Якутские буквы:

Якутский → Русский

ымыйа

старинная круговая чаша, круговой кубок для кумыса.

ымый=

гнить, протухать; ымыйбыт эт протухшее мясо; ср. сытый=.

Якутский → Якутский

ымыйа

аат., эргэр. Убаҕас аска туттуллар чабычахтыҥы быһыылаах мас иһит. ☉ Большая деревянная чаша, большая посуда для жидкой пищи. Дыгын баай тахсан, ыһыаҕар Бэрт Хараны ыҥыран ураһатыгар киллэрэн, үс бууттаах ымыйанан кымыс биэрэр. Саха фольк. Ымыйаны хатыҥ маһы төгүрүччү иэҕэн эркиннииллэр, тас өттүн олус үчүгэйдик ойуулууллар, оһуордууллар. Саха сэһ
1977
Тоҕус дойду Ойборууна буолла, Аҕыс дойду Чалларыына буолла, Ымыйалаах кымыһы ыйырбахтаатылар, Кытыйалаах кымыһы кыллырҕаттылар. С. Зверев
◊ Кэриэн ымыйа — улахан ыһыахтарга элбэх киһини кэритэн кымыс иһэрдэр сэттэ — аҕыс лиитирэ истээх ымыйа. ☉ Чаша круговая вместимостью в семь — восемь литров, предназначенная для питья кумыса на празднике ысыах (ыһыах), которая передаётся поочерёдно от одного к другому
Кэрдиис ойуулаах Кэриэн ымыйаларга Араҕас арыыны кутан Уура охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Чороон айах, кэриэн ымыйа, таҥалайдаах ыаҕас, …… диэннэр олус мындыр, уустук оҥоһуулаах, үтүө иһиттэр баар этилэр. Күннүк Уурастыырап
Улуу ыһыах саҕаланна, Уолбат уйгу тардылынна. Кэриэн ымыйа кэккэлээтэ, Чороон айах чуоҕуйда. С. Васильев
ср. тув., монг. сава ‘сосуд’

сытый-ымый

туохт. Уһуннук сылааска, сииккэ сытан туһаҕа турбат гына буорту буол, олус куһаҕан сыттан. ☉ Окончательно сгнить, испортиться
Хомойобут — улахан тыаллар түһэннэр илимҥэ иҥнибит балыкпыт туһата суох сытыйан-ымыйан хааллаҕына. С. Тумат
Ыйаммыт мал, булт дэбигис көстөр, тибии-хаар типпэт, сиигирбэт, сытыйбат-ымыйбат. Багдарыын Сүлбэ
Хотон иһин сөптөөх кэмигэр ыраастаан испэт буоллахха, сүөһү иигэ-сааҕа сытыйан-ымыйан, аммиак курдук буортулаах гаастар мусталлар. ҮүТФҮК

ымый

туохт. Сииктээх сиргэ, итиигэ сытан кууллай, сытый. ☉ Гнить, тлеть от сырости, тепла, преть
Маннааҕы сахалар баайдар дии санаамаҥ, кинилэр үгүстэрэ ымыйбыт балык аһылыктаахтар, онтуктара да кэмчи, чэйи бэрт дэҥҥэ иһэллэр. И. Федосеев
Сааскыттан саҕалаан сайын устата ынах сааҕа сыыйа ымыйар, умайар, ол тухары сылааһы биэрэр. ЕАМ ББКП
ср. ног., телеут., лебед. йиби ‘мокнуть, намокать, размокать; сделаться мягким в воде’

Еще переводы:

тэллэгэркээн

тэллэгэркээн (Якутский → Якутский)

тэллэгэр диэнтэн атаах.-аччат. Тэллэгэркээн айахтаах Тиэлиилээх оһуордаах Тойон ымыйа маһы Туруору ууран кэбиспиттэр. С. Зверев

кэҥкэс гын

кэҥкэс гын (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Эмискэ кэҥээн, нэлэччи тэнийэн көһүн. ☉ Предстать перед глазами широко распахнутым, распахнуться. Дьоро сото ньондос, тааҕылаах убаһа тарас, кэриэн ымыйа кэҥкэс, ыаҕастаах ымыйа быччас гына түспүттэр үһү (тааб.: анньыы, сүүрт, ойбон)

бырыдах

бырыдах (Якутский → Якутский)

аат. Атаҕа суох чороон курдук кымыс иһэр кыра мас иһит. ☉ Небольшой деревянный сосуд без ножек для питья кумыса. Кэриэн ымыйа кэккэлээбит, Бырыдах иһит быыгынаабыт. Саха фольк. Тэҥн. быдараах

ыксалат

ыксалат (Якутский → Якутский)

ыксалаа диэнтэн дьаһ. туһ. Эдэр чэгиэн киһи ыарыыны ыксалаппат
□ [Биһиги сахалар] хайдах курдук …… кэриэн айаҕы кэккэлэппиппитий, ымыйа айаҕы ыксалаппыппытый? Суорун Омоллоон

