чыыбыс, көх, көҕүтүү, көҕүлээһин

чолос гын диэнтэн дьаһ
туһ. Кутуйах охтон таралыс гынаат, ойон турда, төбөтүн чолос гыннарда! Т. Сметанин
Саабын чолос гыннараат, кыҥаабакка да кэриэтэ, чыыбыспын тардан кэбистим. «ХС»

сыһ. Сытыы, чуор тыаһы быыстала суох таһааран. ☉ Непрерывно издавая звонкий, ясный звук
Сытыы анньыы тыаһын курдук тыас чыыбырҕаччы сиэлэн кэллэ. ПЭК ОНЛЯ I
Чыыстайга урут тахсан, Чысхаан-чымаан тымныыга Чыыбыһы чыыбырҕаччы тардан Ч-лар бултаһа сырыстылар. К. Туйаарыскай

м. 1. (по гл. спустить) түһэрии; спуск флага былааҕы түһэрии; 2. (по гл. спуститься) түһүү; спуск с горы хайаттан түһүү; 3. (откос) түһүү, сыыр; крутой спуск туруору түһүү; 4. (в оружии) чыыбыс, элбэрээк; # не давать спуска или не дать спуску бырастыы гыныма; босхо этитимэ.

сылбахтаа диэнтэн атын., бэй
туһ. Уһун синньигэс элгээн устатын тухары, киһи өлүгэ бөҕө сылбахтанар, таҥнастыбыт сыарҕалар аттылара барыта кыа хаан. Н. Якутскай
Фёдор бүлүмүөтүн чыыбыһын бэйэтин диэки тардарын кытта, өстөөхтөр охсуллубут оттуу сылбахтаннылар. Г. Колесов
Үрүйэлэр, ахса биллибэт сир тымырдара хаһаннар, тыатын иһэ олус нуудара, аппа-дьаппа, бадарааҥҥа тимирэн охтубут мас күөрэ-лаҥкы сылбахтанар, сытыйар. «ХС»

I
чабырҕаа диэнтэн холб. туһ. Боккуоптарын тыаһа чабырҕаспыттара. И. Артамонов
II
даҕ. Чуор, хатан (хол., сүгэ тыаһын этэргэ). ☉ Резкий, звонкий (напр., о звуке от топора при рубке дерева)
Чап-чабырҕас бэйэтэ, Чып кистэлэҥи кэпсэтээт, Чыыбыс курдук сэрэттэ. В. Алданскай
Өргөстөөх төбөлөөх батаһы, чабырҕас тыастаах анньыыны, иэйиилээх тыастаах этигэн хомуһу …… оҥорон барбыттара. МАП ЧУу
Батыйа батыйаҕа охсуллан чабырҕас. ПНО

биирдэм тыас туохт. Туох эмэ эмискэ ууга түһэн тыаһаа, оннук тыаһы таһаар. ☉ Издать короткий булькающий звук, булькнуть
[Күөгүтүгэр] биир балык тахсыһан иһэн, силлэн, ууга төттөрү чол гыммыта. Н. Габышев
Өрөкөччүн Ильяны сүүскэ кыҥаат, саатын чыыбыһын тардан кэбистэ. Саа сомуога чол гына түстэ. «ХС»
[Сивучтар] тиэрэ эргичиҥнии сытаннар, эмискэ үлүгэр ууга чол гынан хаалаллар. В. Арсеньев (тылб.)

туохт., түөлбэ. Сатаан ыппат, эстибэт буол (саа туһунан). ☉ Не производить выстрела, давать осечку (об оружии)
Ботуруон эпчиэскэлии барбатаҕа, саа тыаһа хабылла түспүтэ. И. Гоголев
Баҕалаах, ымсыылаах да этэ Бу саа сэрии саҕана, Эпчиэскэлээн, эрэйдээн эстэр Эргэ доруоптаах сахха. М. Тимофеев
Мэтээх олус уһуннук кыҥыы-кыҥыы хаста да чыыбыһын тардан көрдө да, саата эпчиэскэлээн быһа сытыйан истэ. Күрүлгэн

туохт. Биир тэҥник өҕүллэ-өҕүллэ сыыл, өҕүллэҥнээ, имиллэҥнээ; токур-бокур бар, элбэх тоҕойдон (хол., суол туһунан). ☉ Ползать, равномерно изгибаясь, изгибаться; быть очень извилистым, извиваться (напр., о дороге). Түүлээх үөн бүгүллэҥниир. Киһи үөмэн бүгүллэҥниир
□ Булочкин таҥна охсон тахсан, Микиитэни өҥөйөн бүгүллэҥнээтэ. Амма Аччыгыйа
Сыылан иһэн кыратык төбөтө быкпытыгар, снайпер бинтиэпкэтин чыыбыһын тардан кэбистэ. Фриц, көхсө бүгүллэҥнээн баран, налыс гынна. ССС
Күҥҥэ төрөөн көдьүүстээбэт, Бүгүллэҥнии сыыллар, бөх быыһыгар саһар, Түүрүллэн от быыһыгар сытар Төрүкү түүлээх үөн буолар. В. Чиряев

аат., кэпс. Үчүгэйдик, чуолкайдык көстөр, өйдөнөр туох эмэ (үксүн туохт. мэлдьэх. ф-тын кытта тутлар). ☉ Что-л. четко видимое, слышимое, понятное (обычно употр. в отриц. ф. и отриц. оборотах)
Саҥарарын дьаабытын Саха урааҥхай Сатаан сабаҕалаабатах, Кулугуруурун дьуугутун Кулгаахтаах урааҥхай Тууратын булбатах. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Чурумчуку Чупчуруйдаантан аптаах тааһын хайдах ылыаҕын туһунан] Толкуйдаан, толкуйдаан Дьуугутун булаахтаабата, Дьулуруйбутун курдук Дьулуруйа тураахтаата. Эллэй. [Кыыс] бэрдээҥкитин маһын хомурҕаныгар тирээбит итиэннэ илии-атах баар дьуугута биллибэттик түүрүллэ-түүрүллэ быраҕыллан эрэр хара холорук иннин күөйэ туһулаат, чыыбыһын тардыбыт. Я. Семенов