Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сылбахтан

сылбахтаа диэнтэн атын., бэй
туһ. Уһун синньигэс элгээн устатын тухары, киһи өлүгэ бөҕө сылбахтанар, таҥнастыбыт сыарҕалар аттылара барыта кыа хаан. Н. Якутскай
Фёдор бүлүмүөтүн чыыбыһын бэйэтин диэки тардарын кытта, өстөөхтөр охсуллубут оттуу сылбахтаннылар. Г. Колесов
Үрүйэлэр, ахса биллибэт сир тымырдара хаһаннар, тыатын иһэ олус нуудара, аппа-дьаппа, бадарааҥҥа тимирэн охтубут мас күөрэ-лаҥкы сылбахтанар, сытыйар. «ХС»

сылбах

аат. Уу аҕалбыт маһа күөрэ-лаҥкы кыстаммыта эбэтэр оннук охтубут, киһи охторбут маһа. Нанесённый течением и скопившийся в одном месте лес, плавник; валежник
Көҥүһү туора икки кэккэ тоһоҕолуу саайталаатылар, хахыйаҕы, талаҕы, араас сылбаҕы соһон аҕала-аҕала, ол тоһоҕолор быыстарыгар хатыйа симитэлээтилэр. Амма Аччыгыйа
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
Куобах оллороот-боллороот ынах бүөрэ сирдэринэн, эрийэ-буруйа сүүрэр, охтон сытар маһы, сылбаҕы үрдүнэн ойуоккалыыр. Н. Заболоцкай
Сылбах курдук — туох да бэрээдэгэ суох, ханна түбэһиэх. В беспорядке, свалившись куда попало
Атыттар эмиэ муостаҕа сылбах курдук сыттылар да, муннуларын тыаһа баччыгынаабытынан барда. А. Софронов
Аан аттыгар киэҥ наараҕа сүлүллүбэтэх элбэх куобах сылбах курдук кыстанан сытара. Н. Габышев
Өлбүт табалар сылбах курдук оҕуннулар. И. Данилов
Сылбах бүтэй (күрүө) көр бү- тэй II
Чүөчээски аҕыйахтык хаамарын кытта сылбах күрүө барыс гына түстэ. Суорун Омоллоон
Дьэ, ити иһин бэрт өрдөөҕүттэн бүтэйдэммит буоламмыт, бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй, быһыт бүтэй эбэтэр сиэлии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ
Урукку сылбах бүтэйин оннугар түөрт мас остуолба бүтэйинэн эргийбиттэр. Г. Нынныров
ср. телеут. йылма аҕаш ‘дерево без ветвей’

Якутский → Русский

сылбах

валежник; сылбах бүтэй изгородь из валежника.


Еще переводы:

тырыыҥкалаа

тырыыҥкалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тырыыҥканы оҥор, бэлэмнээ; тугу эмэ (хол., маһы) сааһын устун хайыт. Щепать лучину, запасаться лучиной; расщеплять, раскалывать что-л. (напр., древесину) вдоль
Сахалыы билбэт киһи оһохторугар маһы тырыыҥкалаан умата сатыыр. Н. Якутскай
Уол сылбахтан сааскы көмүөл мууһа тырыыҥкалаабыт маһыттан хайа тардан ылан эрдии оҥостубута. Далан
Уһуу былыт ортотуттан Уот чаҕылҕан түспүтэ: Тиит чыпчаалын тырыыҥкалаан, Тымтык гынан ыспыта. Чэчир-68

засека

засека (Русский → Якутский)

ж. сылбах, сылбах мас.

налба

налба (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ.
1. Балык быһытыгар туттуллар талах эбэтэр титирик сибиэ. Щит из ивовых прутьев или молодых лиственниц, служащий рыболовным заграждением
Кинилэр Даҕанча этэн биэриитинэн үс улахан налбаны бэлэмнэнэн барбыттара: анныларыгар мун ньуллубут сылбахтан дүлүҥнэри быһыта кэрдэн киллэрэн ууга кэккэлэтэллэрэ уонна сигэнэн холбооттуу баайталыыллара. Далан
Арыыр — налбаны кыпчыйар мас. КАЕ НТ
2. т.-х. Уһун бэрэбинэлэртэн оҥоһуллубут, оту кэбиһэргэ туһаныллар кэтит, улахан сыарҕа. Большие, широкие сани для стогования, изготовленные из длин ных брёвен
Уон ыллар хардыы уста лаах налбаны соспут тыраахтар бугуллар чөмөхтөрүгэр кэлэн тохтуур. С. Федотов
Сибэниэ икки үлэһитэ атырдьаҕынан налбаҕа тиэйэн от кэбиһэллэр. «Кыым»
Лэкээ бугуллары биэс уол тимир атырдьахтарынан түөрүтэ баһан налбаҕа уураллар. «ББ»
3. эргэр. Өрт уотун сабыта охсон умуруорарга инчэҕэй от. Мокрые пучки травы для тушения палов.
ср. эвенк. налба ‘ловушка, плетёнка рыболовной морды’

