I I. рел. жертва || жертвенный; священный; ытык сүөһү жертвенное животное; ытык мас священное дерево; ытык иэс перен. священный долг; 2. перен. почтённый; ытык кырдьаҕас почтённый старец.
II мутовка (для сбивания масла из сметаны); мас ытык деревянная мутовка; муос ытык роговая мутовка.

I
аат. Убаҕаһы ытыйар (хол., күөрчэх оҥорор, сүөгэй иирдэр) тэрил. ☉ Мутовка (напр., для приготовления взбитых сливок, сбивки сметаны)
Чохоону муос ытыгынан сүөгэйтэн уонна үүттэн оҥороллор. И. Данилов
Маарыйа эмээхсин хаҥас остуолга хатыҥ ытыгынан күөрчэх ытыйан күрдьүгүнэтэр. С. Маисов
Кымыһы анал ытыгынан мэлдьи күүскэ ытыйа сылдьаллар. ФВН ТС
◊ Күөрчэх ытыга — убаҕаһы (үксүгэр күөрчэҕи) ытыйарга, булкуйарга аналлаах, угун төрдүгэр хаптаҕай быһыылаах, кытыыта оҥо быһан оҥоһуллубут кэрдиистэрдээх төгүрүк салбахтаах мас ытык. ☉ Деревянная мутовка с круглым диском на конце для взбивания сливок (национального якутского блюда күөрчэх)
Диискэни күөрчэх ытыгын курдук күүскэ эргитэ тардар. Н. Якутскай
Тымныы ыаммытынан үүккэ дьэдьэн кутан, күөрчэх ытыгынан ытыйаллар. КЕФ СТАҮө
Кымыс ытыга — кымыс хамсатар диэн курдук (көр кы- мыс I). Кымыс ытыга сири иһиккэ кутуллубут ыһыах кымыһын ытыйарга туттуллар. СВИ СММТО. Муос ытык — сүөһү муоһун кэрчиктии быһан, хайаҕастардаан, маһынан уктаан оҥоһуллар ытык. ☉ Мутовка с деревянной палочкой-рукояткой, изготавливаемая из рогов скота
Дьахтар кымыһы муос ытыгынан булкуйа турар. «Чолбон». Сүөгэй ытыга — сүөгэйи ытыйарга аналлаах, угун төрдүгэр уонна ортотугар икки төгүрүк салбахтаах мас ытык. ☉ Деревянная мутовка для сбивки сметаны с двумя круглыми дисками — на конце и в середине палочки-рукоятки
Сүөгэй ытыга дьэрэкээн уктаах, икки төгүрүк салбахтаах. СВИ СММТО. Тарбах ытыга — убаҕас аһы (хол., үөрэни) ытыйарга табыгастаах аҕыс салбахтаах мас ытык. ☉ Деревянная мутовка для взбалтывания жидкой пищи (напр., похлёбки) с восемью лопастями на палочке-рукоятке
Тарбах ытыгын угун тиит маһынан оҥоробун. СВИ СММТО
ср. джагат. ааты ‘мутовка’, эвенк. итык ‘мутовка’
II
даҕ.
1. эргэр., итэҕ. Сахаларга урукку итэҕэлинэн: туох эрэ улахан тыыҥҥа толук бэриллиэхтээх, мээнэ тыытыллыбат (ынах эбэтэр сылгы сүөһү). ☉ По старинным якутским поверьям: священный, жертвенный, неприкосновенный (о скоте, предназначенном для жертвоприношения)
Күн киириитигэр сэргэҕэ ытык сылгыны баайаллар. Багдарыын Сүлбэ
Боотуруускай улууһугар былыр биирдии ыал биэс-алта ытык биэлээх буолара үһү. ВВЕ СТИ
Дьаҕыл сылгы анал суолталанан ытык атыыр быһыытынан туттуллара элбэх. КДьА
2. Ким да кэспэтин, тумнубатын курдук дьоһун, сүдү суолталаах (тугу эмэ этэргэ). ☉ Священный, заветный (о чём-л.)
