Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ыччаттан

туохт. Оҕолон-уруулан, эдэр көлүөнэни үксэт. Иметь детей, приумножать подрастающее поколение
Онтон ыла Бэһиэлэйэп аймаҕа чэгиэн-чэбдик ыччаттанан барбыт. Амма Аччыгыйа
Биэрэпис түмүгэ көрдөрөрүнэн, нэһилиэнньэ кэскиллээх ыччаттанан иһэр диэн этиэххэ сөп. И. Артамонов

ычча

саҥа алл. Тоҥмут, үлүйбүт киһи саҥата. Выражает ощущение холода: брр, холодно! [Доропуун:] Ычча, кулгааҕым тоҥно, дьэ халлааммыт тымныйбыт даҕаны! А
Софронов. Таһырдьаттан киирбит киһи: «Ычча, кыһалҕалаах кыһын обургу дьэ эмиэ кэллэ ээ». Н. Якутскай
Тимир Иҥиир туран сонунан суулана-суулана, дьигиһийэн ылар: «Ычча, тымныы баҕайы». Күннүк Уурастыырап

ыччат

  1. аат.
  2. Эдэр көлүөнэ. Молодое поколение, молодёжь
    Билиҥҥи ыччат үөрэхтэннэ, өй-санаа өттүнэн сайынна. С. Никифоров
    Эдэр учуутал ыччакка билиини-көрүүнү иҥэрэргэ талаһар эрчимнээх киһи. Дьуон Дьаҥылы
    Алина үөрэ-көтө ыччат ортотугар киирэн, күлэн-оонньоон барда. И. Попова
  3. кэпс. Эдэр киһи, эдэр дьон. Молодой человек, парень, юноша
    Константин Иванов бэйэтин улууһугар уһулуччу биллибит ыччат. М. Доҕордуурап
    Үтүө да ыччат кэлэн, эргиччи абыраан эрэр. Айталын
    Ким эмэ оҕото. Чьё-л. дитя, ребёнок
    Төбөлөөх соҕус дьон төрөппүт ыччаттара буолуо эбээт. Амма Аччыгыйа
  4. даҕ. суолт., кэпс. Эдэр, кыра саастаах (хол., сүөһүнү, үүнээйини этэргэ). Молодой (напр., о скоте, растении)
    Биир-икки саастаах ыччат сылгыларга икки кырдьаҕас аты сыһыаран адьас туспа үөрдээтэ. Л. Габышев
    Эдэр ыччат мастар мутукчалара ситэн, көҕөрө чэлгийэн тураллара. Н. Түгүнүүрэп
    Бэйэбит көрөн ыччат сылгыларбытын бииртэн биир хааччахха түһэрэн хастарабыт. «ХС»
    Төрүт киһи (ыал) төрүөҕэ, ытык киһи (ыал) ыччата (ыамата) көр төрүөх
    Мин даҕаны ытык ыал ыччата, удьуор харылы киһи буолабын, тойоком. ПЭК ОНЛЯ I
    Бу да оҕо бэрт төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыччата буолар. Н. Неустроев
    Мин ытык ыал ыччатабын, эн буоллаҕына эмиэ төрүт ыал төрүөҕэҕин, онон эн биһикки бэйэбэйэбитигэр сөптөөхпүт. С. Ефремов
    Кэнчээри ыччат көр кэнчээри
    Кэнчээри ыччат кэскилин туһугар Харыстаммат буоларга сүбэлиирэ. С. Данилов
    Кэнчээри ыччакка үтүөлээх Кэнэҕэс кэрэтик ахтыллыа. П. Тобуруокап
    Кинигэ кинилэр оҕолоругар, сиэннэригэр, кэлэр кэнчээри ыччаттарыгар ананар. ДАМ. Ыччат дьон — эдэр ыччат диэн курдук. Миигин ыччат дьону иитэргэ үөрэппиттэрэ. Амма Аччыгыйа
    Эдэр ыччат дьон муста түстэр эрэ, оонньуур-көрүлүүр үгэһэ. Н. Якутскай
    [Катя:] Ыччат дьон элбэх, үгүстэрэ уон кылааһы бүтэрбит оҕолор. С. Ефремов
    Ыччат сүөһү — субан сүөһү диэн курдук (көр сүөһү). Ааҕан таһаарыыга борооску уонна тыһаҕас ыччат сүөһү быһыытынан бииргэ учоттанар. ҮБНьТ
    Үүтү ыаһыҥҥа, ыччат сүөһүнү, сибиинньэни иитиигэ …… аналлаах тутуу барара былааннанна. «Кыым». Эдэр ыччат кэпс. — эдэр-сэнэх саастарыгар сылдьар, эдэр дьон. Молодые люди в расцвете сил
    Эдэр ыччат Элэйбэт-сылайбат. Күннүк Уурастыырап
    Эгил-тэгил улааппыт Эдэр ыччаттарым. И. Чаҕылҕан
    ср. др.-тюрк. аты ‘внук, племянник’, туба. кижи очы ‘младшая’

