Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ыйаахтан

ыйаахтаа диэнтэн атын
туһ. [Оҕоҥ аатырдаҕына] Быстах ыйаахтаныа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ытык сиртэн ыйаахтанан, Кэрэ дойдуттан кэскиллэнэн, Олох бөҕөттөн уһаарыллан Оҥоһуллан чочуллубут, Олоҥхоҕо да суох Уордаах хардааччы Улуу мохсоҕол буолабын. С. Зверев
Итэҕэс ыйаахтаммыт аанньата суох буолар эбит. «Кыым»

ыйаах

аат.
1. итэҕ. Сахалар итэҕэллэринэн: үрдүк халлаан үөһээ хаттыгаһыгар олохтоох Дьылҕа Тойон Хаантан эрдэттэн төлкөлөммүт, айыллыбыт, халбарыйбат, мүччүрүйбэт анал, дьылҕа, оҥоһуу. По представлениям якутов: рок, судьба, предопределённые божеством Дьылҕа Тойон Хааном, живущим в верхнем ярусе неба и распоряжающимся судьбами людей
Человек бессилен изменить свою судьбу. Ол эрээри миигин Одун биис оҥорбут, Дьылҕа Тойон айбыт киһитэ этим… Мүлтүрүйбэт бүтүн оҥоруу, Халтарыйбат хатан ыйаах Дьэ билиэ буоллаҕа. Ньургун Боотур
Одун биис оҥоһуута биллин, Чыҥыс хаан ыйааҕа биллин, Дьылҕа тойон уурааҕа биллин! П. Ойуунускай
Кыыс оҕо ыйааҕа, анабыла барыта биир. Н. Габышев
«Оҕо тоҥон өлбөт ыйааҕар, хата, дьонуҥ ыттаах сылдьыбыттар», — истибит дьон бары чэпчээбит куоластарынан тыл быктараллар. ВЕФ СХ
2. Тугу гынары ыйан, быһааран биэрии. Предписание, распоряжение, указание
Баартыйа ыйааҕынан. ЯРС
Хонтуоратын ыйааҕын толорбокко …… кэлэн иһэр. Н. Габышев
[Эһэ саһылга:] «Кутуйаҕы-күүдээҕи, Суору-турааҕы, Кими даҕаны Көҥүлэ суох Киллэримэ!» — диэн Кытаанах ыйаах биэрдэ. ДьТ
3. Үрдүкү былаас уорганын сокуон күүһэ күүстээх уурааҕа. Постановление верховного органа власти, имеющее силу закона, указ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын ыйааҕа
«3020 нүөмэрдээх уурааҕынан баабырыката, тиэхиньикэтэ Арассыыйа баайа буолаарай?» Этэбин: «Биһиги бэрэсидьиэммит өрөспүүбүлүкэҕэ сыһыарбыта
Ол ыйааҕы ким да көтүрбэтэҕэ. Күүһүгэр сылдьар». Н. Борисов
Сир туһунан ыйааҕы билиҥҥи бириэмэннэй оробуочай, бааһынай бырабыыталыстыбата хайыы-үйэҕэ таһаарда. В. Ленин (тылб.)
4. кэпс. Дуоһунастаах салайааччы толорторо биэрбит дьаһала, бирикээһэ. Распоряжение, директива, приказ должностного лица
Дириэктэр ыйааҕа. ЯРС
[Кулуба:] Аҕыйах билиэт баарын суруксут илдьэ баарта. Суут да ыйааҕа баар: билигин билиэти мээнэ киһиэхэ биэримэҥ диэн. Ону хайдах гыныахпытый? Н. Неустроев
Карандасыыл хамандыыр Ыйаах тылын иһиллээт — Халҕаһалыы айанныыр Ыстыыктардаах этэрээт. Эллэй
Онтон, бэс ыйын бараныытын диэки …… Амманы, Алданы туоруурга бэрт улахан хас да оҥочолору оҥорторор ыйаах тарҕанар. Бэс Дьарааһын
Хаарты туһугар төһө эмэ төгүл күүстээх ыйаахтар тахсаллара, ол барыта кыайан тохтоппотоҕо. Эрилик Эристиин
Ыйааҕа ыйыллыбыт итэҕ. — ким эрэ дьылҕата үөһээттэн (Дьылҕа Тойон Хаантан) оҥоһуллубут, айыллыбыт. Предопределённый, предназначенный, предначертанный свыше (рок, судьба)
Тойонноох хотунун итинник кэпсэтиилэрин чаҕар кыыстара истибит уонна чымаан ыйааҕа ыйыллыбыт сылгыһыт уолга сибис гыммыт. И. Гоголев
Ыйааҕа ытыһыгар — сутуругар сокуоннаах, ытыһыгар ыйаахтаах диэн курдук (көр сокуон). Киниэхэ бара да сорунума — ыйааҕа ытыһыгар киһи. НАГ ЯРФС II

