Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ыһыктыныы

ыһыктын диэнтэн хай
аата. Хайа да хаһаайыстыбаҕа салалтаны истибэт буолуу, дьирээлэһии, ыһыктыныы баар буолуон сөп. «ХС»
Биһиги салайааччыларбыт былааны син биир толорбоппут диэн ыһыктыныы чэпчэки суолун тутустулар. ҮҮүДь

ыһыктын

  1. ыһыгын диэнтэн бэй. туһ. Аҕыйах түгэн иһигэр адьас ыһыктынан, бүттүүн талбаарыйан ыларга дылы гынна. Н. Лугинов
    Сарсыарда эрдэ уһугуннаҕына этин-сиинин ыһыктынара, оччоҕо биир-икки чаас нухарыйан ылара. Сэмээр Баһылай
    Арыт ыһыктынан кэбиһэн тэмтэрийтэлээн ылара чаастатыйыах курдук буолбута. КАА АСС
    △ Көтөн иһэн кынаккын, атаххын намылытан, аллара ыытынан кэбис. ☉ Опускать крылья, лапки, устремляясь вниз, приземляясь (о птицах)
    Атыырдаах тыһы моонньоҕон, кынаттарын кэннилэригэр тылбыччы бырахпытынан, хара атахтарын ыһыктынан баран, Ньукуус олорор күөлүн туһаайбытынан куугунаан киирдилэр. В. Титов
    Көтөр дулҕа ортотун диэки намтаан кэлэн, кынатын, атахтарын ыһыктынна. Н. Заболоцкай
    Хотой бөрө үрдүгэр кынатын ыһыктынан, суптурута түһүтэлии сылдьар. В. Иванов
  2. көсп. Өйүҥ-санааҥ кыараан, эрэлгин сүтэрэн кэлиҥҥитэ хайдах-туох буоларын кэрэйбэт буол (хол., олоххор буолар ыараханы тулуйбакка). ☉ Становиться безразличным ко всему, опускать руки, впадать в отчаяние
    Виктор Константинович ол тухары өрүү бэйэтин ыһыктыммакка көрүнэрэ-харанара. Болот Боотур
    Кыыс миэхэ чугаһаабат буолбутугар эрэй бөҕөнү көрбүтүм, бэл үөрэхпэр ыһыктына сыспытым. П. Аввакумов
    Киһилии дьон кэккэтигэр сылдьыан сөптөөх эдэр киһи ыһыктыннар ыһыктынан иһэрин көрүөххэ ыараханын ааһан, түктэри. МАС ТК
    ♦ Ыһыктынан кэбис — 1) санааҥ түс, туохха да кыһаммат, үчүгэйгэ тардыспат буолан хаал. ☉ Пасть духом, утратить интерес к жизни, впасть в уныние
    Киһи киҥ-наар буолан, ыһыктынан да кэбиһиэн, араас куһаҕаҥҥа да үөрэниэн сөптөөҕө. Э. Соколов
    Ийэтэ ыһыктынан кэбиһэн олох сүүрүгүн хоту мэнээк устубатаҕа. «Чолбон»
    Эрэл санаата суох киһи ыһыктынан кэбиһэр, үтүөнүмөкүнү араарбат буолан хаалар. А. Алдан-Семёнов (тылб.); 2) тута уолуйан, ыксаан хаал, эрэлгин сүтэр. ☉ Терять надежду, паниковать
    Уубут адьас өрө анньан кэбистэ, Былатыаным уолуйан, ончу ыһыктынан кэбистэ бадахтаах. П. Аввакумов

Еще переводы:

түллүү

түллүү (Якутский → Якутский)

түлүн диэнтэн хай. аата. Мин сааһы күүппүтүм, олус өр күүппүтүм, Көмнөхпүт түһүүтүн, Күрүлгэн түллүүтүн. М. Тимофеев
[Леонардо да Винчи] муора уутун түллүүтүн уонна уостуутун, көтөрдөр көтүүлэрин кэтээн көрөрө. АЕВ ОҮИ
Былчыҥнар түллүүлэрэ уонна ыһыктыныылара балык этин өҕүллэҥнэтэр. ББЕ З

адьас

адьас (Якутский → Якутский)

I
сыһ.
1. Олох, букатын, ончу. ☉ Совсем, вовсе, совершенно
Букатын, ыыра, долуой, адьас, отой Абыраамабы даҕаны, кими даҕаны билбэппин. Л. Попов
Аны адьас аҕыйах хонугунан хонуу сааскы үлэлэрэ саҕаланыахтара. Ол үрдүнэн маннык ыһыктыныы хайдах да тулуйуллуон сатаммат. «Кыым»
Ира, бэйэтигэр иҥээҥнэһэ сатыыр атын уолаттарга тэҥнээн, кинини адьас рыцарь курдук көрбүтэ. П. Аввакумов
2. Чахчы, дьиҥнээх, кырдьык. ☉ Действительно, на самом деле, подлинно
Ардыгар, адьас бэйэтин буспутхаппыт киһинэн ааҕынан ылыталыыр буолара. Амма Аччыгыйа
Адьас бииргэ төрөөбүт эдьиийдии-балыстыы курдуктар. Софр. Данилов
II
сыһыан т. Этэр санааны иэйиилээн күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление высказываемой мысли (соотв. совершенно, абсолютно, прямо)
Адьас прокурордар доҕор! Кыра да чэпчэтиини биэрбэт тыйыс прокурордар! Софр. Данилов
Кини [Унаарап] министиэристибэ бу тутууну сопхуоска былаанныырын саҕана манна баара эбитэ буоллар, адьас муоһунан-туйаҕынан киэр тэбиэ эбитэ буолуо. С. Никифоров
Аҥала тойон буос-ырҕай Адьас ыххай да ыххай, Тойорҕоон ыкта-түүрдэ, Тута таһырдьа үүрдэ. П. Дмитриев

