дьүһ. туохт. Киэҥник, хотоойутук хамнанан тугу эрэ оҥор, үлэлээ (үксүгэр ас астааһын туһунан). ☉ Делать что-л. широкими, уверенными движениями (обычно о приготовлении пищи)
Мин Майталлам астаан айбалдьыйдаҕына, хаһан да эһэтин, Бырдьа Бытыгы, матарбат манньаҕас буолааччы. Болот Боотур

сыһ. Ордук табыллан, үчүгэй көрдөрүүлээхтик, хотоойутук, кыайыылаахтык. ☉ Успешно, результативно, эффективно
Бүгүн күн аҥаара тохтообокко тахсыылаахтык үлэлээтэ. Н. Лугинов
Суруйааччылар аныгы олоҕу кэпсээннэргэ уонна сэһэннэргэ тахсыылаахтык көрдөрөллөр. «ХС»
Билиҥҥитэ З. Егоров ордук тахсыылаахтык оонньоон иһэр. «Кыым»

сыһ.
1. Күүскэ, хотоойутук. ☉ Споро, энергично
Бүтэйгэ ким эрэ от охсор, Хотуура хоһууннук куһуйар. С. Данилов
2. Туохтан да толлубакка хорсуннук, эрдээхтик. ☉ Смело, решительно, храбро
Булка хоһууннук туттар. ЯРС

иит диэнтэн бэй
туһ. Сүөһүм-аһым эстэн, сууттан көмө ылан, онон ииттэ сылдьабын. Эрилик Эристиин. «Бу дьон, баҕар, өлөрүөхтэрэ, Оччоҕо оҕото, ойоҕо Хайдах дьон буолан ииттиэхтэрэй?!» Дьуон Дьаҥылы
Эһэм кэпсиирэ: тоҕус сыллаах сукка кучуну үргээн сүөһү иитиммиппит диэн. И. Федосеев
♦ Айаххын иитин көр айах I
Оҕом эрэйдээх бу илиитинэн тугу үлэлээн айаҕын ииттээхтиэй? Н. Якутскай
ИИТИН.II иит.II диэнтэн бэй. туһ. Ити икки ардыгар мин саабын ииттэммин ыттым. Т. Сметанин
Сэмэнчик бинтиэпкэтин ииттэн хачыгыратар. Н. Якутскай
Кылаабынайа, санааҕын түһэримэ, эрдээхтик, хотоойутук тутун, оччоҕо баттаххынан да туһах ииттэн аһы булан аһыаххын сөп. ФЕВ УТУ

аат. Киһи санаатын баттыыр, боҕуу буолар туох эмэ ыарахан, кыһалҕа. ☉ Нечто тяжкое, трудное, тяжесть, бремя
Урут ыарык-баттык курдук санаан сылдьыбыт бэл тустаах үлэтэ кинини эбии тупсарар, кыаҕырдар курдук хотоойутук сананна. В. Титов
Сэрии кытаанах кэмигэр ыарык-баттык барыта сэбиэт санныгар сүктэриллэрэ: тулаайахтарга кыһамньы, аччыктааһынтан тахсыы, дьоҥҥо кытаанах санааны иитии. «Кыым»
♦ Ыарык-баттык буол — ыарык буол диэн курдук (көр ыарык)
[Уйбаан:] Миигин ким да куһаҕан суолунан байбыта диэбэтэ буолуо, ол эрээри дьэ бу санаабар улахан ыарык-баттык буолла. А. Софронов
Ол ынырык сурах Ыарахан аһыы дьайынан Ыарык-баттык буолан, Ыксары сабардаабыта. Күннүк Уурастыырап
Киниэхэ, арааһа, дэриэбинэҕэ тарҕаммыт хоп-сип, сүлүһүннээх ыар тыллар, хатайыылаах санаалар ыарык-баттык буоллулар быһыылаах. И. Никифоров

дьүһ. туохт.
1. Кыайбат буола-буола туохха эмэ санан, кыайардык, хотоойутук туттан тугу эмэ гына сатаа (сэниэтэ суох, мөлтөх киһи туһунан). ☉ Предпринимать что-л., не имея на то сил, тщетно пытаться делать что-л. (обычно о физически слабом человеке)
Биһиги киһибит охсуһаары тарапачыһан көрбүтэ, ол эрээри …… сиртэн тирэҕин сүтэрэн, салгыҥҥа ыйанан, туһа тахсыбатаҕа. Далан
Туран эмиэ утарылаһан тарапачыһан көрөрө, сонно туох эмэ биллибэт күүс кинини көбүөргэ элээрдэрэ. Е. Неймохов
Ындыылаах көлө күүстээх тыалга эбэтэр куһаҕан үктэллээх суолга, сыыр быарыгар киһи аһыныах айылаахтык байааттаҥныы-байааттаҥныы …… хааман тарапачыһа сатаан баран, сэниэтэ быстан, сытынан кэбиһээхтиир. Я. Семёнов
2. көсп. Үөрүйэҕэ, кыаҕа, сатабыла суох буолан эрэйинэн тугу эмэ ситис. ☉ Добиваться чего-л. с большим усилием, преодолевать большие трудности в достижении чего-л.
Астаммыт эриэхэбит иккилии куул буолуо. Тарапачыһан-тарапачыһан син балаччаны буллубут. В. Миронов
Били Туора Күөл абааһыйдакаан уолаттара, син тарапачыһан улаатаммыт аны «суотай, дэһээтэй күн» иһин дьоннорбутун кытта, биригээдэлэргэ тэҥҥэ кэриэтэ, араас үлэҕэ сылдьыһар буолбуппут. «Чолбон»

прил. разг. 1. (слаженный) хотоойу, сатамньылаах, суурхай; спорная работа хотоойу үлэ; 2. (выгодный) барыстаах, тахсым-тыа, көтөҕүллүмтүө; спорая мука көтөҕүллум-туе бурдук.

туохт. Тохтобула суох, олус хотоойута да суох тугунан эмэ дьарыктан (үлэлээ). ☉ Непрерывно, но не очень производительно заниматься чем-л.
Бэйэм буоллаҕына, туох даҕаны тыаска-ууска кыһаммакка, үлэлээн бүдүктэс да бүдүктэс. ССХУо

туохт., түөлбэ. Соччо хотоойута суох да буоллар тиэтэйэ уһуннук, бүк түһэн үлэлээ, түбүгүр. ☉ Не очень результативно, но довольно спешно работать; суетиться, хлопотать
Ийэтэ хотонугар кыбыытыттан от түүтэхтээн киллэрээри бүкүчээллэһэ сылдьарын көрөн, Миитэрэй холодуопка аанын аһан иһэн төттөрү сапта. В. Иванов

даҕ.
1. Бүтэҥи тыастаах, күүрээннээх, тэтимнээх. ☉ С громким, гулким шумом; стремительный
Лоҥкууда хоту сиһигэр дүрбүөннээх үлэ салҕанан бара турда. М. Доҕордуурап
2. көсп. Аймалҕаннаах. ☉ Беспокойный
Ол дүрбүөннээх сылларга дьон кыанар, хотоойу өттүлэрэ дьиэлэригэр түптээн олорботохторо. Н. Босиков