Якутский → Русский

ычча

межд. выражает ощущение холода брр; ычча, тоҕо тымныытай! брр, как холодно!

ыччат

1) потомство, поколение; эдэр ыччат молодое поколение; ыччаттан ыччакка из поколения в поколение; 2) молодёжь || молодёжный; Саха сирин ыччата молодёжь Якутии; ыччаты иитии воспитание молодёжи; ыччат хаһыата молодёжная газета; 3) молодняк (о скоте); ыччат сүөһү молодняк; 4) разг. дети, ребята; подростки; ыччаттарым тупа дьоно буоллулар мой ребятишки уже стали помощниками; ыччаттар ортолоругар үлэ работа среди подростков.


Еще переводы:

кыайааччы

кыайааччы (Якутский → Якутский)

кыай диэнтэн х-ччы аата
Мин өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн бастыҥ холкуос курдук истэн, кини олоҕун кытта билсиһэргэ дьулуһан иһэр холкуоһум бэйэтин аттыгар кыайааччыта баарын истэн баран сүрдээхтик дьиибэргээтим. Эрилик Эристиин
Ону күүс кыайбат, уһуна да олус буолуо этэ. Ону кыайааччы Сэбиэскэй былаас батталтан таһаарбыт дьадаҥыта, өйүнэн кыайбатаҕын иһин, сүрэҕинэн тардыһарын аҕыйах көрдөрөөччүлэр биһиги ыччаттан кэлиэхтэрэ, кэлэн эрэллэр. Амма Аччыгыйа

төҥүргэстээ

төҥүргэстээ (Якутский → Якутский)

туохт. Төҥүргэстэри түөр. Выкорчёвывать пни
Төҥүргэстиирим, мутуктуурум, Туһах, сохсо кэрийэрим. Баал Хабырыыс
Өтөххүн төҥүргэстээ — кэннигэр хаалар ыччаттан. Иметь потомство, продолжателей рода
Кырдьык, туйах хатарар, уот оттор, өтөх төҥүргэстиир, сурт кэриэстиир, аат ааттатар уол оҕо, ат кулун, эр киһи бэрдэ төрөөбүт. Болот Боотур
Оччотооҕу киһи барыта өтөҕүн төҥүргэстиир, аатын-суолун салгыыр кэнэҕэскилээх буолуон олус баҕарара. ТМ ДК

кэнчээрилээ

кэнчээрилээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Охсуллубут сиргэ иккистээн саҥа от үүн. Покрываться вновь отавой
Алаастар кэнчээрилээн чэлгийдилэр, Ынахтар, сылгылар онно мэччийдилэр. С. Васильев
Ардахтаах сайын ходуһалар күүскэ кэнчээрилииллэр. ПНИ ИС
Кэнчээрилээбит сыһыылар кэрэтийэ сырдыыллар. «Кыым»
Хойутаан, кэмин аһаран баран таҕыс, үүн (үүнээйи туһунан). Давать запоздалые всходы, ростки
Бурдук кэнчээрилээн хаалан ситэ буспатаҕа, ол хомууру бэркэ тарпыта. САССР КОА
Үүнээйилэр умнастарын төрдүлэригэр хас да сэбирдэх хаалан тымныы түһүөр диэри кэнчээрилиэхтээхтэр уонна силис моонньоҕор эһиил үүнэр үнүгэстэри үөскэтиэхтээхтэр. ПАК НТ
2. көсп. Уускун салгыыр ыччаттан, көлүөнэлэн. Иметь продолжателей рода, потомков
Онтон ыла Бэһиэлэйэп аймаҕа эмиэ кэнчээрилээн, байан-тайан сириэдийэн испит, эмиэ чэгиэн-чэбдик ыччаттанан [испит]. Амма Аччыгыйа
Соҕотоҕун муммут мин баарбын. Ачаалаабатах мин баарбын, кэнчээрилээбэтэх мин баарбын. Суорун Омоллоон
Урааҥхай бөҕөнөн ууһааҥ, киһи бөҕөнөн кэнчээрилээҥ. Эрилик Эристиин

