Якутские буквы:

Русский → Якутский

дятел черный

сущ
киргил

пар

сущ
паар, уу паарга кубулуйуута

пар

I м. паар; превращение жидкости в пар убаҕас паарга кубулуйуута; # на всех парах муҥутуур түргэнник, күүс баарынан; задать пару кому-л. үлтү мөҕөн биэр; быть под парами (о паровозе, пароходе) айаҥҥа бэлэм буол.
II м. с. х. паар; земля под паром паардаммыт сир.

ранний пар

эрдэтээҥи паар (көр СЕВООБОРОТ.)

Категория: Сельское хозяйство

черный

прил
хара

черный пар

хойукку паар (көр СЕВООБОРОТ.)

Категория: Сельское хозяйство

чистый пар

ыраас паар (көр СЕВООБОРОТ.)

Категория: Сельское хозяйство

чёрный

прил. 1. хара; чёрная краска хара кырааска; 2. (тёмный) хап-хара, хараҥа; наливали чай, чёрный как дёготь дьүөкэт курдук хап-хара чэйи куталлара; 3. (не главный) хара, кэтэх; чёрный ход хара аан; 4. (о труде и т. п.) хара, мара; чёрная работа хара үлэ, мара үлэ; 5. перен. (отрицательный, плохой) хараҥа, куһаҕан; 6. перен. (мрачный) хараҥа, ыар; чёрные мысли хараҥа санаалар; чёрные дни ыар күннэр; 7. перен. (преступный, злой) хараҥа, хара дьайдаах; чёрные силы реакции реакция хараҥа күүстэрэ; чёрное дело поджигателей войны сэриини күө-дьүтээччилэр хара дьайдаах дьыалалара; # чёрные металлы хара металлар; чёрная металлургия хара металлургия; чёрный пар с. х. хара паар; чёрный лес сэбирдэхтээх тыа; чёрная биржа хара биржа; на чёрный день быстарар күҥҥэр; чёрным по белому маҥаҥҥа харанан, сыалаах үтэһэнэн суруйбут курдук.

Еще переводы:

паар

паар (Якутский → Русский)

I пар; итии паар горячий пар; уу паара водяной пар.
II с.-х. пар; хара паар чёрный пар; эрдэтээҕи паар ранний пар.

севооборот

севооборот (Русский → Якутский)

эргитэн ыһыы (4-10 тэн соҕус балаһаларга (хонууларга) үллэһиллибит бааһынаҕа үүнээ-йи хас да көрүҥнэрин сылын аайы утүү-субуу ба-лаһаларынан сыҕарыта сылдьан ыһыы (олордуу) уонна ол иһигэр биирдилээн балаһалары кэмиттэн кэмигэр уочара-тынан сынньата-сынньата сири туһаныы наукаҕа оло-ҕурбут ньымата. Э. ы. сайын устата сынньатыллар балаһатын ыраас паар (чистый пар) дэнэр. Ыраас паар бааһынатын, үүнээйи ыспат эрээри, ол саас хоруттахха эрдэтээҕи (ранний пар), отгон сайын эбэтэр күһүн тиэрдэххэ хойукку паар (черный пар) дииллэр.)

Категория: Сельское хозяйство
паардаа=

паардаа= (Якутский → Русский)

с.-х. 1) пахать под пар, поднимать пар; 2) паровать, оставлять под пар.

киргил

киргил (Якутский → Русский)

чёрный дятел, желна.

ханыылаа=

ханыылаа= (Якутский → Русский)

соединять, складывать группами, парами; кырсалары ханыылаа песцов складывай парами (подбирая одинаковых, похожих); хара саһылы хара саһылга ханыылаа чёрную лисицу к чёрной лисице клади.

смоль

смоль (Русский → Якутский)

ж.: чёрный как смоль ыас хара.

дьүөкэт

дьүөкэт (Якутский → Русский)

дёготь; дьүөкэт хара чёрный как дёготь.

