чирей, фурункул; кутургуйа таптаабыт сиригэр тахсар погов. чирей вскакивает, где ему вздумается.

большой гнойник; карбункул; саанык таптаабыт сиринэн тахсар погов. чирей вскочит, где захочет.

сов. 1. (выпрыгнуть) ыстанан таҕыс; 2. перен. разг. (появиться вдруг) ойон таҕыс, баар буола түс; выскочил чирей кутургуйа ойон таҕыста; 3. (выпасть) уһулу ыстан, төлө түс, төлө бар; выскочил винтик биинтэ уһулу ыстанна.

сыһ. Кутургуйа курдук. ☉ Как чирей, подобно чирею
Мунньах ахсын саҥарбакка, Кутургуйалыы хаатыйалаан Сылдьар киһи, саҥарда да, Бал-бааччы, үлэлээн-хамнаан Тиҥийэрин курдук мөҕөр. Билбэт кини мүлүрүтэр, ньылҕаарытар үгэһи. Р. Баҕатаайыскай

аат. Киһи этигэр, тириитигэр ириҥэ хаатыйалаан, иһэн, лөппөйөн тахсыыта. ☉ Чирей, фурункул, нарыв
Тойон талбытынан дьаһайар, кутургуйа таптаабытынан тахсар буоллаҕа, дьылҕа хаан оҥоһуута оннук. Л. Попов
Кутургуйаны киинин ыкпатахха иккиһин тахсар — диэн саха өһүн хоһооно баар. Т. Сметанин
◊ Кутургуйа аһа — кутургуйа ириҥэтэ. ☉ Гнойник чирея
Ол эрээри хаһан эрэ кутургуйа аһын курдук дэлби ыстаныа ээ. А. Софронов

дьүһ. туохт. Устаҕынан уун (хол., сүүрэргэр — кыыллары этэргэ). ☉ Вытягиваться в длину (напр., при беге — о животных)
Көлөһө сыарҕалаах икки ат, ыһыахха сүүрдэр курдук, чырбайа-чырбайа түһэн эрэллэрин көрө биэрдилэр. А. Сыромятникова
Дьогдьоот күһүн буолан, бастакы тоҥоруулар кэннилэриттэн куобах чырбайачырбайа сүүрдэ. Ф. Постников
△ Үөһэ диэки уун (хол., кимиэхэ эмэ тугу эмэ биэрээри). ☉ Тянуться вверх (напр., протягивая что-л. кому-л.)
Оҕо өс киирбэх ыҥыырга олорор киһиэхэ кумааҕытын биэрээри уунан чырбайда. Д. Таас
Кини чырбайан баран аҥаар илиитинэн долбуур биир уһугун туппута, аҥаарынан тоһоҕо ылан биэрэрэ. К. Симонов (тылб.)
ср. алт. сирей, чирей ‘вытягиваться’