даҕ.
1. Хоту туһаайыынан баар, хоту диэки баар. ☉ Находящийся на севере, лежащий к северу от чего-л.. Хотугу эргимтэ
□ Семён Никифоров хотугу оройуоннарга үгүс сыл үлэлээбитин түмүгэр «Туркулаах кистэлэҥнэрэ» диэн сэһэни суруйбута. Софр. Данилов
Ыраах хотугу уһук сир куоратын олоҕо хайдах эрэ сэргэхсийэргэ дылы гыммыта. П. Филиппов
△ Хотуттан үрэр (тыалы этэргэ). ☉ Дующий с севера (о ветре)
Хотугу тыал обургу буорах хараҥа ыыспатын Дьааҥы өрүскэ үрэр. И. Бочкарёв
2. Хоту дойдуга сыһыаннаах, ол дойду киэнэ. ☉ Относящийся к северу, свойственный северу
Өтөрдөөҕүттэн олохсуйан олорбут хотугу норуоттар хантан эрэ түүрдүү тыллаах быстах омук ытаһалаан киирбитэ оччотооҕу айанньыттары, наука үлэһиттэрин бэркэ сэргэҕэлэппитэ. Эрчимэн
Хотугу олоҥхо, ырыа, үһүйээн, сэһэн элбэх туспалардаах. Н. Заболоцкай
Училищены бүтэрээччилэр бары хотугу чэпчэтиилэринэн туһаналлар. «Кыым»
◊ Хотугу муора умсааҕа — Саха сирин хоту өттүгэр сайылыыр, хараҥа дьүһүннээх, төбөтүгэр көҕүллээх үөл кус. ☉ Гага (сибирская, очковая). Хотугу Муустаах муора (акыйаан) — сир саамай хоту өттүгэр баар мууһунан бүрүллүбүт акыйаан. ☉ Северный Ледовитый океан
Дэлэҕэ да саха булчуттара Хотугу муустаах акыйаантан Охотскай муораҕа, Чукоткаттан Хоотункаҕа диэри тэнийэн сытар киэҥ куйаардары киэптии хаамыахтара дуо? И. Данилов
Хотугу өлүү — араҥ 1 диэн курдук. Бүгүн кэлэн Дордуох Ньукулай уоругуттан хотугу өлүүгэ сиэтэн, хол-буутар саартарбыт хоноһо курдук көрүллэн, холдьоҕуллан эрдэҕим. И. Федосеев. Хотугу Сулус астр. — мэлдьи хоту диэки араҕас сулус аттыгар баар улахан сулус. ☉ Полярная звезда. Өскөтө эһиги сирэйгитинэн Хотугу сулус диэки турдаххытына, иннигитигэр — хоту, кэннигитигэр — соҕуруу, уҥа өттүгэр — илин, хаҥас — арҕаа. СМНАҮө
ср. др.-тюрк. ходыхы ‘находящийся внизу; нижний’