образн. шипеть, трещать; умайан сырылаа = гореть с шипением; ср. сырдьыгынаа =.

шипеть, трещать (напр. о сале на огне); хобордооххо сыа сырдьыгыныыр на сковороде шипит сало; ср. сырылаа =.

1) громко трещать (о горящих дровах); бушевать (об огне); 2) сильно шипеть (напр. о раскалённом металле при быстром погружении его в воду); громко шипеть (о змее).

сопеть; шипеть; муннугунан тыынан сыыгынаа = сопеть носом; оһоххо инчэҕэй мас умайан сыыгыныыр в печке шипят сырые дрова.

1. прич. от шипеть; 2. прил. сыыгынас, сыыгыныыр; # шипящие согласные лингв, сыыгыныыр бүтэй дорҕооннор.

тыаһы үт. туохт. Быстыбакка уһуннук «сыы» гынан тыаһаа (хол., инчэҕэй мас аанньа умайбакка тыаһыыра). ☉ Сопеть, тяжело дышать через нос; шипеть
Киһи тыына хаппыт оту сахсыйан эрэрдии сыыгыныыр. Н. Якутскай
Дьиэ иһэ эмиэ чуумпу. Оһох сыыгыныыр. Н. Габышев
Суон Даарыйа, аҕылаан сыыгынаабытынан киирдэ, Маша аттыгар олордо. М. Доҕордуурап
ср. бур. шииганаха ‘сопеть; шипеть’, эвенк. чугина-ми ‘засопеть’, сигина-ми ‘зашипеть (о змее)’

туохт. Ааспакка-арахпакка саҥар, сэмэлээ, мөх-эт. ☉ Ворчать, брюзжать, бухтеть, шипеть постоянно
Кэпсэтиэн кэриэтэ кэнийэр, Утутуон кэриэтэ улугурдар, сынньатыан кэриэтэ сынньар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кэлэйбит сирэ — кэлэктиип, Өлөр өстөөҕө — үлэ, Кэнийэр киһитэ — кэргэнэ, Ыстыыр ыаһа — ыаллара. Күннүк Уурастыырап
Биһигини бүгүн үлэҕэ тахсыбатылар диэн төһө эрэ кэнийэн эрэллэр буолла. М. Доҕордуурап

куһугураа диэн курдук
[Чыычаах] Суһуктуйбут халлааҥҥа Суһугуруу көппүтэ. Суорун Омоллоон
[Амма Аччыгыйа] түүн соҕотох көтөн суһугураан иһэр куһу сүрдээх үрдүктэн сууһаран соһутааччы. «ХС»
[Чучунаа] Саасчаана иһэрин көрөн, иһиирэ-иһиирэ үөһэттэн аллараа диэки сурулуу, суһугуруу турар. «ХС»
ср. тюрк. сызык ‘свистать’, сызҕыр ‘свистеть, шипеть’

тыаһы үт. туохт. Уокка арыы, сыа уулларын, умайарын курдук тыаһаа. ☉ Шипеть, трещать (напр., о сале на огне)
Сыгынньах ойуун үс сиргэ чоххо уурбут сыалара ууллан сырдьыгыныыллар. Н. Якутскай
Уот кураанах маһы иҥсэлээхтик сиэн чачыгыратара, мунду сыата уокка таммалаан сырдьыгыныыра. Н. Габышев
Хобордооххо алаадьы буһан сырдьыгынаабыта, күөскэ хааһы буһан лыксыйбыта. П. Аввакумов

тыаһы үт. туохт. Наһаа хатаннык хаһыытаа, кылан. ☉ Пронзительно кричать, вскрикивать; визжать, вопить
Айыы Куо часкыйбытынан дүҥүргэ умса кэлэн түспүт. П. Ойуунускай
Уол часкыйбытыттан өмүттүбүт Дьэкиим, киһи эрэ буоллар, …… аллара төҥкөйөн көрдө. Н. Заболоцкай
Хагдаҥ эһэ сүүнэ үлүгэрдик часкыйбыта. Н. Абыйчанин
ср. калм. цашки ‘свистеть, шипеть; щебетать, чирикать’