төрөө-ууһаа

төрөө-ууһаа (Якутский → Якутский)

туохт. Элбэх оҕолонон, ыччаттанан тэний, кэҥээ. Размножаться, давая большое потомство, плодиться
Ол иирээки төрөөн-ууһаан, тэнийэн, ууһу-аймаҕы сутуйара сатаммат. Н. Лугинов
Биһиэхэ саас көтөр кынаттаах туола түһэр, сымыыттаан, төрөөн-ууһаан баран, күһүн, тымныйарын кытта, итии дойдуларыгар төннөн биирдэ «суй» гынан хаалаллар. Н. Заболоцкай
Ким эрэ төрүүрууһуур, ким эрэ харчы өлөрөр, ким эрэ историяны, науканы, култуураны өрө тардар. И. Попова

ньидьири

ньидьири (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Эрэйдээх, эриирдээх-мускуурдаах (хол., олох); ыар тыыннаах (хол., сири-дойдуну этэргэ). С тяжкими испытаниями (напр., о жизненном пути); суровый (напр., о местности)
Ол быдан сахтарга бу дьикти Кылбараҥ маҥан хаар кыырайбыт Ооҕуй батыллар ыар-нүһэр Ньидьири дьуоҕата этэ дии. В. Миронов
Туох иһин Плисада бу маннык ньидьири олоҕу таптыыра буолуой? Н. Габышев
2. фольк. Дьоһун, сүдү. Важный, солидный; почтенный. Дьэ-буо! Сир-дойду иччитэ Ньидьири Баай эмээхсин эгэлгэлээн туран этэн биэрбит кэскилин туһа Хоноҕор муостаах Оҕус сүөһүбүтүн Хонуубутугар үүрдүбүт. Саха фольк.
Ньидьири-бараан дьиэ — элбэх киһи төрөөбүт-үөскээбит, улааппыт былыргы ытык дьиэтэ-уота. Старинное, почтенное жилище, где выросли поколения людей
[Испирдиэн дьиэтэ] эһэ-эбэ саҕаттан ыалтан ыал, ыччаттан ыччат үөскээн, тыллан испит ньидьирибараан дьиэтэ диэтэххэ, уустуга суох тутуулаах. Д. Токоосоп

хамыыһыйа

хамыыһыйа (Якутский → Якутский)

аат. Ханнык эмэ тэрилтэ иһинэн үлэлиир туох эмэ анал боломуочуйалаах дьон бөлөҕө. Группа людей или орган из группы лиц со специальными полномочиями при каком-л. учреждении, организации, комиссия
Хамыыһыйа үлэтин кэпсиир, Дьон-норуот эҕэрдэлиир. С. Васильев
Куораттан тахсыбыт анал хамыыһыйа Айдаҥ ааҕар балаҕаныгар ыыппыт дьүүлүн түмүгэ итинник этэ. С. Маисов
[Аҕам] хамыыһыйаны баран, Аҕа дойду Улуу сэриитин II группалаах инбэлиитэ буолбута. ДьҮҮө
Мөрүөн хамыыһыйа истор. — коллежскай сүбэһит Мирон Мартынович Черкашенинов салайааччылаах Саха сиринээҕи Маҥнайгы дьаһаах хомуйар хамыыһыйа (1766 — 1769 сс.). Первая якутская Ясачная комиссия под начальством коллежского советника Мирона Мартыновича Черкашенинова, «Комиссия Мирона» (1766 — 1769 гг.)
[Начаалынньык:] Бу сахалар үҥсүүнэн көмөн кэбистилэр. Барыта саарба күрүө, саһыл күрүө, Мөрүөн хамыыһыйа, күөх биэдэмэс, өлбүгэ, төрүт ходуһа айдаана. В. Протодьяконов. Тутар хамыыһыйа — орто эбэтэр үрдүк үөрэххэ туттарсар ыччаттан докумуоннары ылар хамыыһыйа. Приёмная комиссия
Кыыс тутар хамыыһыйа олорор кэбиниэтигэр киирдэ. А. Никифорова
Билигин бу кумааҕыларын тутар хамыыһыйаҕа ыытан баран, күүтэн кэлтэгэй буоллулар. Огдо