паар

паар (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Уу итийиититтэн үөскүүр гаас. ☉ Пар (газ, образующийся при нагревании воды)
Сылабаартан икки утах итии паар өрө дьурулаан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Паарынан тыыммахтаан, күн орто Паровоз айманан аттанна. Күннүк Уурастыырап
Чаанньык хаппаҕа өрө талыгырайа түстэ, тумса үп-үрүҥ паарынан өрө чуһуурда. Н. Заболоцкай
2. Салгыҥҥа көтө сылдьар кып-кыра уу хааппылалара мустубуттара. ☉ Пар (скопление мельчайших капелек воды — напр., туман над озером)
Дьүүктэ буолан тахсар туустаах уу алары толороро уонна сотору паар буолан көтөрө. И. Данилов
Сир ыксатынааҕы салгыҥҥа быыл, хоруо кыырпахтара, уу паара булкуһа сылдьар буолаллар. МНА ФГ
Күөлтэн уу сиигэ паар буолан үллэн олордо. Я. Козак (тылб.)
3. Элэктэриичэстибэ иннинээҕи бырамыысыланнаһы, олоҕу хамсатар, сайыннарар күүс, эниэргийэ. ☉ Предшественница электрической энергии, паровая энергия
Паар күүһүнэн, массыына күүһүнэн, элэктэриичэстибэ күүһүнэн тугу тулутуохпутуй? П. Ойуунускай
Ааспыт үйэҕэ аан дойдуну тиэрэ эргиппит паар баһылааһына бүттэ; паар оннугар быдан ордук өрөбөлүүссүйүөннэй күүс — элэктэриичэстибэ кэлиэҕэ. ЛВ МТА
II
аат., т.-х. Сыыс отун тохтотоору уонна өҥсүтээри хорутан баран тугу да ыспакка сайылатар бааһына. ☉ Поле, оставленное на одно лето незасеянным, пар
Уҥуор хайа эрэ бааһынаттан паарга сылдьар тыраахтар тыаһа бүтэҥитик ньириһийэн иһилиннэ. В. Яковлев
Саха сирин кураан усулуобуйатыгар паар диэн сиргэ сииги мунньуу биир бастыҥ, бэрэбиэркэлэммит суола буолар. П. Егоров
Оройуон хаһаайыстыбаларыгар хадьымалы көтөҕүү, паары таҥастааһын, бааһыналарга уоҕурдууну киллэрии …… дьаһаллара адьас мөлтөхтүк ыытыллаллар. «Кыым»
◊ Хара паар — сыыс отунан саба бүрүллүбэтэх ыраас паар. ☉ Чёрный пар
Хара паарынан эргитиллибит дьылыгар сибиэһэй ноһуому дэлэлээҕи таһыллыбатаҕа, кыһыныгар үс төгүл хаары типтэриллибитэ. М. Доҕордуурап. Ыраас паар — сайын устата туох да ыһыллыбатах паардаммыт сир. ☉ Земля под паром, чистый пар
Үс хонуулаах севообороппут үстэн биирэ ыраас паар. Ыраас паары бэс ыйын бастакы аҥаарыгар уон аҕыс-сүүрбэ сэнтимиэтир дириҥинэн тиэрэрдээх булуугунан хорутабыт. С. Окоёмов
Кэлиҥҥи сылларга ыраас паар, сүөһү аһылыгар аналлаах ыһыылар ылар ирээттэрэ улаатта. ПНП ТКҮүҮ. Эрдэтээҕи паар — эрдэ бэлэмнэнэр паар. ☉ Ранний пар
Эрдэтээҕи паары хорутууга тиэтэйиэххэ. «Кыым»

чуорунай

чуорунай (Якутский → Русский)

чуорунай хара разг. очень чёрный, чёрный-пречёрный; чуорунай хара саһыл чёрная-пречёрная лисица.

благочестивый

благочестивый (Русский → Якутский)

прил. уст. таҥараһыт (миэрэ ыйааҕын ту ту пар киһи).