частица усил. препозитивная, присоединяется к нек-рым словам, начинающимся со слога чы= совсем, очень; чып-чычаас уу очень мелкая вода.

чып бар= утихомириваться, успокаиваться, угомониться; кини чып барда он утихомирился; оҕолор чып бардылар дети угомонились # чып кистэлэҥинэн совершенно секретным, тайным путём.

совершенно тихо || полная тишина; тыаҕа ылы-чып буолла в лесу наступила полная тишина.

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, чы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: чып-чыбыгырас, чып-чыыбырҕас. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на чы-: чып-чыбыгырас ‘безостановочно, непрерывно щебечущий’, чып-чыыбырҕас ‘непрерывно пищащий тоненьким голоском’. Саадпыт иһэ чыычаах саҥатынан чып-чыбыгырас. Анньыы тыаһа бүгүн чып-чыбырҕас

ЧЫП КИСТЭЛЭҤИ- НЭН сыһ. Кистиэххинэн кистээн, биир да киһиэхэ эппэккэ, көрдөрбөккө эрэ. ☉ Совершенно секретно, тайно, абсолютно конфиденциально
Барытын чып кистэлэҥинэн тэрий. Сөп дуо? Болот Боотур
Дьармаанньыйа ыраахтааҕытын сэриилэрэ Бөтөрбүүр куорат диэки улам чугаһаан иһэллэрин туһунан чып кистэлэҥинэн кэпсээн сири аннынан сыылан эрэр. М. Доҕордуурап
Чып кистэлэҥинэн таҥара дьиэтигэр илдьэн кыыһын сөбүлээбэт киһитин кытта бэргэһэлэтэн кэбиспитин мэлдьэһэн кубарыппыта. А. Бэрияк

туохт.
1. Кыра синньигэс саҥаны таһаар (хол., чыычааҕы, кутуйаҕы этэргэ). ☉ Издавать тихий писк (напр., о птичке, мыши)
[Туораах — кутуйах аата] кыараҕас хараҕынан кылап гына көрдө уонна мөлтөхтүк тиһэх саҥатын чып диэтэ. Т. Сметанин
2. көсп., кэпс. Кыратык, биир эмэ тылы саҥар. ☉ Сказать совсем немного, обронить несколько слов
— Дьэ, аны биирдэ чып диэн көр эрэ! — дии-дии, Серкин, сутуругунан уолу сирэйин сыҕайар. Н. Якутскай
Төһө да тугу эмэ сэһэргии түс диэн көрдөспүттэрин иһин, букатын чып диэбэккэ, көннөрү мүчүк эрэ гынан, күлэн кэбиһэрэ. А. Сыромятникова
ср. тюрк. чып, жыв ‘чириканье’

сыһ., кэпс. Туох да саҥата иҥэтэ, тыаһа-ууһа суох, олус чуумпутук, ньим курдук. ☉ Совершенно тихо, молча, в полной тишине
Бэл, айаҕа дэҥҥэ хам буолар Халытар ылы-чып олорбута. Софр. Данилов
Ылы-чып буолбут, Ырыа-тойук ыыра малыйбыт. Күннүк Уурастыырап
Муостаҕа сыппыт хамначчыттар хамсыахтарын да куттанан ылы-чып сыттылар. И. Гоголев
Ол кэмҥэ дьиэ дьоно бука бары дөйүөрбүт курдук буолан, ылы-чып олордулар. Д. Таас
♦ <Ылы>-чып барда — саҥата-иҥэтэ суох, им-дьим барда, иһийдэ, чуумпуран хаалла. ☉ Угомониться, утихомириться
Аана саҥарбата, оҕонньор киирбититтэн ылы-чып баран хаалла. М. Доҕордуурап
Тойоттору куһаҕан харахтарынан көрдөллөр да, ылы-чып бардылар. «ХС». Ылы-чып буолла — уу чуумпу буолла. ☉ Наступила полная тишина
Ити кэнниттэн балаҕан иһэ уу чуумпу, ылы-чып буолла. И. Никифоров