прил. хоҥсуо.

туохт., көсп.
1. Сылаас сиргэ өр туран эбэтэр ардахха, сииккэ ылларан түүнүгүр, дьүдьэй, хараар (хол., үрүҥ ас, от туһунан). ☉ Покрываться плесенью, портиться, чернеть от долгого хранения в тепле или под дождем, в сырости (напр., о молочных продуктах, сене)
Бу арыы, өр туран, ардаҕырбыт. СГФ СКТ
[Сүөдэр от кэбиһэригэр бугулларын] сытыйбыт, ардаҕырбыт өттүн киинин тула уурталаата. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Ситэ утуйбакка эбэтэр сынньаммакка сылайбыт-элэйбит көрүҥнэн, саппаҕыр. ☉ Принять утомленный, усталый вид от недосыпания, неполноценного отдыха и других причин. Сэмэн уутун хаммакка бэркэ ардаҕыран олорор
□ Күөх көппө арай арбы-сарбы ардаҕырар, Күн көрүн, үтүөтүн билбэккэ матар. АХС
Эмээхсин, тугу да өйдөөбөтөхтүү, ардаҕыран олордо. Кинээс хараҕа уоттанна, хоҥсуотук көбүөлээтэ. Тулхадыйбат д.

тыаһы үт. туохт. Сөбүлээбэккэ, кыыһыран, иһиллэр-иһиллибэт гына хоҥоруугунан саҥар. ☉ Недовольно, сердито ворчать себе под нос, говорить невнятно в нос
Киргиэлэй оргууй хараҕын аһан баран, көхсүн иһигэр ынчыктаата уонна тыла айаҕар баппатах курдук тугу эрэ хоҥсуотук кыҥынайда. Амма Аччыгыйа
Тугу тугу кыҥынайаҕын уоһуҥ иһигэр, үөннээх? Н. Түгүнүүрэп
Кыыстара, Федя саппыкытын суола муостаҕа хаалбытыгар, кыыһыран кыҥынайда. А. Гайдар (тылб.)
△ Атын киһи истэригэр кыһалла барбакка эрэ, бэйэҕэр эрэ анаан, муннуҥ анныгар саҥар. ☉ Говорить себе под нос, разговаривая с самим собой
Чэлкэхтээҕинэн сургуччу көрбүт киэҥ харахтарынан ону-маны одуулаһа иһэн, быыстала суох тугу эрэ саҥаран кыҥынайар. Амма Аччыгыйа
Кини салбырҕас саадьаҕай оҕуһу ойоҕолуу олорон баран, …… бүтэҥи соҕустук ыллаан кыҥынайа иһэрэ. Р. Кулаковскай

см. хоҥсуо .

көр хоҥсуо

прил. прост, хоҥсуо.

1) см. хоҥсуо ; 2) горбатый (о носе); хоҥсоор мурун большой горбатый нос.

сыһ. Дьиэктээхтик, итэҕэстээхтик. ☉ С ошибками, с изъяном
Бу сири туһаныы ааспыт буор түҥэтиктэргэ сиэри таһынан сыыһалаахтык барбытын бар дьон билэн олороллор. М. Доҕордуурап
Сорох чинчийээччилэр тардыалатар, хоҥсуо, сыыһалаахтык саҥарар, олус биллэр диалектнай уратылаах эҥин дьон иитээччинэн үлэлииллэрэ табыллыбатын ыйаллар. КИИ ОЧСҮөГ

аат. Үөр хаас тохтоло суох саҥата. ☉ Крик стаи гусей, непрерывный гогот
Хантан эрэ, хантан эрэ Хаастар устан кэллилэр. Хатыҥ үрэх чуумпутугар Халыкыны түһэрдилэр. С. Тарасов
Хоҥор хойуу халыкына, Хоҥор хоҥсуо саҥата Алыылары аймаата — Алыы үөрэн сырдаата! В. Миронов. Эмиэ да арыт-арыт Иһиллэргэ дылы Хараан түүн ааһар-ааһар Хааһым халыкына. Хоһоон т.

1. булкуй диэнтэн холб. туһ. Ярославскай вокзал!.. Дьон бары тиэтэйэллэр, бутумахтаһаллар, булкуһаллар. Амма Аччыгыйа
   Манна араас өҥнөөх сибэккилэр кулун кутуругун кытта булкуһа үүнэллэр. А. Бэрияк
   Уопсай дьыалаҕа кыырпах да саҕа кэтэх, хос санаа булкуһара табыллыбат. СТЫМ
2. кэпс. Кими эмэ кытта үгүстүк бииргэ орооһон сырыт, бодорус. ☉ Быть в тесных отношениях, близко знакомиться, водиться с кем-л.
   Киһи киһини уһуннук куодарыстаҕына, булкустаҕына эрэ үчүгэйдик билэр. С. Никифоров
   Билигин холкуос бөһүөлэгэ бэйэтэ сахалыы үөрэппит биэлсэрин кимиэхэ да биэриэн баҕарбат, биэлсэр бэйэтэ эмиэ бу дьонугар бииргэ булкуһан, үөрэнэн, өйөнсөн хаалла. Н. Заболоцкай
3. кэпс. Туохха эмэ туораттан ороос, туораттан кытта, быһаарса сатаа; ороос. ☉ Стараться распоряжаться чем-л. (не имея на это права), вмешиваться в чьи-л. дела
   [Марфа Николаевна:] Бу эмиэ киммитий атын ыал олоҕор булкуһа сатаабыт? С. Ефремов
   «Улахан дьон иирээнигэр эн булкуспакка тур!»— диэтэ хоҥсуо Сэмэн. Амма Аччыгыйа
   Пиэрмэ сэбиэдиссэйэ быһаччы дьаһайыахтаах дьыалаларыгар үрдүкү салайааччылар күннэтэ булкуһаллара уонна эппиэкэлээһиннэрэ таһаарыллыбат. ЭБТ
   ◊ Булкуһа буруолаах <тилиһэ тиэргэннээх> поэт. — олох ыкса олорор, ыкса ыаллыы. ☉ Самый близкий (о соседях, к-рые живут так близко, что дым от их очагов смешивается)
   Тилиһэ тиэргэннээх, булкуһа буруолаах Тэҥнээх дьүөгэтигэр, ыкса ыалыгар Кутуйах кыыл Күтэргэ тиийэн …… Муннугар от аҕатан кэпсии олордо. В. Чиряев