ылҕан диэнтэн атын
туһ. [Сүөһү] атаҕын иҥиирин сыыйан ылыллар. Иҥиир сындааһынын уонна бэстээҕин ылҕаныллар. ААН ТИиК
Балык хатырыгын ыраастаан, иһин ороон баран икки гына быһаҕынан быһыллар. Уҥуохтарын үчүгэйдик ылҕаныллар. ТИИ ЭОСА
Сылгы туохха эмэ өлөрбүт бааһын эмтииргэ баас тулатыгар баар түүнү кырыйыллар, бааска хаалбыт буору-сыыһы ылҕаныллар. НПИ ССЫа

ичигэстээ диэнтэн атын
туһ. Ичигэстэммит отон.  Куруҥ байах тииттэр Кураанах хатырыктара ыһылынна, Тымныы буортан аһаспыт Тымырдара ылҕанна, Сир тоҥуттан кытаахтаспыт Силистэрэ ичигэстэннэ. С. Васильев

сов. 1. көт, ыраастан, ылҕан; отруби отсеялись от муки бурдуктан уотурбата ыраастаммыт; 2. перен. туораа, уурай; часть учащихся отсеялась үөрэнээччилэр со-рохторо уурайбыттар; 3. разг. (кончить сев) ыһан бүт, ыһыыны бүтэр.

1. аат., бот. Бурдугу сыыһырдар сытыы кыллаах, бытархай хара сиэмэлэнэр от. ☉ Торица
   Биһиги, өтөннөр, бэл торуччанан Бэркэ уойатото сылдьарбыт биллэр. Болот Боотур
   Торучча, сыыс от хаһан да дэбигистик ылҕанан биэрээччитэ суох. Далан
   [Иван Рязанов] бурдугу кытта тэҥҥэ үүнэн турар торуччаны турута тутан ылан көрдө. Н. Якутскай
2. даҕ. суолт. Торучча сиэмэлээх. ☉ С торицей
   Тураҕас буулуур аттардаах, Торучча бурдук аһылыктаах …… Тулагы нэһилиэк оҕолоро Туһааннаахпын билэннэр, Тохтоон көрбөт буолтара. Саха нар. ыр. II
   ср. др.-тюрк. йорынча ‘клевер’, русск. торица ‘семя’

концентрат (ылҕанан ылыллыах-таах туһалаах минераллара (компоненнара) хойуннарыл-лыбыт маасса, сиртэн хостонор минерал сырьену, урууданы байытааһын түмүгэр тахсар.)

аат. Хотугу оройуоннар олохтоохторо салгыҥҥа хатаран, буруоҕа ыһааран хаһааска уурар балыктара (эрдэтинэ уһаты хайытыллар, уҥуоҕа ылҕанар, туора кэрдиистии быһыллар). ☉ Вяленная на солнце (иногда и копченая) рыба, заготовляемая впрок жителями северных районов, юкола (предварительно разрезается вдоль, очищается от костей и надрезается поперек примерно через сантиметр)
Татыйаана таһыттан киирэн кэллэ, сыгынньахтанаат, остуолга олорон, чэй кутунан, дьуухала ылынан соролоон сиэтэ. В. Протодьяконов
Аҕата чыыр балыгы ыраастыы, кэрэниистии бысталыы, күн уотугар хатара уура, дьуухала оҥоро олороро. И. Федосеев
Дьуухала минньигэс ас, онуоха эбии кыһыҥҥы хаһаас. «ХС»
Өлүөрэ чыыра күндүтүк сыаналанара, кэлин чукчалар биир дьуухала сыыһыгар муора кыылын күндү тириититтэн тэлиллибит былас быаны биэрэллэрэ, уу оҕуһун муоһун да кэрэйбэт этилэр. С. Курилов (тылб.)

м. 1. (по гл. отсеять) сыыһын квтү-түү, ыраастааһын, ылҕааһын; 2. (по гл. отсеяться) көтүү, ыраастаныы, ылҕаныы; 3. пгрен. (устранение кого-чего-л.) сыыйыы, туорааһын, көҕүрээһин.

сүлүүс, шлюз (сир баайын гравитация ньыматынан уунан сайҕаан байытар аппараат. С. оно-һуута судургу. Биир эбэтэр хас да этээстээх иҥнэри суолахтардаах. Суолах түгэҕэ кэрдиистээх эбэтэр сым-наҕас таҥас бүрүөһүннээх. Үлтүрүтүллүбүт урууда эбэтэр сууйуллар кумах ылҕаныллар ыарахан минераллара онно сөнөллөр.)