сигэ

сигэ (Якутский → Якутский)

аат. Талах тас өттүн чараас гына тыыран ылан оҥорбут кэлгиэ, талах кэлгиэ. Срезанный вдоль наружный слой ствола тальника, используемый для связки чего-л., тальниковый ремешок. Сыарҕа ылаҕын сигэтэ. Атырдьах сигэтэ
Оҕонньор сигэ буолар үөл талахтары быһыталыыр. Н. Якутскай
Сылбахтан дүлүҥнэри быһыта кэрдэн киллэрэн [болуот оҥостоору] ууга кэккэлэтэллэрэ уонна сигэнэн холбооттуу баайталыыллара. Далан
Оҕонньор от тардар тордуоҕун сигэнэн кэлгийэ олорор. Н. Антонов
Орто сигэтинэн — (туох эмэ) иһин тухары, тобус-толору. Заполняя, занимая всю площадь полностью (напр., о мусоре в помещении). Дьиэбит сыыһа, бөҕө орто сигэтинэн буолбут
[Омуос оҕонньор:] Мин көрдөхпүнэ хас ыал ампаара, кыладыапката, дьиэтэ бүтүннүү орто сигэтинэн арааһынай таҥас уйата буолан турарга дылы дии. И. Семёнов
Дьиэ иһэ орто сигэтинэн оҕо эбит. И. Никифоров
Сигэ бүтэй — иккилии тоһоҕону анньан көпсөнөн холботолоон, онно сиэрдийэ ууран тутар бүтэй. Изгородь, жерди которой кладутся на колья, попарно перевязанные тальником. Үс мастаах сигэ бүтэй. Сигэ талах — сигэҕэ туттуллар хараҥа сутукалаах имигэс талах. Вид тальника, используемый благодаря гибкости для связывания чего-л., чернотал.
ср. тюрк. йуза, чүгэ, дьүкэ, чигэ ‘лыко’, тув. сиген ‘сено, трава’

валежник

валежник (Русский → Якутский)

м. собир. сыҥ, сылбах.

таҥнаһын

таҥнаһын (Якутский → Якутский)

  1. туохт. Тас иэҥҥинэн тиэрэ эбэтэр ойоҕоскунан түс (туох эмэ улахан, көлөттүгэс айаннаан иһэн, хол., көлө). Перевернуться вверх дном или повалиться набок, опрокинуться (при езде — о чём-л. большом, громоздком)
    Уһун синньигэс элгээн устатын тухары киһи өлүгэ бөҕө сылбахтанар, таҥнастыбыт сыарҕалар аттылара барыта кыа хаан. Н. Якутскай
    Атыыр бөрө таҥнаста сытар Байанай салааскатын тиҥсирийбитинэн барда. В. Протодьяконов. Таҥнастыбыт тааҥкалар, Тимир адаар лааҥкылар, Суох дэриэбинэ онно, Соҕотох дьиэ оһоҕо… И. Чаҕылҕан
  2. көсп. Өрүттэр, көнөр кыаҕа суох буола айгыраа, төннүбэттик эһин. Приходить в упадок, рушиться, прекращать существование
    Аҕыйах хонук иһигэр дьоллоох олоҕо таҥнастан хаалбытыттан өйө-санаата булкуллубут Герасим аҕабыыт …… Едлини кытта илии тутуспута. Эрилик Эристиин
    Хаайыыттан тахсан баран кыбыстан үөрэҕэр барбатаҕа. Дьэ, онтон ыла, уу илпитин курдук, наар таҥнастар аакка түспүтэ. Тумарча
    Биһиги бэйэбит нэһилиэги салайыахпыт, бары быыпсайдар, чыыннар таҥнасталлар! А. Сыромятникова. Тэҥн. түҥнэһин
валежник