Халаҥаатта барахсан ытык эбэ буоллаҕа дии. Болот Боотур
[Аргыныап:] Ийэ дойдубутугар ытык иэспитин төлүүр чааспыт үүннэ. И. Никифоров
Ийэ сирбэр ааттаан ыллыыбын Кытаанах, тыйыс тылламмыт Ытык андаҕарбын. Баал Хабырыыс
3. Дьон сүгүрүйэрин курдук улахан убаастабылы, дьоһун билиниини ылбыт (киһини этэргэ). ☉ Глубоко почитаемый, ценимый, уважаемый (о человеке)
Ону ааһан, кинини бүтүн улуус даҕаны ытык киһитэ диэххэ сөп. Күннүк Уурастыырап
Ытык өбүгэлэрбит хаалларбыт сирдэригэр нолуок төлүү олоробут. Ойуку
Бу киэһэ дьон бүттүүнүгэр күндүтүк көстөр ытык хоноһо баара. Д. Таас
♦ Төрүт киһи (ыал) төрүөҕэ, ытык киһи (ыал) ыччата (ыамата) көр төрүөх
[Натааһа:] Ытык киһи ыамата, төрүт киһи төрүөҕэ буолуо, тахсан хонон көрдөххө хайдах буолуой? Саха фольк. Сэмэн Сэмэнэбис, эн үөрэхтээх, төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыччата буоллаҕыҥ дии. Н. Неустроев
Төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыамата дии санаабытым. ПИП ОТ
◊ Ытык ас — киһи кырдьыан иннинэ эрдэ туртайбыт баттах. ☉ Седина, появившаяся у человека в молодом возрасте
Дьуон ытык астаах баттаҕа билигин саһарыар диэри маҥхайбыт буолуох этэ. СГФ СКТ. Ытык дабат эргэр. — урут сахаларга: ытык сүөһүнү үөһээҥҥи айыыларга бэлэх оҥорон утаарар туому толор (ойууну этэргэ). ☉ В старину у якутов: проводить церемонию жертвоприношения высшим божествам айыы (о шамане)
Дьоно эрэйтэн-кыһалҕаттан тахсаары, ойуун кыыран ытык дабатарыгар көрдөспүттэрэ. Н. Босиков
Сэргэҕэ ытык дабатарга анаммыт тураҕас атыыр эриэн сэтиинэн туомтуу баайыллан турара. Л. Попов
Арҕаа Хаҥалас улууһугар 1912 сыллаахха өр суорҕаҥҥа-тэллэххэ сыппыт киһиэхэ ытык дабаппыттар. Багдарыын Сүлбэ. Ытык дабатыы эргэр. — былыр сахаларга: ойуун ытык сүөһүнү үөһээҥҥи айыыларга бэлэх оҥорон утаарар туому толоруута. ☉ В старину у якутов: проведение шаманом церемонии жертвоприношения высшим божествам айыы
Арыы ортотунааҕы ырааһыйаҕа хас ыһыах, кымыс үрдүн охторуу, ытык дабатыы ахсын кэриэс сэргэ туруораллара. Л. Попов
Бааллар аны ытык дабатыы сэргэлэрэ, олору Дархан ойууттар туруораллара. И. Баишев
Ытык кырдьаҕас көр кырдьаҕас. Ытык кырдьаҕастарбыт Ыллаабыт ырыаларын Ыллыаҕыҥ дуу, доҕоттоор! Саха нар. ыр. II
Ол ытык кырдьаҕас, бука, таах хаалары саҥарбатаҕа буолуо. С. Ефремов
Барыларын ытык кырдьаҕастара салайар. Эрчимэн
Ытык сүөһү көр сүөһү. Ытык сүөһү диэн улахан сиэргэ-туомҥа эрэ туттуллар ынах да, сылгы да сүөһү буолар. ФГЕ СТС
Онон ытык сүөһү иэстэбиллээх диэн буолар. БСИ ЛНКИСО-1938
Саха сүөһү кутун тартаран, ытык сүөһүнү алҕаан олоҕун уйгутун бөҕөргөтөрө. КДьА. Ытык сэргэтэ эргэр. — былыр сахаларга: ытык дабатыыга туттуллар сүөһүнү баайар сэргэлэрэ (атын сиэргэ-туомҥа туттубаттар). ☉ Коновязь, предназначенная только для исполнения обряда пожертвования духам скота
Ытык сэргэтин биирдэ көрбүтүм. Багдарыын Сүлбэ. Ытык эт — сис тоноҕоһун былчыҥа, сис этэ. ☉ Крестцово-остистая связка, мышца
Ытык этэ ыадайан кэллэр, арай кини эрэ тулуһуо этэ. Суорун Омоллоон
ср. др.-тюрк. ыдух, ыдык, ыйык ‘священный’

даҕ. Улахан убаастабылы ылбыт, ытыктабыллаах; дьон-сэргэ сүгүрүйэр, кэриэстэбиллээх. ☉ Глубоко уважаемый, почитаемый; заслуживающий преклонения, обожания
Ытык-мааны дьоннорбун, Ыччат оҕолорбун ыҥыра охсуҥ! П. Ойуунускай
Оройуон ыһыаҕар дьоруойдары чиэстээһиҥҥэ Луиза Алексеевна ыҥырыылаах ытык-мааны ыалдьыт. Багдарыын Сүлбэ
Илин аартык айаҕар …… ытык-мааны чаллах тииттэр үүммүттэрэ киһи болҕомтотун мэлдьи тардара. С. Маисов