опуститься

опуститься (Русский → Якутский)

сов. 1. олоро түс; устало опуститься на стул сылаарҕаабыттыы олоппоско олоро түс; 2. перен. (стать неряшливым; пасть нравственно) ыһыктын, ыһыктынан кэбис, ыытын; # у него руки опустились санаата түспүт.

сөллөччү

сөллөччү (Якутский → Якутский)

сыһ. Аллараа уоскун ыһыктынаҥҥын, сирэйиҥ уһаан көстөр курдук. ☉ Так, чтобы отвисла губа и вытянулось лицо
«Ити көлөһүнүҥ сүүрэ тураахтыыр дии», — Иван киһитин үтүктэн сөллөччү тутунна. Э. Соколов

үтүө айылааҕа буоллар

үтүө айылааҕа буоллар (Якутский → Якутский)

сыһыан холб. Ким эмэ атына эбитэ буоллар киһи баҕарбытын хоту буолуо, сылдьыа этэ диэн баҕа санааны көрдөрөр. ☉ Выражает сожаление говорящего о том, что кто-л. поступил не так, как хотелось бы
Үтүө айылааҕа буоллар, киһилии дьон кэккэтигэр сылдьыан сөптөөх эдэр киһи ыһыктыннар ыһыктынан иһэрин көрүөххэ ыарын ааһан, түктэри. МАС ТК

дьэллэкэччий

дьэллэкэччий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Сыҥааҕы, айаҕы ыһыктынан, оттомо суох түргэн-түргэнник саҥар-иҥэр, тутун-хабын. ☉ Держаться, вести себя бестолково-шустро, говорить, быстро двигая челюстью, не закрывая рта
ЭлэгэнтэйЛэгэнтэй Испиири эрэ кэлтэгэй Ирдээн-тордоон, сонордоон, Иһэн дьэллэкэччийэр. К. Туйаарыскай

көт-көччүй

көт-көччүй (Якутский → Якутский)

туохт. Кыһалҕата суох оонньуу, көрүлүү сырыт. ☉ Беззаботно проводить время, летать, резвиться, порхать
Ыксаан иһэр көтөр …… көтө-көччүйэ үөрэммит көй салгынын кытта бырастыылаһар хаһыытын иһитиннэрэн баран, дулҕа ортотун диэки намтаан кэлэн, ыһыктынан кэбиспитэ. Н. Заболоцкай

кыбыстанньаҥ

кыбыстанньаҥ (Якутский → Якутский)

кыбыстыган диэн курдук
Итинник темпераменнаах оҕо наһаа кыбыстанньаҥ, мункук буолааччы: ыарахаттары көрүстэҕинэ дөбөҥнүк ыһыктынан кэбиһэр, бэйэтин кыаҕар эрэммэт. ОАП ИиЭУО
Петр Афанасьев кини оҕотук санаатын, кыбыстанньаҥын олус сөбүлүүр. М. Прилежаева (тылб.)

тырат

тырат (Якутский → Якутский)

тырай диэнтэн дьаһ
туһ. Бырдах тойоно ыксаабыт, икки атаҕын тыратыаҕынан тыраппыт. А. Неустроева
Биир атыыр моонньоҕон икки кынатын ыһыктынан, атахтарын тыратан, дурдаттан сүүрбэччэ хаамыылаах сиикэй баарыгар түһүнэн кэбистэ. П. Степанов

ыытын

ыытын (Якутский → Якутский)

ыытынан кэбис — 1) ыһыктынан кэбис диэн курдук (көр ыһыктын)
Вера Дмитриевна ыытынан кэбиспэккэ, бэйэтин ыраастык, чэбэрдик туттан сылдьарын сөбүлүүр. Далан
Егор Килович былдьаһыктаах кэмҥэ эрчимэ оргуйан кэлэр, онтон эмиэ онуоха-маныаха диэри ыытынан кэбиһэр. Н. Лугинов
Ыстаарсай мэхээньикпит ирдэбил мөлтөөбүтүнэн туһанан, кэнникинэн олох ыытынан кэбистэ. П. Степанов; 2) үөһэттэн ыстанан түс (хол., ууга); аллара диэки сырылаа (хол., сыыртан). ☉ Прыгать (напр., в воду); спускаться (напр., с горки)
Уолаттар икки илиилэрин өрө уунан, турбутунан чүөмпэҕэ ыытынан кэбиһэллэрэ. В. Иванов
Дүлүҥ [киһи аата] эмиэ ыытынан кэбиспит да, киһитин сыыр ортотугар тиийэн, ситэн ааспыт. Саха фольк. Эһэ оҕото төбөтүн оройунан хойуостанан ылаат, эмпэрэттэн аллара диэки имигэстик ыытынан кэбиспитэ. «Чолбон»