эбит. «ХС»
♦ Санаата тохтуур (хонор) көр санаа II
Гараас умайыытыгар дириэктэр санаата киниэхэ [Дабыыкка] өссө да хонор эбит. У. Нуолур
Сүрүн мөккүөрдээх дьон иккиэн биир кыыска санаалара хоноро балаһыанньаны уустугурдар. «ХС». Хоммут уоскун хоҥнор поэт. — өр саҥарбакка, ыллаабакка-туойбакка сылдьан баран кэпсээ, ыллаа-туой. ☉ Заговорить, запеть после долгого перерыва
Өрөөбүт уоспун Өһүлэн, Хоммут уоспун хоҥнорон, Оҕолорбор-биэбэйдэрбэр Олоҥхолоон да көрүүм. П. Ойуунускай
Мэлдьи аҕыйах саҥалаах таайым бу киэһэ иккиһин хоммут уоһун хоҥнордо. Н. Габышев
Тыл хонор көр тыл II. Үс саха тыла хоммут киһитэ (өс хоһ.). Уу тохтообут сиригэр уу тохтуур, тыл хоммут сиригэр тыл хонор. Хайдах даҕаны тыала суохха мас хамсаабат. М. Попов
Дьон тыла — өрт уота! Дьон тыла хоммут дьоно өр үйэлэммэттэр. «Кыым»
◊ Хомурах хонор (хоммот) көр хомурах
Хомурах хоммотох сирэ суох, кыыл сылдьыбатах симилэҕэ суох (өс хоһ.). Хомурах хоммотох маҥан хочолоругар, тобурах тохтооботох толомон маҕан толоонноругар. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. хон ‘избирать местом жительства’, тюрк.-монг. хон, хоно ‘ночевать’

туохт. Хонон, сынньанан аас, хонукта аһар. ☉ Попутно отдохнуть, заночевать где-л. Тогойкин, холкута буоллар, манна хонон-өрөөн да барыа эбит. Амма Аччыгыйа

туохт. Хас да күн ханна эмэ суох буола сырыт. ☉ Исчезать на некоторое время
Мин аҕалаах ийэм икки кыраларын илдьэ, хоно-сүтэ бултана барбыттара, онон суохтар этэ. И. Федосеев

= v. to stay over night, spend the night; хоноһо n. overnight guest; хонук n. overnight stay