Якутский → Русский

ыйаах

1) уст. судьба, рок; 2) указание; партия ыйааҕынан по указанию партии; 3) указ; ССРС Верховнай Советын Президиумун ыйааҕа Указ Президиума Верховного Совета СССР; 4) разг. приказ, распоряжение; директор ыйааҕа приказ .директора.

Якутский → Английский

ыйаах

n. decree


Еще переводы:

суомах

суомах (Якутский → Якутский)

даҕ., эрг
1. Кыра, оччо улахана суох. Небольшой, незначительный
Суон сулуубунан Суккунан ылбыт Суһуохтааҕым диэҥҥин, Суомах даа суолларга Сулуйа сылдьыаҥ ээ... А. Софронов
Бу таас булгунньах Суор кыыл тумсун Субуруччу туппут курдук Суомах соҕус Тумус таас Тумустаан үөскээбит сирин Сотон ааһар сир буолбут. Д. Говоров
2. Дьадаҥы, тиийиммэт. Бедный, малоимущий
[Оҕоҥ аатырдаҕына] Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ... Өксөкүлээх Өлөксөй
Былыт кыыһын Быһа кыйдаан ылан Дьиэрэҥкэйдэтэн, дьэһиэкэйдэтэн, Суомах дьоммун соһутаары Сорунан суламмытым. А. Софронов
ср. с.-юг. джомак ‘палка, посох’

үйэлэн

үйэлэн (Якутский → Якутский)

туохт. Төһө эрэ кэмҥэ орто дойдуга олор, төһө эрэ үйэлээх буол. Жить, быть живым в течение отведённого судьбой времени (о ком-л.)
Оҕоҥ аатырдаҕына, Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кини уһун үйэлэнэн эрэйдээх-буруйдаах, муҥнаах-таҥнаах олоҕу олорбута. И. Данилов
Ким эрэ кылгас үйэлэнэр, ким эрэ кэлин соҕотох хаалан үйэтин моҥуур. «ХС»
Төһө эрэ кэмҥэ баар буол, үйэлээх буол (туох эмэ туһунан). Быть, существовать (о чём-л.)
Силиһиттэн арахсыбыт үүнээйи өр үйэлэнээччитэ суох. Софр. Данилов
Хоһоонуҥ өлбөт үйэлэннэ, Хоту сирим поэта! Эллэй
[Сирдойду аатыгар] унньулхай ааттар хаһан да уһун үйэлэммэттэр. Багдарыын Сүлбэ

