Якутские буквы:

Якутский → Якутский

чиккэччи

сыһ.
1. Көбүс-көнөтүк, тыҥаабыт курдук көнөтүк. ☉ Прямо, туго (натянуть)
Харабыл саллаат күөгүтүн быатын чиккэччи тарта: «Есть! Есть!» — диэн үөгүлээтэ. И. Гоголев
Хатыллыбыт сабы күүскэ чиккэччи тардыллар: сап эрэдэһинэ ыпсыахтаах. Хомус Уйбаан. Айа кирсин курдук чиккэччи тардыллыбыт быа быстар тыаһа иһиллэр. Эвен фольк.
2. Төбөнү, көхсүнү кэннин диэки ыытан көбүс-көнөтүк чыначчы туттан (хол., тур). ☉ Выпрямив спину, навытяжку (напр., стоять)
Булочкин …… чиккэччи тутта охсоот, чиэс биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Болуоттарын баайыытын сүөрээт, болуот үрдүгэр чиккэччи турбутунан устан барбыттара. И. Федосеев
[Саҥа завхоз] чиккэччи тардыбыт курдук көбүс-көнө, үрдүк уҥуохтаах, хатыҥыр, саас ортолоох киһи. «Чолбон»
△ Токуппакка эрэ, көнөтүк, дыраччы тэбинэн эбэтэр тыылыы тэбэн (атаҕы этэргэ). ☉ Выпрямив, вытянув (ноги)
Яков атаҕын чиккэччи тэбэн, тимир кырабаакка утуйар таҥаска өттүгэстии түһэн сытар. В. Протодьяконов
Атахтарын бөтөҕөлөрө ыалдьыбытын аһараары чиккэччи тэптэ. В. Гольдеров
Сотору-сотору дьааһыйар уонна сөп буола-буола сүрдээх уһуннук чиккэччи тэбинэн, тыыллаҥнаан ылар. «Чолбон»

Еще переводы:

кырыыппа

кырыыппа (Якутский → Якутский)

көр кырыымпа
Ону сэргэ, кулууптан Муусука — кырыыппа тыаһаата. С. Васильев
Кыллаах кырыыппа чаачарын харыйаттан оҥоһуллар. ЧАИ СБМИ
Кырыыппа чиккэччи тардыллыбыт кыллара бары мүччү бардылар. Л. Толстой (тылб.)

тыҥ гын

тыҥ гын (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Кытаанахтык чиккэччи тардыллыбыт быа быһа ыстанарын курдук тыаһаа. ☉ Подражание звуку разрываемой туго натянутой верёвки. Туох эрэ тыҥ гынна
ср. алт. тыҥыт ‘укреплять; сделать крепким’

тэбилгэн

тэбилгэн (Якутский → Якутский)

аат. Тэпсиллибит, элбэхтик сылдьыллыбыт, чиҥээбит (суол туһунан этэргэ). ☉ Уплотнённый, накатанный, наезженный (о дороге)
Тиэргэнтэн тахсан барар Тэбилгэн айан аартыгынан, …… Түрүлүөннээх сэриигэ Атаарбыт аҕаларбыт, …… Бу чиккэччи тэбиннилэр. Н. Босиков

чыгыначчы

чыгыначчы (Якутский → Якутский)

сыһ. Туох бааргынан, муҥутуурдук тыҥаан (хол., чиккэччи тардылын — быаны этэргэ). ☉ Предельно, туго, крепко, на разрыв (напр., натягиваться — о верёвке). Түннүк сабыытын ыйыыр боробулуохабын чыгыначчы тардыбыт

эмээхсиннии

эмээхсиннии (Якутский → Якутский)

сыһ. Эмээхсин курдук, эмээхсиҥҥэ маарынныырдык. ☉ По-старушечьи, подобно старухе
Николай эмээхсиннии таҥныбытын үрдүнэн гусар плаһын кэтэн баран, курданан сыарҕатын ортотугар тахсан, муоһатын чиккэччи тардан турар. Л. Толстой (тылб.)

