м. 1. чохчо; ворох сена чохчо от; ворох бумаг на столе остуолга чохчо кумааҕы; 2. перен. разг. көтөх муҥунан, баһаам элбэх; целый ворох новостей көтөх муҥунан сонуннар.

көр ньалыар
Түөллүбэтэх түгэхтээх, хомуллубатах ойоҕостоох Хоргун ньолуор умунуохтаах, …… Икки чохчо киистэлээх Сири ийэ иһити Сириэдиччи ыйаан кээспиттэр. С. Зверев

ж. 1. чөмөх, чохчо, оргул; куча песку чөмөх кумах; 2. (беспорядочное скопление) чөмөх; сбиться в кучу бииргэ чөмөҕөлөс; 3. разг. (множество) баһаам; у меня куча дел мин баһаам дьыалалаахпын.

туохт. Тимири уһанарга анаан, элбэх маһы уматан, көмөрү бэлэмнээ. ☉ Специально готовить древесный уголь (напр., для использования в кузнечном деле)
Онно биир болгуону ылан уһаарыыга үс чохчону уматан көмөрдөөн тиэйдэххинэ сөп буолара. МАП ЧУу
Дьүөкэт сүүрдэбит, көмөр көмөрдүүбүт. М. Горькай (тылб.)

туохт.
1. Тырыыҥкайы оҥор. ☉ Щепать, готовить лучину
Күн арҕаа түһүүтэ, уолаттар эргэ күрүө тоһоҕолорун төбөлөрүн сүгэнэн саркаахтыы тырыыҥкайдаан баран, уматан, «дукку» диэн оҥостоллор уонна чохчоттон чохчоҕо сырса сылдьан «дуккуларынан» анньан кутаа оҥортууллар. А. Фёдоров
2. кэпс. Устурууналаах музыкальнай инструменынан оонньуу сатаан сатамньыта суох тыаһы таһаар. ☉ Производить, выводить высокие, зачастую нескладные, нестройные звуки струнным музыкальным инструментом
Ама, биһиги ортобутугар биир-икки тырыыҥкайдыыр киһи көстүө суоҕа дуо? Атын сирдэр курдук, оччоҕо эстэрээдэлэнэ түһүө этибит. Э. Соколов
[Айтал] сарсыарда тураат, гитаратын тырыыҥкайдаабытынан барар. Уолаттары ситэ утуппакка сордуур. Күрүлгэн
Ханна эрэ дэриэбинэҕэ, кэхтэ-кэхтэ гармоника тырыыҥкайдыыр тыаһа иһиллэр. М. Горькай (тылб.)

туохт. Тугу эмэ чөмөхтөөн чохчото оҥор. ☉ Собирать, складывать что-л. в кучу
Уолаттар хотон кур сыбаҕын суллаан, чохчолуучохчолуу уматаллар, дьахталлар хотоннору сыбыыллар. Күндэ
Маайа утуйар таҥастарын суулуу баайан, малларын туомун чохчолоон, …… хос ортотугар ытыы олорор эбит. В. Протодьяконов
Оҕуһунан силистэри, мутуктары, кыра сыгынахтары таһаннар, оҕуруоту кыйа, тыал үрэр өттүн диэки чохчолоотулар. А. Фёдоров

туохт. Ханна эмэ муһун, элбэх буолан тоҕуоруй (хол., ыһыах дьонун этэргэ). ☉ Собираться, сходиться, скучиваться где-л. (напр., на празднике — о ком-чём-л.)
Чохчо ойуулаах Чороон айах чуоҕуйда, Кэккэ ойуулаах Кэриэн айах кэккэлээтэ. Саха нар. ыр. I
Толоон-толоон аайыттан Тоноҕос эриэн чуоҕуйбут, …… Халдьаайы, халдьаайы аайыттан Хара сүөһү ханыыласпыт. П. Ядрихинскай
[Ньурбаҕа] Оҕо-уруу айаарыаҕа, Ыһыах дьоно чуоҕуйуоҕа, Ырыа-тойук ыраатыаҕа, Ыраас күнүм сыраллыаҕа! С. Васильев
ср. узб., чук., кирг. чоҕул ‘соединиться, собираться’, бур. сугла, цугла ‘собираться’, монг. чуҕла (от чуҕ) ‘сойтись, собираться’

