Якутские буквы:

Якутский → Якутский

чөм

сыһ. Саас-сааһынан, бэрээдэктээхтик (тугу эмэ уур, харай). ☉ Отдельно, аккуратно (сложить, убрать что-л.)
Сэһэн Боло хомуйбут матырыйааллара бүтүннүү билигин ССК архыыбыгар чөм тутуллан уурулла сыталлар. «ХС»
◊ Чөм-бааччы — 1) чөм диэн курдук
Быстарбыт, …… аччыктаабыт киһи бу бэлэм, кураанах мастан уот оттуо, чаанньык оргутан итии киллэриэ, бэлэм өйүөттэн аһыа, туох орпутун урукку оннугар чөм-бааччы төттөрү ууран кэбиһиэ. Н. Заболоцкай
[Юрий] эспит буора төттөрү тохтубакка, чөм-бааччы, ыраах түһүтэлиир. Д. Таас
Кинилэр үүтээннэригэр киирэн дьоһуннанан ыраас хаптаһынынан чөм-бааччы сабыллыбыт биэдэрэттэн уу истилэр. В. Катаев (тылб.); 2) Дьоһуннаахтык, дуоспуруннаахтык (тутта сырыт). ☉ Достойно, уравновешенно, спокойно (вести себя)
Мылахов чөм-бааччы, кыра аайы ыгылыйбакка оргууй сылдьар бэйэтэ, ыараханнык үөһэ тыынан, ынчыктаан ылла. Н. Лугинов
Бэйэтин сатаан дуоспуруннаахтык, чөм-бааччы туттар киһи төһөлөөх да куруубай киһилиин сыһыаныгар дириҥ утарсыыга [конфликка] киирбэт. ПБН КСКТ
ср. тув. чүм ‘повальный’

Еще переводы:

үөкэрдээ

үөкэрдээ (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Чөм-чөм үктэнэн, чэпчэкитик дыгыйан хаамп. ☉ Ступать легко и грациозно
Үөкэрдиирим оҕотун Үстээҕиттэн үлэспитим, Алардыырым оҕотун Алталааҕыттан анаммытым. П. Ойуунускай

чөкөөрүт

чөкөөрүт (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Ыксаабакка, тохтуу-тохтуу ыстаҥалаан инниҥ диэки сыҕарый (хол., куобаҕы этэргэ). ☉ Двигаться вперёд, осторожно перескакивая с одного места на другое (напр., о зайце)
Чөм-чөм ойон чөкөөрүттэ Куттас куобах сатана Куула тыа саҕатыттан. Н. Босиков
Туртас туйаҕын суола, Туох да диэ, биллэр ини. Чөм-чөм үктээн кини Чөкөөрүтэн ааспыта Олуус-олус аҕыйах. С. Тимофеев
[Киис] ойон чөкөөрүппүт суола бу ырылыйа сытар. Я. Семёнов

быйбаҥнаа

быйбаҥнаа (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Аргыый чөм-чөм үктэнэн хаамп (хол., тыс этэрбэстээх киһини этэргэ). ☉ Ступать мягко и бесшумно (о человеке в унтах)
Маҥан сылгы тыһа этэрбэһинэн тыаһа суох быйбаҥнаан кэлэн, оҕонньор аны хараҕын кыарата-кыарата уруһуйу одууласта. Г. Колесов

чөмнүк

чөмнүк (Якутский → Якутский)

чөм диэн курдук
Дайыылап наһаа чөмнүк, чэбэрдик хомуйан кэбиспит оронун диэки кини көрөрө улам үксээн иһэр. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор чөмнүк уурталаан, Олбуортан тахсан барбыт. «ХС»

чёткий

чёткий (Русский → Якутский)

прил. 1. чуолкай, чөм, чуо; чёткий шаг чөм хардыы; 2. (разборчивый) чуолкай, ырылхай; чёткий почерк чуолкай буочар; чёткий шрифт ырылхай шрифт; 3. (ясный, точный) чуолкай, лоп-бааччы, лоп курдук; чёткая речь чуолкай саҥа; чёткая формулировка чуолкай формулировка; чёткая организация работы үлэни лоп курдук тэрийии.