быстах

быстах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Кылгас кэмнээх, түргэнник ааһар, тохтуур. Временный, преходящий, проходящий быстро. Быстах ардах. Быстах тыал. Быстах кэм. Быстах тымныы. Быстах тутуу. Быстах былаас
    Бу быстах тутуу элбэҕин! Олбуордар, ыскылааттар, хоспохтор хойууларын! Н. Лугинов
    Быстах кэмҥэ олоруум, Москва киһитэ дэнэбин. Баксаалга күүтүө доҕоруом, Ахтан, амньыраан тиийиэҕим. Баал Хабырыыс
  3. Аҕыйах ахсааннаах, кыра эбэтэр түбэспиччэ буолар, көстөр. Немногочисленный; случайный
    Боччумнаах булка сылдьан быстах куска-балыкка аралдьыйар сатаммат. Амма Аччыгыйа
    Наахаралар кыра быстах ийэ ууһугар улахан суостаах-суодаллаах, күүстээх-хааннаах дьон эбиттэр. Эрилик Эристиин
  4. аат суолт.
  5. Туох эмэ быһыллан, хайытыллан араарыллыбыт сороҕо. Отрезок, обломок, обрывок чего-л.
    Сатаан саҕаламмат, дьаарыстаммат саҥалар быстахтара иһиллэллэр: «Ооккоом»... «Бабушка»... «Мэнигилээмээр»... Амма Аччыгыйа
    Тутаҕы, быстаҕы тулуйан Тумнарга үөрэн эн, Үлэлээ өрүүтүн сэмэйдик, Үлэлээ үгүстүк; Үчүгэй, үйэлээх Үлэттэн төрүттээх. Күннүк Уурастыырап
  6. Туох эмэ туһата, суолтата суоҕа. Незначительная, ничтожная, несущественная часть чего-л.
    Быстаҕы саҥардаҕым, Туспаны туойдаҕым, Буоһата суоҕу Ботугураатаҕым буоллун! А. Софронов
    Быстах былаҕай — оһол, оһолго өлүү, соһуччу, эмискэччи өлүү. Несчастный случай; неожиданная смерть
    Быһыйы кытта сырыһыннаран Быстах былаҕайга ыллараҕын; Абааһыны кытта адьырыһыннаран, Араас алдьархайы арыйаҕын. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Кини быстах былаҕайга былдьамматаҕа, улуу дьыала иһин охсуһа сылдьан, үчүгэй үчүгэй курдук геройдуу өлбүтэ. Ф. Софронов
    Быстах былаҕайтан быыһаммыт, Дьаҥ-дьаһах таарыйбатах, Тумуу-сөтөл тумнубут. Тоҕус улуус уолугар Холооннооҕун булбатах, Сэттэ улуус киһитигэр Тэҥнээҕин билбэтэх. С. Зверев. Быстах былдьат — алҕаска өл; буолуо суох куһаҕан быһыыга алҕас түбэс. Умереть, погибнуть случайно; случайно и неожиданно попасть в беду
    Кини быстах былдьатыам диэн сүрэҕэр ыттарбыт быһыылааҕа. «ХС»
    Быстах симиэрт көр быстах былаҕай. Ол эрээри тоҕо маннык оҕо курдук быстах симиэрт айаҕар киирэн биэриэй? П. Ойуунускай
    Абыраамаптаах туох да силиһэ-мутуга суох быстах симиэртэр эбит. Л. Попов. Быстах ыйаахтан — кылгас үйэлэн, эрдэ өл. Умереть преждевременно, рано
    Тыл иҥнэҕинэ, Аат хонноҕуна, Сэттээх-сэлээннээх буолуо: Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Быстах былыт — кыра, кылгас кэмҥэ ардыыр былыт (хол., этиҥ былыта). Небольшая туча (напр., грозовая)
    Күн ойоҕолуу көрөн турдаҕына, быстах былыттан өҕүөмэр ардах түһэн ааһар эбээт. Амма Аччыгыйа
    Быстах былыт уһулу ойон тахсан, ханна түһүөн мунчаарбыт элиэлии, хочону эргийэ көттө. С. Федотов
    Кэлэн истэхпитинэ, быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев
директива

директива (Русский → Якутский)

ж. директива, ыйаах.

