предсказание; предчувствие; үчүгэй ыра хорошее предсказание; доброе предчувствие; ыра ырааппат погов. что загадано — сбудется.

звукоподр. отрывистое рычание собаки, зверя; ср. ар.

1) тощать, худеть; ынахпыт ырда наша корова отощала; 2) уставать, утомляться; дэлби ырдым я очень устал; ыран хаал = обессилеть, выбиться из сил .

аат.
1. Ким эмэ туохха эмэ, тугу эмэ оҥорорго баҕарыыта, баҕа санаата. ☉ Желание чего-л. добиться, что-л. осуществить, устремлённость к чему-л., мечта
Кинилэргэ ити сырыы [кыраныысса таһыгар күүлэйдээһин] атын планетаҕа баран кэлии курдук хаһан да туолбат ыра этэ. Н. Лугинов
Бүгүҥҥүттэн сиппитинэн барар Циолковскай кынаттаах ырата, Саҕаланна үрүҥ күн анныгар История космическай эрата. Эллэй
Санаа ырата буолбут Сааскылаах дьэ чугаһаата. С. Федотов
Ол эрээри кыра да ыраны ситиһэр туһугар киһи үрүҥ сүнньэ быстыар диэри үлэлиэхтээх. П. Аввакумов
2. эргэр. Ким эмэ кэлэр кэскилэ эбэтэр кини инники олоҕор буолуохтааҕа. ☉ Предсказание или предчувствие чего-л.
Олоххутун ойуулуур Олоҥхоһут тыппыгар, Ыраҕытын тускулуур Ырыаларгыт тылыгар Алмаас тааскыт күлүмүн, Айылҕаҕыт кэрэтин, Аймах дьоҥҥут дууһатын Аҕалбыккыт диэбиттэрэ. Күннүк Уурастыырап
Ити гынан баран былыргы да саха төрөөбүт буоругар дьол тааһа баарын, ыра-таҥха да курдук буоллар, син билэр эбит. Суорун Омоллоон
«Дьэ, киһи бэрдэ үс кырыылаах!» — Дииллэрин истэрим кырабар. Олоххо сылаалаах-ырыылаах Оҥкул суох курдуга ырабар. Р. Баҕатаайыскай
◊ Ыра санаа — баҕа санаа (хоту) диэн курдук (көр баҕа II)
Эдэр эрдэҕинээҕи курдук ыра санаа кынаттанан кыырайа көтөр аны суох. Софр. Данилов
Лаана Серёжаны олус да өр күүппүтэ, көрдөөбүтэ. Кини ыра санаатын ымыыта гынан. өйүгэр оҥорбут доҕордооҕо. Н. Лугинов
Коля итинник ыра санаа кынатыгар уйдаран, бэрт элбэҕи эргитэ санаата. Кэпсээннэр
ср. др.-тюрк. ырх, алт. ырым ‘предсказание, пророчество’

туохт.
1. Аанньа аһаабакка аччыктаан, хоргуйан быһа түс, ыйааһыҥҥын сүтэр, дьүдьэй. ☉ Худеть, тощать
Өлөөнө соҕотох ынахтааҕа, саас ото суох буолан, аччыктаан охтуох курдук дьүүкэрэн ырбыта. П. Аввакумов
Ото соппоҥ буолан сүөһүлэр ыраллар, сороҕор өлүөхтэрин да сөп. И. Сосин
Түөһэ кырыыланан, ыран, уҥуохтаах тириитэ эрэ хаалбыт. Сэмээр Баһылай
2. көсп. Күүстээх үлэҕэ, ыраах айаҥҥа сэниэҕин эс, сылай, сындалый. ☉ Изматываться, притомляться, уставать, утомляться (напр., от работы, езды)
Оо, бары дьон дууһалара Ытык сэргэ буоллаллар, Айан ырбыт аттара Тохтоон, сэниэ ыллаллар! И. Гоголев
Көлүнэн иһэр табалара улаханнык ырбыт этилэр. Н. Якутскай
Яков төттөрү-таары тиэстэригэр букатын ыран хаалла, куйаас да илиһиннэрдэ, утаппыта да сүрдээх. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк., тюрк. ар ‘тощать, худеть, отощать; утомляться’

туохт. Олус күүскэ илиһин, сэниэҕин эһэ улаханнык сылай, сындалый. ☉ Очень сильно устать, выбиться из сил, изнемочь
Тиийэр сиргэр тиэтэйэҕин, Ыраах баары бу харбаан, Тирииҥ тэстэ тиритэҕин, Ыран-быстан сылаарҕаан. А. Абаҕыыныскай
Күнү быһа хараҥа буолуор диэри ырабыста үлэлээн баран, …… дьахталлар көмүлүөк оһох имик-самык уотугар түүн үөһэ ааһыар диэри иистэнэн кыҥастаһаллара. «ХС»

туохт. Аһаабакка сылдьан аччыктаан, сылаарҕаан, эһин-быһын, илиһин. ☉ Валиться с ног от голода и усталости, сильно утомиться
Мин эрэйдээх эмиэ куорат устун соҕотоҕун халтайга хааман, …… ыран-сылайан, аччыктаан, кыйаханан, киҥим-наарым холлон кэлэрим. «ХС»

v. to lose weight; ырыган a. thin, lean