щавелевый; щавелевай щи щавелевые щи # щавелевай кислота хим. щавелевая кислота.

n. cabbage soup [<Russ. щи]

I и. д. от иһит = слух; мин истиибинэн как я слышал (букв. по моим слухам).
II щи из кислой капусты, кислые щи.

сов. 1. что, чего элбэхтик буһар; наварить щей элбэхтик щитэ буһар; 2. что, тех. сиэтэн олорт, сиэт; наварить ось кииннэ сиэтэн олорт.

прил. 1. күөх, от күөҕэ дьүһүннээх; зелёный чай күөх чэй; зелёные насаждения күөх олордуулар; 2. (недозрелый) күөх, сиикэй; зелёные яблоки күөх яблоколар; 3. перен. разг. (очень юный) улдьаҕай, ситэ илик; зелёный юнец ситэ илик эдэр оҕо; # зелёные щи күөх щи; зелёная улицаж.-д. аһаҕасуулус-са (транспорт сылдьарыгар аһаҕас); зелёный горошек күөх горох.

аат. Кимиэхэ эбэтэр ханна эмэ иитиллэр-үөрэнэр оҕо, эдэр киһи. ☉ Воспитанник
Суворовскай училище иитиллээччитэ. Детдом иитиллээччилэрэ.  Хайатай? Хайатын билигин эттилэр... Кустуров иитиллээччитэ диэн? Н. Лугинов
Щи - тик бэйэтин иитиллээччилэрин күһүн саҥа саала ааныгар көрсүбүтэ. «ХС»

в разн. знач. щит; баскетбол щитэ спорт. баскетбольный щит; щиттэри ытыалааһын воен. стрельба по щитам.

I
иһит диэнтэн хай
аата. Бүгүн Чүөчээски сүппүт ааттаммыта, туора дьон истиитигэр, иккис күнэ буолла. Суорун Омоллоон
Атын дьон истиилэригэр бутумахтык суум-саам курдук иһилиннэр даҕаны, Бурхалей барытын араартаан иһиттэ. Эрилик Эристиин
Көрүү, истии, сыты, амтаны билии, бигээһин көмөлөрүнэн киһи тас объектар тустарынан сибидиэнньэлэри ылар. ДИМ
II
аат., туөлбэ
1. Хаппыыстаттан оҥоһуллубут миин. ☉ Щи
Истэҕиэн, тардыах иннинэ Итии истии испит киһи. А. Твардовскай (тылб.)
2. Хаппыыста. ☉ Капуста. Маҕаһыыҥҥа истии кэлбит
русск. диал. шти 'капустная похлебка'

мах бэрдэр I — туохтан эмэ уолуйан, өмүттэн ыксаан хаалан тугу да бу лан этимэ, тылгыттан матан хаал. ☉ Рас терявшись от неожиданности, испуга, лишиться слов, дара речи, опешить
Бары суоһар сонунтан мах бэрдэрбиттэр, инникитин кинилэр олохторугар, үлэлэригэр туох хамсааһын, долгуйуу тахсыахтааҕын субу түгэҥҥэ, быһа барыллаан да, сабаҕалаабаттар. У. Нуолур
Сергей мах бэрдэрбитэ, тугу да булан утары этэр кыаҕа суох буола түспүтэ. В. Васильев. Биһиги бары да уйан сирбитин күүтүллүбэтэх өттүбүтүттэн эмискэ таарыйтаран, тугу да диэн доҕорбутун уоскутуохпутун булбакка, мах бэрдэрэн хааллыбыт. Н. К о н д а к о в ; мах бэрдэр II — олус элбэх астан кыраны да сиэн баран тотон хаалбыт курдук буол. ☉ Внезнапно утратить желание есть (напр., от обилия разнообразной пи щи)
Кырдьык да, ас элбэҕин көрөн, хай дах эрэ мах бэрдэрэн хаалла. Айталыын. Таарыччы [отону] ытыһан ылан аҕыйахтык сиэмэхтээтэ да, сотору сөп буолан мах бэрдэрдэ. Тумарча

м. 1. ист. куйах, илии куйаҕа (былыргы сэрииһит охсууттан хаххаланар мас эбэтэр тимир куйаҕа)г, 2. воен. щит (мишень); стрельба по щитам щиттэри ытыалааһын; 3. (для предохранения чего-л.) щит, хахха; 4. (для показа чего-л.) щит (тугу эмэ көрдөрүүгэ ыйыыр дуоска); 5. спорт, щит; баскетбольный щит баскетбол щитэ; # поднять на щит арбаа, хайҕаа; на щите вернуться сампан эргилин, самын; со щитом вернуться кыайан--хотон эргилин, кыай-хот.