побуд. от суугунаа =; солко таҥаһы суугунат = шелестеть шёлком; тыал оту суугунатар ветер шумит в травах.

шелестеть, шуршать; производить ровный шелестящий шум; күөх тыа суугунуур мерно шумит зелёный лес; кини солко былааччыйата суугунуур шуршит её шёлковое платье.

туохт., кэпс. Аргыый сахсыллан тыаһаа (хол., от-мас сэбирдэҕин этэргэ). ☉ Издавать лёгкий шум, шелест, шелестеть (напр., о листве)
Аар Луук Мас Тэллэхтэллэх саҕа Нэлэмэн көмүс сэбирдэхтэрэ, Салгына суохха салгыдыйан, Сааҕыныы-суугунуу …… тураллар эбит. П. Ойуунускай

тыаһы үт. туохт. Симиктик «силир-силир» диэн эрэр курдук тыаһаа. ☉ Шелестеть, шуршать (от порывистого ветра — напр., о листьях или ветвях дерева)
Кипарис, лавр лабаата Сиккиэр тыалтан силирдиир. Эллэй. Сибэккилэр сипсиһэллэр, Сэбирдэхтэр силирдииллэр. И. Федосеев
Туораахтаах мас силирдии хамсаата. В. Миронов

тыаһы үт. туохт. Иһиллэр-иһиллибэттии саҥар (чыычаах туһунан), иһиллэр-иһиллибэттик тыаһаа (сэбирдэх, мутукча туһунан). ☉ Чуть слышно щебетать (о птичках); шелестеть (о листьях)
Тыллаах барыта тыгыалайдаата, Ырыалаах барыта ыһыахтаата, Сэбирдэхтэр сибигинэстилэр, Мутукчалар бучугунастылар. С. Тимофеев. Чугаһаан кэлбитим — элэмэс ымыы чыычаахтар биир маска мустан туораахтаан бучугунаһа олороллорун тула эргийэ сылдьан үрэр эбит. Я. Семенов

тыаһы үт. туохт. Салгыны хаста эмэтэ (элбэхтик) күүскэ охсор курдук бүтэҥи тыаһы таһаар (үксүн көтөр кынатын тыаһын туһунан). ☉ Издавать глухой шум, энергично, многократно рассекая воздух (обычно о шуме, сопровождающем резкий взмах крыльев), шуршать, шелестеть (крыльями)
Иирэр эмэгэт, Иттэнэ сытан эрэн, Күөрчэх курдук ытыллан, Күлүгүрүү эргийдэ, Татынньахтыы-татынньахтыы Часкыйбахтыы сытта. П. Ойуунускай
Улар үөрэ саҥара-саҥара көтөн күлүгүрээн тахсар. И. Данилов

туохт. Оргууйдук «с-сии-ии» диэн эрэр курдук тыаһаа (хол., тыал сэбирдэҕи хамсаттаҕына). ☉ Издавать лёгкий шорох, свистеть, шелестеть (под воздействием ветра — напр., о листве)
Үрүйэни таҥнары тыал сиккирээн ааста. Амма Аччыгыйа
[Тэтиҥнэр] чараас сэбирдэхтэрэ тыала да суохха сиккирии мөхсөллөр. Л. Попов
Илинтэн тыалырда. Илбиргэс сэбирдэх Имиллэн сиккирии наскыйда. Күннүк Уурастыырап

1. тыаһы үт. туохт. Оргууйдук «с-сии-ии» диэн эрэр курдук тыаһаа, оннук тыаһы таһаар. ☉ Шелестеть, шуршать
   Тыа иһэ уучуумпу. Арай …… мутукча суугунуур, сэбирдэх силигириир, үрдүбүтүгэр тыа баһа нуоҕайа куугунуур. А. Бэрияк
   Эбэҕэ ытыллыбыт кустар биһиги үрдүбүтүнэн көтөн силигирээн ааһаллар. И. Сосин
   Ол диэкиттэн сымнаҕас туйах тыаһа уонна талах силигириирэ эрэ иһиллэн хаалла. «ХС»
2. дьүһ. туохт. Тэлибирии хамсаа (хол., сэбирдэх). ☉ Мелко дрожать, трепетать (напр., о листве на ветру)
   Сэмэй тыалтан сэбирдэх Силигирии хамсыыр. Эллэй
   От аргыый хамсаан силигириирэ. И. Федосеев
   Сиккиэр түһэн сэбирдэх Силигирии мөҕүстэ. Саһарҕа

тыаһы үт. туохт.
1. Туох эмэ чараас, чэпчэки кыратык аалсарын курдук тыаһы таһаар. ☉ Шуршать, шелестеть
Солко сурук куорсуннаах Сонун көтөр Суугунаан кэлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ити кэннэ от тыаһа суугунаата, бука аны сайын от үүнээри гыннаҕа буолуо. А. Софронов
Ыкса чугаһа барыта суугунуу тохто турар тунаа маҥан хаар. Амма Аччыгыйа
2. Бүтэҥитик, быыһа суох тыаһааууһаа, саҥар-иҥэр. ☉ Глухо, однообразно шуметь, гудеть
Ону эрэ [чуораан тыаһын] кэтэһэн олорбуттуу аудитория иһэ кинигэ, тэтэрээт лиистэринэн суугунуу түстэ. Н. Лугинов
Саала иһэ суугунуу түстэ: «Ити хайаларай?», «Хайа оройуонтан кэлбит киһиний?» — диэн сибигинэһии буолла. В. Ойуурускай
[Дьэҥдьиир оҥорооччулар] дьиэҕэ суугунаан киирдилэр. М. Попов
ср. монг. цуугинах ‘кричать, ругаться, скандалить’, шуугинах ‘производить сильный шум (напр., о сильном ветре)’

I
субул. тыас туохт. Биир кэм түргэнник хатыланар «сып-сып» гынар тыаһы таһаар. ☉ Производить быстрое чередование шелестящих звуков (напр., о шуме мелкого, частого дождя). Самыыр тыаһа сыбыгырыыр
□ Тиэтэл бөҕөнөн тэбигирээн, Тыынын муҥунан сыбыгыраан, Атыллаан иһэн аһа охсор. А. Софронов
Сэтиэнэххэ, хадьымалга ороҕуран Силигирии, сыбыгырыы сүүрэн, Хороҥ отунан хорҕолонон Хорооҥҥо кутуйах түһэр. К. Туйаарыскай
Көйүүр Үҥээлэбис Көбүөхтүүрүн көрөн кэбис, Сыт-сымар ылаат өрүсүһэн Сыбыгырыы сүүрбүтэ сүрүн! Кыраһа к.
ср. хак. сыбдыра ‘шелестеть’
II
дьүһ. туохт. Чэпчэкитик уонна түргэн-түргэнник үктэнэн хаамп (хол., атах сыгынньах). ☉ Легко и быстро двигаться
[Уолчаан] иирэ быыһынан барар сөрүүн суолга сыгынньах атаҕынан бытыгыраччы үктэтэлээн олус түргэнник сыбыгыраан истэ. А. Сыромятникова
Илиитигэр ньургуһун тутуурдаах атах сыгынньах кыыс ыллык устун хааман сыбыгыраан иһэрэ. ПП Дь