туохт., сөбүлээб.
1. Урут буолбуту, былыр үйэтинээҕини эмиэ хат сөргүтэн, көбүтэн таһаар. ☉ Ворошить, вновь поднимать, вспоминать старое, давно забытое. Ойуун баҕайы абырыыра биллибэт, бостуой үөһээҥҥини-алларааҥҥыны барытын ыатарыа. Күннүк Уурастыырап
Арай кэлин наар санаа кулута буолар, уруккуну-хойуккуну ыатарар үгэстэннэ. Е. Неймохов. Оҕонньоттор кэпсэтэ олороллор, табахтыыллар, уруккуну-хойуккуну ыатараллар. Доҕордоһуу т.
2. Туох эмэ олус ыараханы кыай, ону кыайар күүстээх буол (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Обладать достаточной силой, чтоб одолеть, осилить кого-что-л. (обычно употр. в отриц. ф.)
Лип хара (диэлиги) халҕаны сэттэ да киһи кыайан ыатарбат. Саха фольк. Булчут атахтара ыараан, туох да кыайан ыатарбат буоланнар, сиргэ үүммүт курдук буолан хааллылар. Р. Кулаковскай
Оҕонньор сундууга олус да ыарахан. Ким да ыатарбат, наартаҕа сатаан тиэллиэ суох. «Кыым»
♦ Киһи сатаан ыатарбат — киһи өйүгэр батаран кыайан эппэт, сатаан кэпсээбэт (туох эмэ олус ыараханы, дьулаан быһыыны этэргэ). ☉ Трудно найти слова, чтобы описать это (напр., о чём-л. страшном)
Ньиэмэстэр саба түһэннэр, Аҕа дойдубутугар тыын быстар куттала, киһи сатаан ыатарбат кытаанахтара үөскээбиттэрэ. «Чолбон»
Кини ийэлээх аҕата киһи сатаан ыатарбат, сокуоҥҥа баппатах буор иһээчи дьон этилэр. Н. Гоголь (тылб.)
ср. др.-тюрк. аҕыт ‘заставить подняться, поднять’

I
туохт. Ийэ сүөһү (хол., ынах, биэ) эмиийдэрин тардыалаан, үүтүн ыган сүүрт. ☉ Доить, выдаивать (напр., корову, кобылу)
Дьахталлар ынахтарын ыан бүтэрэн, ньирэйдэрин холкуос күрүөтүгэр ыыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Маайыс …… сылбырҕатык олоро түһээт, биэҕэ сыстан, имигэстик туттан-хаптан ыабытынан барда. В. Протодьяконов
Табаны ыан турдурҕатан киллэрэн, кырса оҕотугар үүт иһэрдибиттэр. И. Федосеев
ср. др.-тюрк. саҕ, алт., кирг. саа, чув. су, бур. һааха ‘доить’
II
туохт. Ууһуур кэмигэр искэҕин таһаарар (балыгы этэргэ). ☉ Метать икру, нереститься
Үрэхтэргэ, үрүйэлэргэ, күөллэргэ балык ыыр. Н. Якутскай
Ону сэргэ собо, мунду үгүөрүтүк үөскүүр, тыымпытыгар тыыраахы сымыыттыыр, көҥүһүгэр күөнэх ыыр. ПАК СБМ
Собо саас кытылга тахсан сылаас ууга ыыр. ПНИ ЭД
◊ Балык ыыр ыйа — ыам ыйа диэн курдук (көр ый II). Уол балык ыыр ыйын саҕана тиийэн кэлбитэ

1. ыа I диэнтэн дьаһ. туһ. Ийэм балтыбар ынах ыатта
   □ [Кэтириис:] Бэрт эмээхсин ынах ыатара буолуо. С. Ефремов
2. Ыаныллар буол (ийэ сүөһүнү, хол., ынаҕы, биэни этэргэ). ☉ Быть дойным (о корове, кобыле и др. млекопитающих домашних животных)
   Сэгэриэм, үүппүт суох дии, бүгүн ынахпыт ыаппата. Күндэ
   Саха сылгытын биэлэрэ кырдьыахтарыгар дылы ыаталлар. ААФ КС

v. to milk; ыаҕас n. milking bucket

v. to milk

I доить, выдаивать; ынахта ыа = доить корову.
II метать икру, нереститься; собо ыан эрэр караси начали метать икру.

побуд. от ыа = I; ынаххын ыалгар ыат = просить соседку подоить корову; биһиги ынахпыт оҕоҕо да ыатар наша корова позволяет доить себя даже малышу.