таалыы

таалыы (Якутский → Якутский)

таал I диэнтэн хай
аата. Манна баар тыымпы күөл уҥуор Туруйа суланар хаһыыта, Аан бастаан тапталы билбит уол Сүрэҕэ нүөлүйэ таалыыта. М. Ефимов
Сахаҕа норуот эмигэр ымыйа от ис быһыта таалыытыгар, үөһүрдэр ыарыыларга туттуллара. МАА ССЭҮү

кэриэн

кэриэн (Якутский → Якутский)

  1. аат. Ыкса чугас; кэккэ (дьон); бииргэ түмсүбүт, үөлээннээх доҕордуу (дьон, ыччат). ☉ Тесный круг близких (людей); люди одного поколения, ровесники
    Кэнчээри ыччат кэскилэ кэнэҕэски үйэҕэ диэри кэҕэрийбэтин диэммит кэриэммитин кэккэлэтэн олоробут. Саха фольк. Кэриэн киһи кэккэтиттэн тэйэн хаалбыт абабын тугунан ситиэм баарай! ПЭК ОНЛЯ III
    Кэриэн ыччат кэскилин Килбиэннээхтик көмүскээбит Герой Попов чиэһигэр Кэрдиис дьэрэкээн ойуулаах Кэрэ сэргэтэ анньыаҕыҥ! С. Васильев
    Оҕо дьоннор, ойдом баран, Орой-бурай көттүбүт, Кэриэнинэн кэлэ-кэлэ, Кэккэлэччи түстүбүт. И. Чаҕылҕан
  2. даҕ. суолт. Кэрэмэн, кэрэ. ☉ Прекрасный, отменный
    Кырыысаҕа кыаһааны көрө-көрө, мин, хата, Маннык кэриэн киэһээни кэтэспитим ыраатта. Күннүк Уурастыырап
    ◊ Кэриэн айах көр айах II
    Кэриэн айах буоламмын Кэрэ дьоммун кытары Симэх оһуор сыһыыга Сэргэстэһэн киириэҕим. П. Тулааһынап
    Кэриэн тыа көр кэрии. Кэриэн тыа кэнниттэн Кэҕэбит этэн чоргуйда. Таллан Бүрэ
    Кэриэн ымыйа көр ымыйа. Улуу ыһыах саҕаланна, Уолбат уйгу тардылынна. Кэриэн ымыйа кэккэлээтэ, Чороон айах чуоҕуйда. С. Васильев
    Сэттэ сиринэн Кэрдиис ойуулаах Кэриэн ымыйаҕа Кэккэлэһэн көрүөҕүҥ! Саха сэһ. 1977
чаша

чаша (Русский → Якутский)

ж. чааскы, ымыйа; чаша вина чааскылаах арыгы; # у них дом — полная чаша кинилэр олохторо— уйгу олох; испить чашу до дна сору-муҥу тилэри амсай; чаша терпения переполнилась тулуйартан ааһылынна, аба-сата диэлийдэ.

үрэлкэй

үрэлкэй (Якутский → Якутский)

даҕ. Үллэн тахса-тахса хапсыйар. ☉ Раздувающийся, увеличивающийся в размере
Айыы киһитин ата буоллаҕына …… икки кэриэн ымыйаны кэккэлэччи туппут курдук үрэлкэй таныылаах. ПЭК ОНЛЯ I

бысхалдьый

бысхалдьый (Якутский → Якутский)

бысхай диэнтэн арыт
көстүү. Аҕыс мээрэй истээх Мас ымыйа кытыйаҕа Тобус-толору бысхалдьыйбыт Арыы саламааты Аал уот иннигэр Аҕалан олордон кэбиспиттэр. П. Ядрихинскай
Үс үөстээх Өлүөнэ өрүс, уҥуоргута биллибэт кэтит киэбэ-киэлитэ үллэҥнэччи бысхалдьыйбыт, дэбилийэ эҥсиллибит. П. Ойуунускай
Биирдэ муҥха ийэтэ кээлтэ Бысхалдьыйа, дьирибинии. С. Данилов
Хотун хаан Хоту Акыйаан, Хомолоро ыраахха тайаан, Быдан дойдунан бысхалдьыйда, Дьааҥыга тиийэ дьалкылдьыйда. Болот Боотур

матаарчах

матаарчах (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Кымыһы уонна да атын үрүҥ аһы кутарга аналлаах, үөһээ өттүнэн үмүрүк, аллараа өт тө лаппаҕар, хаһан оҥоһуллубут мас иһит, ымыйа. ☉ Деревянный кубок средней величины без ножек для хранения кумыса и других молочных продуктов
Баччыгыныар ойуулаах Бырадаах иһиттэри бычыгыраттыбыт, Бачыгырас ойуулаах Матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк. Көйөргө кымыһы көҕүөркөҕүөр аайы Күүгүнэччи куттулар …… Матаарчах аайы бааҕынаттылар. «ХС»