көр аһыы-аба
Эһэ оҕурдук саһыл албыныгар киирэн, абааһыы бөҕөҕө киирэ сылдьар. Кутуруга суох, өргө диэри ыарыыланан баран нэһиилэ оһорунуох аҕай буолла. Саха ост. I

туохт. Ыарыыланан, итииргээн, куттанан «абытай» диэн саҥа таһаар; ынчыктаа, энэлий. ☉ Айкать, ойкать (от жары, какой-л. острой боли)
Ынчыктаан, абытайдаабытынан барбыт. Абытайдыы, айалыы сытар. ПЭК СЯЯ

мырдыччы тутун — мырдыҥнаа диэн курдук
Уоттан сирэйин мырдыччы туттан туран чаанньыгын оллооҥҥо ииллэ. Амма Аччыгыйа
Уол умса хоруйа түстэ. Ыарыыланан сирэйин мырдыччы туттан баран, сототун имэриммэхтээтэ. П. Аввакумов

сыһ. Ыарыыланан айыкалыыр курдук. ☉ Будто стонет, как бы испытывая, ощущая боль (обычно говорится о неодушевленных предметах, издающих подобный звук под действием тяжести)
Атаҕын анныгар тоҥ хаар айыкалыырдыы хаачыргыыра. Софр. Данилов

туохт. Ыарыыланан «айыка» диэ; саҥа таһааран ынчыктаа. ☉ Ойкать, охать (от боли); стонать, стенать
Дьиэттэн тахсыбыт дьон бары ньыппарыммыт сиэхтэрин аллара тардыналлара, сирэйдэрин араастаан сөрүөһүннэри тутта-тутта айыкалыыллара. С. Сарыг-оол (тылб.)

I
бөт I диэнтэн төхт. көрүҥ. Ыарыыланар, ынчыктыыр курдук бөтүтэлээтэ. А. Федоров
II
бөт II диэнтэн төхт
көрүҥ. Уонтан тахса хонук устатыгар буолбут кыырыктаах кыргыһыылар саҕана сэбиэскэй аармыйа чаастарын киириилэрэ бөтүтэлии сылдьыбыт кэмнэрэ. А. Данилов

кытар I диэнтэн хай
аата. Кыыл оҕото «баппаҕай кытарыытынан» бастакы күннэригэр эрэ ыалдьыан сөп. КИиКСА
Ыарыы бастакы бэлиэлэринэн күүгэннээх симэһин, ириҥэ кэлэрэ, оҕо ииктиир бириэмэтигэр ыарыыланан ытыыра, тас половой уорганнара кытарыылара буолаллар. ТЕН ИДь

туохт. Туохтан эрэ ыарыыланан аһааҕыр, мөлтөх туруктан (хол., ыарыыттан, оһолтон). ☉ Стать болезненным, хилым (напр., из-за какой-л. травмы, болезни), ослабнуть
Эмнэҕирэ дьүдэйбит Элбэх, дэлэй норуоккун Үрүҥ илгэ ыһыаххынан Эркээрдэ көрсөҥҥүн Иэнигитэр буолаар! Д. Говоров

тыаһы үт. т. «Ньах» диэҥҥэ майгынныыр биирдэм хатан тыаһы, саҥаны үтүктүү (хол., ыарыыланан эҥин). ☉ Подражание высокому, режущему слух однократному звуку, голосу, подобному тявканью
Тайыытын сулбу таһыйан ылан, биирдэ эрэ түһэн [анньан] кэбиһэр, эһэтин саҥата «ньах» эрэ диэн хаалар. Далан
Бөтөс [ыт] Мааска [куоска аата] хайа тарпытыгар ыарыыланан «ньах» диэбитэ, тииһин көрдөрбүтэ. «ХС»
△ Сэниэтэ суохтук үр (кыра ыт туһунан). ☉ Лаять писклявым голосом (о маленькой собачке). Ыт оҕото ньах диэтэ
◊ Ньах курдук кэпс. — сэниэтэ суох, иһиллэр-иһиллибэт (хол., тыас, куолас эҥин). ☉ Слабый, еле слышный (напр., о голосе)
Ис сүрэххиттэн ыллаабаккын. Ыллыахха эрэ диэн ыллыыгын. Ньах курдук. П. Аввакумов
Эһэкэм Түмээ кырдьаахтаабыт, аата, сүгэтин түһэрдэҕэ сэниэтэ суоҕун, тыаһа ньах курдук, иһиллибэт кэриэтэ. А. Кривошапкин (тылб.)

саҥа алл. Үксүгэр сыһыат бөлөҕөр киирсэр, «ыалдьар», «ыарыыланар», «ыалдьыар диэри үлтү сылайбыт» диэн өйдөбүллэргэ туттуллар. ☉ Междометное слово, служит эквивалентом слов со значением «заболел», «смертельно устал», обычно входит в группу наречных образований
Мавра ити икки ардыгар ыга көһүйэн хаалбыт. Айа-дьойо бөҕөнөн туран, дьиэҕэ киирдэ. М. Доҕордуурап
Дарыбыанаба, айа-дьойо бөҕөнү түһэрэн, нэһиилэ алтахтаан дьыбааҥҥа кэлэн олордо. П. Аввакумов