даҕ. Ытыктанар, убаастанар (киһи, дьон). ☉ Пользующийся уважением, уважаемый
Үтүө күнүнэн, убаастабыллаах биир дойдулаахтарбыт! Өйөбүлгүт иһин барҕа махтал буоллун! «Кыым»
[Муус устар бастакы күнүгэр] Оннооҕор саамай убаастабыллаах да дьону өһүргэппэт гына бэһиэлэйдик күлэн-оонньоон ааһыахтарын сөп. ДьДьДь

улаатымсый диэн курдук
Дьон билэр — мин букатын Улахамсыйары сатаабаппын, Бэйэбин ытыктанабын, Улуутуйа санаммаппын. И. Гоголев
Сеня Сергейи ситэ саҥардыбакка эрэ өрө күүдэпчилэннэ: «Эн, кылаабынайа, улахамсыйыма». Н. Лугинов
[Егор Егорович:] Чугас да эрээри, баччааҥҥа диэри улахамсыйан сылдьыбыт эбиккин дии. С. Ефремов

ытыктаа диэнтэн дьаһ
туһ. Биһиги оннук эрэ буоллахпытына, дьоҥҥо дьиҥнээхтик ытыктатыахпыт. Р. Баҕатаайыскай
Охоноос, аны үөрэхтэнэн, аҕаҥ курдук киэҥ билиилээх, дьоҥҥор-сэргэҕэр ытыктанар киһи буолаар. Ойуку
Эмээхсин оҕолоро бары да холку, наҕыл майгыларынан, киэҥ көҕүстээхтэринэн ытыктаппыт дьоннор. «Чолбон»

имеющий авторитет; с. авторитетом; авторитетный; аптарытыаттаах салайааччы авторитетный руководитель.
Син. ытыктанар

аат. Ыраахтааҕылаах Россияҕа уонна билигин Россия Федерациятыгар уобалас (күбүөрүнэ, кыраай) начаалынньыга. ☉ Губернатор
Күбүрүнээтэр уол көрүҥ үҥкүүтүн, ырыатын көрөн, тоҕус хонон хаалбыт уонна нэһиилэ өйдөнөн тахсыбыт. Саха фольк. Күбүрүнээтэрдиин көрсүһэн: Ыспыраанньыктыын ыпсыһан, Аккыырайдыын атастаһан, Ыраахтааҕыга тиийэ ытыктанан, …… Аатыран-суолуран Адаҕыйан ааспытым. С. Зверев

кэс I диэнтэн дьаһ
туһ. Күөх оту кэстэрэ сылдьан, быанан сири кээмэйдииллэр, от кыбытыылаах бэлиэ тоһоҕо анньаллар. Л. Попов
Нэһилиэги үлтү кэстэриллиэ, кинээс тыла ытыктамматаҕына, кимиэнэ ытыктаныай? Амма Аччыгыйа
Биир күн, сааскы ириэһин буолан эрдэҕинэ, били хара бараан киһи ууну-хаары тоҕута кэстэрэн, сиэллэрэн бидилитэн, Мохсоҕоллоох алааска кэлбитэ. И. Федосеев
Сыа хаары быһа кэстэрэн, атын сэргэҕэ аҕалан баайда. Н. Заболоцкай

сыһ. Олус улаханнык, күүскэ. ☉ Очень сильно
Искандеров буоллаҕына бу Маарыкчаан ыччаттарынан сүҥкэнник ытыктанар киһини бэрт эйэҕэстик көрүстэ. Эрилик Эристиин
Кини [Емельян Ярославскай] сүҥкэнник өрө көтөҕүллэн туран тыл эппитэ, элбэхтик ытыс таһыныыта буолбута. «ХС»
Эллада култуурата аан дойду үрдүнэн култуура сайдыытыгар сүҥкэнник сабыдыаллаабыта. КФП БАаДИ

даҕ. Улахан убаастабылы ылар, ытыктанар. ☉ Пользующийся почётом, уважением
Ити курдук, ытыктабыллаах киһи Ньукуус этиитэ ылыннарыылаах буолан тахсыбыта. В. Протодьяконов
Катя куорат биир ытыктабыллаах ыалын соҕотох кыыһа буолан эрэйи билбэккэ, дьиэ сибэккитинии чэчирии тыллыбыта. Н. Лугинов
Ийэ диэн өбүгэ саҕаттан ытыктабыллаах итиэннэ иэйэхситтээх тыл. «Чолбон»

м. патриарх (1. родовой общество баһылыга; 2. таҥара дьиэтин үрдүкү чыыннаах тойона; 3. дьон ханнык эмз бөлеҕөр ордук ытыктанар киһи).

сыһ. Адьас, олох. ☉ Совсем, совершенно
Тойон буолар, туһугар Туһалаах буолан баран, Толкуйдаан көрдөххө, Тоҕуһун дьоло суох эбит. А. Софронов
[Ыстапааҥка — Манчаарыга:] Туура тутан ыланнар, Тоҕуһун өлүү буолаарай? Тохтоон көрүөххүн. «ХС»
◊ Тоҕуһун үйэ — бэрт өрдөөҕүтэ, былыр. ☉ В давние, незапамятные времена (букв. девятый век)
Хабырыыстаах тоҕуһун үйэтээҕи төрүттэрэ. «ХС»
[Помещик] Тоҕуһун үйэттэн ытыктанар Дворянскай бырааптарын Барытын ыатарда. Н. Некрасов (тылб.)
ср. уйг., диал. токуз ‘без числа, много’