хатыс I диэнтэн хай
аата. Биһиги, көннөрү дьоннор, иирээммит маҥнайгы төрүөтэ үксүгэр сүрдээх кыраттан саҕаланан баран, тыл хатыһыытынан, хардарыта өстөһүүнэн үүнэн-дириҥээн барар эбээт. СГС СЛКСБ
Сэһэннээҕэр арамааҥҥа көрдөрүллэр дьон эйгэтэ быдан киэҥ, дьылҕалар, интэриэстэр хатыһыылара кэмэ суох уустук. ВГМ НСПТ
Чыычаах үөрүн сарсыардааҥҥы чуопчаарыыта, От-мас күөҕэ сибэккинэн тэтэриитэ, Сүүрүк уларыйар тыаллыын хатыһыыта, Кулааһай айаата — бу саас кинигэтэ. К. Кулиев (тылб.)

тырыптаа диэнтэн холб. туһ. Балаҕан таһыгар чыычаахтар чуопчаараллар, чоҥолох курдук түннүктэринэн дьиэлэрин өҥөйө үүнэн турар тиит лабаатыгар тырыптаһаллара көстөр. Уустаах Избеков

1. көҕөр диэнтэн хай. аата. Садка соловей чуопчаарар, Сааскы көҕөрүү кэмигэр. С. Данилов
   От-мас көҕөрүүтэ. МНН
2. Охсууттан, оһолтон хаан туран, киһи этэ көҕөрөн тахсыыта. ☉ Кровоподтек, синяк на теле человека от ушиба, удара. Илии, атах көҕөрүүтүгэр кэмпириэс туһалыыр

сохсой диэнтэн арыт
көстүү. Тэлгэһэтигэр киирэрин кытары улахан эриэн ыт утары сүүрэн сохсоҕолдьуйан кэлэн, тула көтө сылдьан эккэлээтэ. С. Никифоров
Көтөрө син биир чуопчаара, сохсоҕолдьуйа тырып-тырып кынатын хамсатар, тэйбэт. ПИС СТС

I
көр икки ардыгар
[Партизаннар] чэй кутан, чааскылары уурталыах ардыгар тиийбэккэ, ытыстарыгар түһэрэн истилэр. Эрилик Эристиин
II
көр арыт
Ардыгар кэпсэтэр, Ардыгар сарылыыр. С. Васильев
Ардыгар чуопчаарар татыйык тылыгар, Ардыгар чараҥым наҕылхай суугунугар Амарыых-амарах кылыһах ырыаҕа Ким эрэ харыастар саҥата иһиллэр. С. Данилов

дьүһ. туохт. Төбөҕүн икки өттүгэр иҥнэҥнэтэ хамсат. ☉ Покачать головой из стороны в сторону
Чыычаах хаста да өрүтэ дайбаммахтаан баран, тэйиччи тоһоҕо маска олорон, кыҥнах-иҥнэх гына-гына чуопчаарда. «ХС»
Арай алаһа дьиэттэн бэйэ чугас киһитин сэриигэ атаарыы санньыар санаатын холумтан иннигэр кыҥнах-иҥнэх гына сылдьар маҥан куурусса билбэт быһыылаах. «ХС»

I
ньааҕынаа диэнтэн холб. туһ. Ат туйаҕа тибигирээтэ, түннүк аннынан кыргыттар ньааҕынаһан аастылар. Софр. Данилов
[Эһэ оҕолоро] ытаһан ньааҕынаһа-ньааҕынаһа тула көппүттэр. Н. Абыйчанин
Ааһар борохуот баала оҥочону хачайдаатаҕына, кыргыттар киһи күлүөх курдук ньааҕынаһа түһэллэрэ. «ХС»
II
даҕ. Сэниэтэ суох, синньигэс (хол., куолас). ☉ Слабый, тонкий, мяукающий (напр., голос)
Кыра ньахчайбыт оҕонньор ньааҕынас куолаһынан саҥарда. Эрилик Эристиин
Кини ньааҕынас куолаһынан саҥаран чуопчааран барда. П. Филиппов

дьүһ. туохт. Бытааннык дьоһумсуйа туттан хаамп, хамсан (кыра уҥуохтаах киһини эбэтэр кылгас таҥаһы кэппит киһини этэргэ). ☉ Медленно ходить, двигаться (с важным видом — о низкорослом человеке в очень короткой одежде)
Оҕо тойтоҥноото, тоһугураата, чаҕаарда-чуопчаарда. ТМ ДК
[Н.С. Емельянов] ыппаҕар уостаах, төгүрүк сирэйдээх, тойтоҥноон хаамар, ньамыгырас саҥалаах киһи этэ. Н. Якутскай

туохт. Олорор сиргиттэн бэрт түргэнник, эмискэччи көтөн таҕыс (кыра чыычаах туһунан этэргэ). ☉ Вспорхнуть (о птичке)
Ой тыаҕа соҕотох татыйык «Чууп!» — диэтэ, Тырып гынна. С. Данилов
Ыркыйдарга кирийбит Ырыа чуопчаар чыычаахтар, Тырып гынаат, иһийбит Тыаны тыынныы туойдулар. Р. Баҕатаайыскай
Барабыай …… туора ыстанар да, көтөн тырып гынан хаалар. ПНО

даҕ., кэпс. Кылгас, догдоҕор (таҥаһы этэргэ). ☉ Короткий, кургузый (об одежде)
Өр хааман тириттэ-хорутта, догдоон саҕынньаҕын уолугун нэлэккэйдэнэр. В. Протодьяконов
Догдоон сонноох Догдоллубут быһыылаах Дьоҕус чуопчаар саҥалаах Сорук-Боллур уол. П. Ядрихинскай
♦ Догдооҥҥун көрдөр кэпс. - туохтан эмэ тэскилээн биэр, баран хаал. ☉ Удирать, поспешно убегать, показывать спину
Ньукулай, киһи эрэ буоллар бэрт түргэнник догдоонун көрдөрдө. Н. Түгүнүүрэп
◊ Догдоон хара тыа фольк. - үөһэнэн эрэ лабаалардаах ордук үрдүк умнастаах мастардаах тыа. ☉ Лес, состоящий из деревьев с небольшими кронами на сравнительно высоких стволах. Соноҕостой атын кутуругун Огдоччу быһа баттаабыт курдук, Догдоон хара тыалаах эбит
Саха фольк. Бөлөҕөс талахтар, бүтэй тэҥкэлэр уонна догдоон хара тыалар сыгынньахтаннылар. Л. Попов