өтөр

өтөр (Якутский → Якутский)

сыһ. Сотору, түргэнник, чугастааҕы кэм иһинэн. Скоро, в ближайшее время
Борохуот аал Суһал хонугунан, Өтөр күнүнэн, Күнүстэри күллүргэтэн, Киэһэлэри киллиргэтэн, Түүннэри түллүргэтэн [тиийдэ]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Иһиччиттэр дьиэлэрин иһигэр Туллукчаан аһыыта өтөр ааспата, ааһыа да суох быһыылаах. Болот Боотур
2. Соторутааҕыта, олус өрдөөҕүтэ суох кэмҥэ. Недавно, в недалёком прошлом
Чэйдэрин испэккэ эрэ бары матыспакка, ымсыырбыт курдук аһыы олороллорун көрөн баран: «Кырдьык, өтөр бурдук аһы амсайбатах дьон барахсаттар эбит ээ», – дии санаатым. А. Софронов
Киһи өйүн күлүмэх күүһүгэр Ыраах да чугаһыыр алыба баар, Ол иһин өтөр сылдьыбатах дьиэбэр Мин дууһам бу хоһоон суруйар. Н. Босиков
Өтөр үйэлэн — кылгастык олор, эдэр сааска быстах түбэлтэттэн өл. Уйти из жизни в молодом возрасте
Оҕоҥ аатырдаҕына, Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. др.-тюрк. өтүрү ‘за, после’, монг. үтэр ‘немедленно’

указ

указ (Русский → Якутский)

сущ
ыйаах, былаас үрдүкү органын ыйааҕа

суйдаа

суйдаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сабыытын, хаххатын тугу да ордорбокко хастаа, сыгынньахтаа. Снимать покров, покрытие с чего-л. полностью, без остатка, обдирать что-л. целиком, начисто
Ити мас хаарын тыал суйдаан эрдэҕэ. Амма Аччыгыйа
Иирэнэн сипсиһэр биэрэктээх Элиэнэ, мин эбэм барахсан, Суорҕаннаан үллүйбүт муустарын Сотору үрэйэн, суйдуоҕа. Күннүк Уурастыырап
Күһүҥҥү өксүөннэр мас көтөҕөтүн суйдаан эрэллэрэ. С. Никифоров
2. кэпс. Кимтэн эмэ таҥаһын сулбу устан ыл эбэтэр туох эмэ тигиллэ, хам сыста сылдьарын туур, туура тардан ыл. Сорвать одежду с кого-л., быстро раздеть кого-л. догола; ободрать, обобрать что-л. Тиэтэл кэмҥэ сылдьаммын, Тимэхтэрин суйдааммын, Дөбөҥсүппүт ырбаахым Төһө буолан кэтиллиэй! Р
Баҕатаайыскай. Өлөргө ыйаахтаммыттар таҥастарын хайыы-үйэҕэ суйдаан ылбыттар. П. Аввакумов
Киниэхэ [массыынаҕа] билиҥҥи массыына курдук прибор той суох — хабыынатын иһэ суйдаан ылбыттыы сулугур сулумах. С. Федотов
3. кэпс., сөбүлээб. Күүс өттүнэн ыл, былдьаан, уоран ыл. Обокрасть, обчистить кого-что-л., изъять полностью что-л. у кого-л.
Биэрэ сатыыр көлөм суох. Табаарыстар барытын суйдаан тураллар. Софр. Данилов
Быһассыарда ойоҕун уҥуоҕар тахса сырыттаҕына, уоруйахтар дьиэтин алдьатан, тугун барытын суйдаан ылбыттар. Болот Боотур
Ханнык эрэ туора нэһилиэк таҥас-сап баайдаах ыалын дьэгдьийэннэр, түүлээхтэрин суйдаан ылан таҥныбыттар. И. Никифоров

веление

веление (Русский → Якутский)

с. ыйыы, ыйаах; веление долга иэс--суобас ыйааҕа; по велению сердца сүрэх ыйааҕынан, сүрэх этиитинэн.

указ

указ (Русский → Якутский)

м. ыйаах; Указ Президиума Верховного Совета СССР ССРС Верховнай Советын Президиумун Ыйааҕа.

түһэн

түһэн (Якутский → Якутский)

туохт. эб. Саҥарааччы сөбүлээбэтин көрдөрөр. Выражает недовольство говорящего
Араас сокуону, ыйааҕы билэн түһэн! Амма Аччыгыйа