сымарыттаҕас

сымарыттаҕас (Якутский → Якутский)

даҕ. Олус модороон, сымарыттан көстөр. ☉ Имеющий широкое мясистое лицо с крупными чертами
Сэпсэйбит бытыктаах, ыыс-араҕас сымарыттаҕас сирэйдээх киһи …… сис туттан, саллаҕар тумустаах хорсоон этэрбэһинэн кырылас кумахха чөм-чөм үктээн, аа-дьуо өрүс диэки хааман истэ. Н. Габышев
[Буукаан] олоҕун устатыгар аан маҥнай килиэби, бэчиэнньэни тото-хана сиэн, ирэн-хорон сымарыттаҕас, кыыһырымтаҕай бэйэтэ мичээрдии олорбута. Н. Абыйчанин

үөмэр-чүөмэр

үөмэр-чүөмэр (Якутский → Якутский)

сыһ. Чэпчэкитик, чөм-чөм үктэнэн (хаамп). ☉ Легко, грациозно (ходить)
Отчут дьүөгэ кыргыттар Үрүҥ туллук курдуктар: Үөмэрчүөмэр хаамсаллар, Өгүрүк-төгүрүк көрөллөр. С. Данилов
Холкуоска саҥа зоотехник кэллэ. Бэрт мааны таҥастаах, үөмэр-чүөмэр үктэммит, сууммут-тарааммыт, сааһа чуо сабаҕаламмат киһи. Софр. Данилов
Лөгөнтөй үөмэр-чүөмэр үктэнэн аан таһыгар кэлэн туран иһиллээтэ. Р. Кулаковскай

ахта

ахта (Якутский → Якутский)

аат., анат. Киһи атахтара уонна сүөһү, кыыл кэлин атахтара холбоһор сирдэрин алын өттө; ыстаан икки буутун холбоһор сирин алын өттө. ☉ Промежность
Аттанаары туран ахтатын абырахтаппыкка дылы (өс ном.). Иин айаҕын уот эмти сиэбитинэн көөртөрө, бу кинилэр үрдүлэригэр кэлэн ахтата көстөн турар эбит. Эрилик Эристиин
Ахтатын анныгар тиийэр хаары чөм-чөм буурдаан, уон көлөлөөх обуос илин-кэлин өттүгэр кэлэ-бара сылдьааччылара — ити кини. С. Федотов. Тэҥн. самах

көрүтэлээ

көрүтэлээ (Якутский → Якутский)

көр I диэнтэн төхт
көрүҥ. Ойуунускай киэҥ-киэҥник чөм үктэтэлээн, уулуссанан баран эрэрин эбэтэр мунньахтарга сылдьарын мин да түбэһэн көрүтэлиибин. Амма Аччыгыйа
Оҕонньоттор куттанан илибирэс буолбуттар, оттон уол муодарҕаан, тымтык уматтан тиийэн, оһох кэннин көрүтэлээбит да, туох да суох үһү. Далан
Хатат [киһи аата] ааҕааччылар картотекаларын биир-биир көрүтэлиир. «ХС»

талыыканнаах

талыыканнаах (Якутский → Якутский)

талыыкан диэнтэн күүһ
ф. Эмискэ сууламмыт тириитин тэниччи тарта. Онтуката көннөрү тирии буолбатах — түөһүгэр күннээх, толбоннурар кылааннаах кэрэмэс саһыл талыыканнааҕа буолла. «Чолбон»
Дьахталлар сүбүөкүлэ үргүүллэр, Талыыканнаах сүбүөкүлэ! Н. Некрасов (тылб.)
Талыыканнаах эдэр уол чөм бааччы хааман хоско киирбитэ. Г. Николаева (тылб.)