баайдык-тоттук

баайдык-тоттук (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Кыһалҕата суох дэлэйдик, байылыаттык (олор). Безбедно, ни в чем не нуждаясь (жить)
Олоруохпут өссө ордук урудуйан, чэрдэнэн, ыччаттанан баайдык-тоттук, ыал-дьон буолан ньиргийэн! Дьуон Дьаҥылы
Мин бу кыһалҕата суох баайдык-тоттук олорорбуттан аккаастаныахпын баҕарбаппын. С. Ефремов
2. кэпс., сөбүлээб. Көрү-нары батыһан, аһаан-сиэн, арыгылаан (бириэмэни аһар). Разгульно, беспутно (проводить время)
Көҥүл көрүлээн баайдыктоттук иитиллибиттэртэн үчүгэй дьон тахсыбыттара ахсааннаах. И. Гоголев
Дьэргэ Лэкиэни иһэрэ үчүгэйин, аһа минньигэһин, баайдык-тоттук олорорун хайҕаталаата. Болот Боотур

төннүгэс

төннүгэс (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Хантан эмэ төннөн, төттөрү иһэр. Находящийся на обратном пути, возвращающийся откуда-л. [Суолга] төннүгэс тайҕаһыты киһи ааҕан сиппэт үлүгэрэ. «ХС»
Биир эмэ төннүгэс мас тиэйээччи ситиэ дии санаабытым, кыһалҕатын оҥорон, биир да түбэспэтэҕэ. «ХС»
2. Күһүн соҕуруу сылаас дойдуларга төннөр (көтөр туһунан). Перелетающий на зиму в тёплые страны, перелётный (о птицах)
Өксүөнү билгэлээн, Өлөҥҥө элиэтээн, Төннүгэс көтөрдөр Күөллэргэ түстүлэр. А. Абаҕыыныскай
Кэлэн иһэр кыһын уоруттан күрэнэн, төннүгэс көтөрдөр тохтоло суох соҕуруу субуруһаллара. «ХС»
3. көсп. Эппит тылыгар турбат, санаатын уларыта сылдьар (киһи туһунан). Изменяющий своему слову, непостоянный, переменчивый (о человеке)
[Атаспыт] Төннүгэс быһыытын, Түҥкэтэх майгытын Бэрт элбэх кыргыттар Бэлиэҕэ ылбыттар. Р. Баҕатаайыскай
[Өспөх] өсөһө, этэн баран төннүгэһэ суоҕа. «Чолбон»
4. көсп. Өлөр-сүтэр, эстэр-быстар дьылҕалаах (төрүүр төрүөх, оҕо-уруу, ыччат туһунан). Вырождающийся, погибающий (о потомстве)
Үгүс-элбэх Үлэһит норуот Өлөр өлүүгэ ууруллубут, Төннүгэс төрүөхтэммит, Иинэҕэс ыччаттаммыт. С. Зверев
Кини [Далбарай] наһаа баай буолан баран төрүүр оҕото төннүгэс буолан, кырдьар сааһыгар эмээхсининээн иккиэйэҕин хаалбыттар. И. Данилов

молодежь

молодежь (Русский → Якутский)

сущ
эдэр ыччат

сущ.
ыччат, эдэр ыччат

дьуһул

дьуһул (Якутский → Якутский)

көр дьуһаал II.2
Төрөөбөт-үөскээбэт Уу дьуһул дьахтарга Ымсыыра санаама, Ыччата суох буолуоҥ. А. Бэрияк