аат. Аймахтыы дьон. ☉ Родственники, родня. Ыраахтан-чугастан уруу-тарыы муһунна
ср. тат. ыру-тару ‘родня, род’

көр быһатын эттэххэ
Быһатыта, икки өттүттэн наһаа тапсыбыт дьон. Күннүк Уурастыырап
Аты кымньыылааһын …… биэтэк төһө ырааҕыттан-чугаһыттан, быһатыта, быһыыга-майгыга сөп түбэһиннэриллэн оҥоһуллуохтаах. И. Федосеев
Быһатыта, биһиги өбүгэлэрбит баар чахчыны, буолбут суолу кэпсииллэрэ. Эрчимэн. Тэҥн. быһаччыта

кытар I диэнтэн холб. туһ. Былаахтар маак сибэккилии кытарсаллара. Н. Габышев
Ыраах, чугас бу манна Кытарыһан сыталлар, Сиргэ биир тэҥ тэлгэнэ, Сиппит кыһыл отоннор. И. Эртюков
Арыт от быыһыттан кыра лилиялар уот курдук кытарыһаллара. ВЛ РБЫ

угуй диэнтэн холб. туһ. Олох ханнык эрэ ордук уһугулаабыт чыпчаал чыпчылҕаныгар икки күүскэ таптаһар сүрэх угуйсан ылар түгэннээх буолааччы. Л. Попов
Сахам өбүгэ дьоно Ыраах, чугас сиртэн Ыҥырсан, угуйсан Ыһыах ыһан эрэллэр. С. Дадаскинов

туохт. Туохха эмэ мэҥэһик буол, кыттыс, хоһулас. ☉ Приобщиться, примкнуть к чему-л.
Ыраах, чугас ыаллары Ыһыаҕынан ыҥыран, Үҥкүүһүппүт үөдүйүө, Дьороҕоно сотолоох дьоҕооһуо, Дьоллоох ыччат тиксиһиэ. С. Зверев
Ол да иһин мин Кэлэр үйэ Кэскилигэр кииристим, Үтүө олох Үөрүүтүгэр дьоҕоостум, Бар дьону кытта баараластым, Кэрэ дьону кытта кэккэлэстим. С. Зверев
Эмээхсин, кырдьыбытыгар эбии ыарыы дьоҕооһон, адьас буорайда. В. Сивцев

дьороҕоно сотолоох - үрдүк, көнө атахтаах. ☉ Человек с длинными стройными ногами
Ыраах, чугас ыаллары ыһыаҕынан ыҥыран Үҥкүүһүппүт үөдүйүө, Дьороҕоно сотолоох дьоҕооһуо, Дьоллоох ыччат тиксиһиэ. Саха нар. ыр. III
Эҥинэ да бэйэлээхтэр Иҥнэһиннилэр, Дьороҕоно да сотолоохтор Тоһутталаннылар, Үтүө да мөссүөннээхтэр Үлтүрүйдүлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кыһыл саһылынан кындыалаа, Кыыс кырынааһынан кыймыылат, Дьороҕоно сотолоохто тоҕооһуннар, Оҕуурдаах тобуктаахта туһаай! С. Зверев

аат., истор. Өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн сири түҥэтиигэ хаачыстыбанан (үүнүүтүнэн, иэнэ дэхситинэн, ырааҕынан-чугаһынан о. д. а.) көрөн бөлөхтөөһүн. ☉ При переделе земли после революции: классификация наделов по качеству и количеству земли (урожайности, рельефу, отдаленности от места жительства и т. д.)
[Ньукуус:] Баайдар ыраах үрэх бастарыгар, сир куһаҕаныгар, тириэтэй көтүгүөрүйэ сиргэ сирдэнэллэр үһү. Күндэ
русск. категория

туохт. Туох эмэ кэриҥин кээмэйдээн быһаар. ☉ Мерить, измерять
Сир ырааҕын-чугаһын «ыт көһө», «таба көһө», «сатыы көс» диэн эмиэ кэмнииллэр. Н. Якутскай
Ыаммыт үүтүн, арыытын, сүөгэйин илиитин иминэн кэмниир. Н. Заболоцкай
Куһаҕан да үчүгэйдээх, үчүгэй да куһаҕаннаах, ону тугунан кэмнээн араарарыҥ уустук. А. Сыромятникова

аат. Оһох оҥорор киһи. ☉ Печник
Сааһыары Дьокуускай куоракка Уулусса дьонунан туолбута. Тиэхээҥҥэ оһохчут Ньукууска Аттыгар чугаһыы турбута. Эрилик Эристиин
Кини [Буут оҕонньор] кэлин оһохчут буолбут. С. Федотов
Үчүгэй оһохчут сураҕа-садьыга бэрт өрдөөҕүттэн киэҥник иһиллэр, ыраахха, чугаска ыҥырыыга сылдьар үгэстээҕэ. «ББ»

даҕ. Үлэһит (киһи), илии-атах үлэтигэр үөрүйэх. ☉ Рабочий (люд), привычный к труду
Сарыы, тордох таҥастаах, кыыл тириитэ бүрүнүүлээх, булчут, балыксыт көрүҥнээх, отчут-масчыт дьон киирэн кэлэллэр. Суорун Омоллоон
Кэлэр кэскилбит туһунан кэпсэтээри Отчут-масчыт дьон ыраахтан, чугастан Бу ытык хатыҥҥа муһуннубут. И. Гоголев
Бу сут кэллэҕинэ, кыра-хара дьон, отчутмасчыт бииһин ууһа, биһиги хайдах буолабыт. Күннүк Уурастыырап