сыһ.
1. Кытаанахтык, чиккэччи (хол., тарт). ☉ Туго, крепко (напр., натянуть)
Киһи аттарын көҥүл ыыппат, муоһатын тыҥнык, чиккэччи тардан иһэр. И. Никифоров
Кини хаһыытыан баҕарар да, куолаһа дутар тыҥнык тардыллыбыт устуруунатын курдук дьигиһийэр. Эҕэрдэ СС
Биһиги боробулуоханы төһө тыҥнык тардабыт да, көстөрүн курдук, кини ибигирээһинэ соччо суһалсыйар, кини тыаһа эмиэ соччонон «үрдүк». ПАВ Ф-6
2. түөлбэ. Тыҥааһыннаахтык, күүскэ (хол., үлэлээ). ☉ Напряжённо, энергично (напр., работать). Биһиги бэрт тыҥнык үлэлээтибит

I
аат. Сарсыарда күн тахсара чугаһыыта халлааҥҥа үөскүүр синньигэс сырдык балаһа. ☉ Рассвет, утренняя заря
Дьэ, доҕоттоор, Тыаһа-имэ суох Тыҥ хатан эрэр, Саҥата-иҥэтэ суох Сарыы халлаан сараан эрэр, Күүгээнэмайдаана суох Көстө күлүмүрдүү Күөх маҥан халлаан Көҕөрө сырдаан эрэр! Саха нар. ыр. I
Сарпа сулуһунан сабыллыбыт чаҕылхай халлаан соҕуруулуу-илин саҕаҕар тыҥ охсуллар. Амма Аччыгыйа
Тыҥмыт хатара, Күммүт тахсара, Тыаҕа, аларга Күнүс буолара — Олус да кэрэ! Күннүк Уурастыырап
♦ Тыҥ хатыыта — сарсыарда халлаан саҥа сырдыыта. ☉ Чуть свет, на рассвете
Сарсыарда тыҥ хатыыта туран айанныахпыт үһү. С. Федотов
Оҕонньор, булчут киһи сиэринэн, уутун-маһын бэлэмнээн баран, тыҥ хатыыта саһылга уурбут хапкаанын көрө барбыта. В. Иванов
Ыалдьыт тыҥ хатыыта аһаабыт киһи аччыктаабытын дьэ билэн, килиэп үрдүгэр түспүтэ. Миитэрэй Наумов
др.-тюрк. чаҥ, таҥ, тув., тат., уйг., алт., каракалп., казах. таҥ
II
даҕ. Кытаанах, тыыллыгас, имигэс. ☉ Тугой, упругий
Тыҥ дьондо сэппэрээтэр Дыыгыныы олордо. И. Чаҕылҕан
Тыҥ айа кылыытын курдук Лыҥкыначчы дьүккүппүт. Д. Говоров
ср. др.-тюрк. тыҥ ‘звучание, звук’, алт. тыҥ ‘крепкий, сильный, мощный, упругий’, казах. дыҥ ‘подражание звуку, звону, издаваемому при ударе по струнам домбры’

тыаһы үт. туохт. Кытаанахтык чиккэччи тардыллыбыт быа быһа ыстанарын курдук тыаһаа. ☉ Подражание звуку разрываемой туго натянутой верёвки. Туох эрэ тыҥ гынна
ср. алт. тыҥыт ‘укреплять; сделать крепким’

I рассвет; заря (утренняя); тыҥ хатыыта рано утром; как только занялась заря; едва рассвело; тыҥ кырыыта тонкая полоска утренней зари.
II подр. 1) звуку, возникающему при обрыве туго натянутой нити, струны; 2) высокому напряжённому голосу; 3) писку нек-рых насекомых, напр. комара.
III тугой, упругий || туго, упруго; тыҥ боробулуоха туго натянутая проволока; саа кирсин тын= гына тарт = туго натянуть тетиву лука.