1. туохт. Хоҥнон, арахсан кэл. ☉ Отделяться, отвалиться
   Түөллүбэтэх түгэхтээх, Хомуллубатах ойоҕостоох, Имил-дьимил симэхтээх, Икки чохчо киистэлээх Сири ийэ иһити Сириэдиччи ыйаан кээспиттэр. С. Зверев
   Мин тирэҕим, түөллүбэт баай силиһим онно баар. Ф. Постников
   Маннык кэрэ бэйэлээҕи [харыйаны], Сиртэн үүммүт силистээҕи, Түөллэн түспэт төрүттээҕи Айбыт киһи баар ини! М. Тимофеев-Терёшкин
2. дьүһ. туохт. суолт. Улахан модьу, толуу көрүҥнээх буол, оннук хамсаан көһүн (киһини этэргэ). ☉ Быть грузным, дородным, массивным, выделяться таким видом (о человеке)
   Күрэҥ баттахтаах, толору эттээх-сииннээх доруобай киһи кинигэ ааҕан түөллэн ахан олорор эбит. И. Бочкарёв
   Судьуйа тойон көмөлөһөөччүлэрин кытта тугу эрэ кэпсэппитэ, онтон түөллэн турбута. Н. Якутскай
   Дьэ, ол киһи түөллэн олорон суруйан харылатар. КАЕ ДДК

I
аат.
1. анат. Киһи, сүөһү түөһүн-иһин көҥдөйдөрүн араарар чараас быччыҥ быыс. ☉ Диафрагма
Булочкин көҥүс кытыытын сиритэ үктээн, ууга түһэрэ чугаһаатаҕын аайы оҕолор күлэн өрөһөлөрө көһүйдэ. Амма Аччыгыйа
Ити икки көҥдөйү (түөс уонна ис) араарар быччыҥ быыс (түөстээх ис быыһа) өрөһө дэнэр. ББЕ З
2. көсп. Халлаан күөнэ. ☉ Небосклон, небосвод
Тыа диэки көр: аар тайҕа өрө тайаарыйан тахсан, халлаан үрдүк өрөһөтүттэн иҥнэ түспүт. Амма Аччыгыйа
Өндүл маҥан халлаан Өрөһөтүгэр өрө үүммүт Үрдүк үөлэстэр Үөгүлээн дуораһыттылар. С. Васильев
♦ Өрөһөтө эрэ хайдыбат кэпс. — өһүргэнэр, кимтэн эмэ өһүргэнэн кыйаханар. ☉ Сердиться, считая себя обиженным, оскорблённым, обижаться
Арай Барсуков баай ону истэн өрөһөтө эрэ хайдыбат. Н. Якутскай
бур. үрсэ, монг. өрц
II
аат. Туох эмэ чөмөҕө, чохчото. ☉ Куча чего-л.
Бөрө тыраахтар сыарҕата силэйбит өрөһө хаарыгар мэһэйдэтэн туора ойон биэрбэтэх. И. Федосеев
Ол курдук аатыран суорба таас өрөһө Манчаары кэриэһин туппута. И. Чаҕылҕан
ср. тюрк. өрүс, үрэш ‘место, где выгоняется скот’
III
аат., түөлбэ. От кэбиһиитигэр бугулу тиэйэр сыарҕа ылахтарын быыһынан кыбыта анньыллыбыт синньигэс титирик ураҕастар. ☉ Жёрдочки, продетые меж поперечных скрепов саней, на которых возят копны на сенокосе. Сыарҕатыгар биэс өрөһөнү аста
ср. казах., тат. үрэчэ ‘боковые слеги, откосы у дровней и саней’