дыраччы

дыраччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Чиккэччи, тыылыы. ☉ Вытянув (ноги); прямо
Кини атахтарын дыраччы тэбэн, сис туттан туран, холууп көтөрдөрү одуулаһар. Амма Аччыгыйа
Чооруос [уол аата] тыс этэрбэстээх, атаҕар өтүүктэммит бүрүүкэни дыраччы кэппит этэ. В. Протодьяконов

дьүккүйтэлээ

дьүккүйтэлээ (Якутский → Якутский)

дьүккүй диэнтэн төхт
көрүҥ. Кыдьыгыра кыйыттыбыт имигэс сүһүөхтэрин арыт бакытан, арыт чиккэччи тэбинэн, иннин диэки дьүккүйтэлээн, кэннин диэки чугуйталаан …… таҥнары куугунаан түстэр түһэн истэ, туохтан да толлубат, тугу да тулуйар эр бэрдэ, эдэр киһи. Амма Аччыгыйа

тыамаччы

тыамаччы (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс. Уһун атахтаргын киэҥ-киэҥник үктээн чиккэччи туттан (тур). ☉ На длинных, стройных, широко расставленных ногах (стоять)
[Ньирэй] ханна эмэ мэччийэ сырыттаҕына, ыҥыран ылан, сүүһүн, буутун тарбаатахха, дуоһуйан, тыамаччы тэбинэн баран, туран биэрээччи. И. Сосин

тыҥнык

тыҥнык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Кытаанахтык, чиккэччи (хол., тарт). ☉ Туго, крепко (напр., натянуть)
Киһи аттарын көҥүл ыыппат, муоһатын тыҥнык, чиккэччи тардан иһэр. И. Никифоров
Кини хаһыытыан баҕарар да, куолаһа дутар тыҥнык тардыллыбыт устуруунатын курдук дьигиһийэр. Эҕэрдэ СС
Биһиги боробулуоханы төһө тыҥнык тардабыт да, көстөрүн курдук, кини ибигирээһинэ соччо суһалсыйар, кини тыаһа эмиэ соччонон «үрдүк». ПАВ Ф-6
2. түөлбэ. Тыҥааһыннаахтык, күүскэ (хол., үлэлээ). ☉ Напряжённо, энергично (напр., работать). Биһиги бэрт тыҥнык үлэлээтибит

устурууна

устурууна (Якутский → Якутский)

аат. Муусука тэрилигэр (үнүстүрүмүөнүгэр) чиккэччи тардылла сылдьар, үксүгэр тимир утаҕа (муусука дорҕоонун таһаарарга аналлаах). ☉ Упругая нить преимущественно из металла, натягиваемая в музыкальных инструментах и издающая при колебаниях тон, струна
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин. Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
Устурууналара балалаайка киэнэ этилэр, тарбаҕынан оонньоммот, чаачар тылынан аалан оонньонор этэ. ЧАИ СБМИ
Туохтан эн сырдык устуруунаҥ Эмиэ эрэлбин дэбдэттэ, Дьэҥкэ, дьэрэкээн хонуунан Кини кэлиэ диэн кэтэттэ?! УуУЛ
♦ Устурууна курдук — олус тыҥаан, тыйыһыран. ☉ соотв. как (натянутая) струна
Кыргыһыы икки ардынааҕы чуумпу, чиккэччи тардыллыбыт устурууна курдук тыыллан, тыҥаан испитэ. Софр. Данилов
«Билигин аймах буола иликпит», — Октябрина саҥата ыга тардыллыбыт устурууна курдук тыйыһыран иһилиннэ. М. Попов
Людмила наһаа тымта күүрбүтэ, дууһата устурууна курдук тыҥаабыта биллэрэ. «Чолбон»
◊ Устурууна курдук кэпс. — чиккэччи тардыллыбыт курдук көбүс-көнө. ☉ Тонкий, стройный, как натянутая струна
Бээппэ тыыллаҥнаан уһукта охсор уонна устурууна курдук чиккэс гына түһээт, дьахтары харытыттан харбаан ылан бэйэтигэр саба тардар. А. Бэрияк
Тайах атахтара устурууна курдуктара, бэйэтэ улахан да улахан, төбөтүн хантаччы туттар. «Чолбон»