валежник (Русский → Якутский)

сущ
(мн. ч. нет)
сылбах, сытынньаҥ мас

кыа

кыа (Якутский → Якутский)

аат.
1. Отунан, онтон да атын умайымтыа матырыйаалынан оҥоһуллубут чокуурунан уоту саҕан ыларга аналлаах күөдьүтүү. Фитиль из высушенной травы или другого легко воспламеняющегося материала, загорающийся от искры при высекании огня, трут
Убайын чокуура уонна кыата туһунан хаалааҕа, оттон хатата бөҕө тирбэҕэ быанан баалла сылдьара. Далан
Макаар сиэбиттэн саппыйатын таһааран, удьурхай хамсаҕа табах уурунна, хататынан кыаҕа саҕан уматынна, оборбохтоон күөх буруону бурҕаҥната үрдэ. В. Протодьяконов
Уматынаары саппыйатын сиэбиттэн кыа, чокуур таас куһуогун ылла. Тумарча
2. Эт быстыбыт эбэтэр дьарҕалаах киһи ыалдьар сиригэр ууран уматан, этин сиэтэн эмтииргэ туттуллар чороччу эриллибит от. Конусообразный кусочек трута, который, поджигая, прикладывают на больное место на теле, мокса
Мин кыаны мэлдьи хаһаанабын. Кинини уматан түөн уурабын. И. Гоголев
Били кыа киһи этин дьөлө сиир, табыллан ууруллубут буоллаҕына, уот сиирэ биллибэт, көннөрү сылыйан, нүөлүйэн киирэр. ФГЕ СТС
Кыа ото көр кыа уга. Тиэргэҥҥэ үүнэр чыычаах ото, кыа уга элбэх ыарыыларга абыраллаахтар. Ордук ити кыа от — айыы ото. Кыа тэллэйдэрэ (кунаахтара) — маска үүнэр кытаанах мастыйбыт эттээх биир эбэтэр элбэх сыллаах бөлөх тэллэй. Трубчатый гриб, растущий на деревьях, трутовый гриб. Кыа уга (кыа от) — аат., бот. Түүлээх кубаҕай сарадахтыы сэбирдэхтээх, кыһыллыҥы сибэккилээх кураайы сиргэ (үксүн бааһына кытыытыгар, өтөххө) үүнэр эрбэһинниҥи от үүнээйи. Чернобыльник (разновидность полыни)
Иэдьэгэй да суох буолла. Кииһилэ, кыа уга аһылыктаннылар. Амма Аччыгыйа
Ымыйаҕынан, кыа угунан тарга ытыйан үөрэ оҥоһуллар. Бу Өймөкөөн олохтоохторо былыр бэркэ биһириир астара эбит. Багдарыын Сүлбэ
Биһиги, оҕолор, күнүскү аһылык кэнниттэн өтөхтөрүнэн, алаастарынан сылдьан кыа угун хомуйабыт. И. Сосин. Кыа хаан — хаан элбэхтик тохтубута. Обильно пролитая кровь; все, весь в крови
Охсуһуу буолбут хонуутугар Мэхээчэ уонна Түҥ Хабырылла, киһи аатыттан ааһан, кыа хаанынан уста сыталлара. Л. Попов
Киһи өлүгэ бөҕө сылбахтанар, таҥнастыбыт сыарҕалар аттылара барыта кыа хаан. Н. Якутскай
Хаппытыан сирэйэ-хараҕа көстүбэт кыа хаан. А. Сыромятникова
тюрк. каҕ, кау, куу

туртаҥнаспахтаа

туртаҥнаспахтаа (Якутский → Якутский)

туртаҥнас I диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Куобах оҕолоро] кутуруктара туртаҥнаспахтаат, сылбах кэтэҕэр киирэн сүтэн хаалаллар. П. Чуукаар

андыһыт

андыһыт (Якутский → Якутский)

аат. Анды куһу анаанминээн бултуур киһи. Тот, кто специально охотится на турпана. Андыһыттар бүгүн өлгөмнүк бултуйдулар
Ыал туруута тахсыбыт андыһыттар сылбах курдук утуйа сыталлара. ССХУо