I
аат. Тураҥ буор, туустаах буор. ☉ Солончак, солонец
Сүөһүлэрбит алаас кудутун буланнар, арахпат буоллулар. — Таба даҕаны, атын да хамсыыр харамай барыта кудуну таптаан сиир, салыыр. Багдарыын Сүлбэ
[Буур тайах] хаа-дьаа тууска наадыйан кудуга киирэр. Н. Босиков
эвенк. куду
II
сыһ.
1. Туох эмэ (хол., хаар, буор) аннынан киһи билбэт курдук кистии-саба; дьөлө (хас). ☉ Тайком, незаметно, неприметно; очень осторожно (подкопать под снегом, под землей)
Саһыл үктэммит суолун ойоҕоһугар оҥхой хаһан баран суолун саамай аннын куду хаһыллар, ол кэнниттэн хапкааны иитэн ууруллар. ТСКБ
Суол анныгар баар хаар, бөрө суолга кыратык да үктэннэр эрэ дьөлө түһэн хапкаан тэриэлкэтигэр үктүүр гына оччо чарааһыгар диэри куду хаһыллар. КГП ББНь
2. Эрчимнээхтик, харса суох, супту; тохтоло суох. ☉ Стремительно, быстро; без промедления
Петровскай куду хааман киирэн тырыбыынаҕа тахсар. Н. Якутскай
Кини иирэлэрдээх хонуу устун, куду соҕус хааман истэ. А. Сыромятникова
Самасыбааллар кэллэхтэринэ, экскаватор чоҕу куду кутан иһэр. «ХС»
♦ Куду ас — 1) киһиэхэ тугу эмэ саҥата-иҥэтэ суох, кистии-саба биэр. ☉ Подсунуть кому-л. что-л. (быстрым движением) тайком, скрытно, незаметно
Оҕонньор киниэхэ кэһиилэнэн кэлбит улахан балыгын куду анньар. И. Данилов
Баҕар, луохтуур сөбүлэһиэ, оччоҕо тута куду анньан биэрэргэ харчы наада этэ. Д. Таас
Лаана ааһан иһэн аҕатын илиитигэр «Огонек» сурунаалы куду анньан баран, эмиэ көрүдүөргэ элэс гынан хаалбыта. В. Гаврильева; 2) түргэн хамсаныынан бэйэҕиттэн тэйитэ сыҕарыт. ☉ Сдвинуть, отодвинуть (быстрым движением)
[Сүөдэр] …… туос бытархайын уматан түрдэс гыннарда да, чохчотун аҥаар кытыытыгар куду анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кыыс, миискэлээх чэйин тобоҕолоон, иннин диэки куду аспыта. П. Аввакумов
Ньургун …… тимир оһоҕор маһын тобоҕун хаалаан биэрээт, чаанньыгын үөс диэки куду аста. «ЭК». Куду харбаа — 1) тугу да ордорбокко, хаалларбакка ыл, былдьаан ыл. ☉ Забирать, отнимать, отбирать что-л. у кого-л. без остатка
Тугу оҥорбутун барытын хаһаайына куду харбыыр буолан, кулут таһаарыылаахтык үлэлииргэ интэриэһэ суоҕа. КФП БАаДИ
Баайдар элбэх сири куду харбыыллар, …… оттон дьадаҥылар үктэнэр да сирдэрэ суох. АЕВ ОҮИ
Пепеляев дьоно омукка күрүүллэригэр үгүс үбү-баайы куду харбыырга кыһаллыахтара. «ХС»; 2) тугу эмэ түргэн хамсаныынан, биллибэтинэн тутан ыл. ☉ Схватить, подхватить что-л. незаметно, быстрым движением
Хотой …… Куба кыылбар куугунаан түстэ, Кучугуруу-кучугуруу куду харбаата. Ньургун Боотур
Куораан далай ытыспынан Куду харбааммын Кууһуулаах иһэбин. П. Ойуунускай
[Кутуйах:] Куду харбыыр сахха Куоска куттуо суоҕа, Кутум куртахпар түһэрэ уурайдаҕа. В. Чиряев
ср. др.-тюрк. ходы ‘вниз, находящийся ниже’