Якутские буквы:

Якутский → Русский

эбии-сабыы

1) добавка, прибавка; придача; 2) незначительная помощь.

эп-сап

добавлять, присовокуплять; эбэн-сабан кэпсээ = рассказывать, присочиняя.

Якутский → Якутский

эбии-сабыы

аат., кэпс. Туохха эмэ эбиллэн биэрэр, эбии буолар туох эмэ. ☉ Добавка, прибавка, дополнение
Олбуор муннугар гараас көстөр. Бэттэх диэки — тэпилииссэ. Эбии-сабыы да тутуута элбэх эбит. И. Егоров
Онуоха эбии-сабыы буолан, Хотунум ыала дьахталларга Хобугунуйан, хоп тарҕаппыта. Н. Некрасов (тылб.)

эп-сап

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ эбэн, холбоон-илбээн биэр. ☉ Соединять что-л. с чем-л. основным, добавлять недостающее к чему-л.
Манна Каган өҥ сыллары баттаһа былыргы хаалбыт хотоннору сэлбийэн, эбэн-сабан, кэҥэтэн үүт пиэрмэтин тэрийбит. «ХС»
2. Туох эмэ туһунан омуннаан, үксүгэр буолбатаҕы да оҥорон көрөн эп, ай. ☉ Присочинять, выдумывать то, чего не было
Микиитэ аахпытын Хабырыыска эбэн-сабан кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа
Сэмэн доҕоругар «Нуучча арыытыгар» киирэн уон хонукка хайдах сылдьыбытын кыратык эбэн-сабан кэпсээтэ. Н. Якутскай
Сити да кэннэ Ситэрэнхоторон, Элбэҕи эттэ, Эптэ-сапта. Р. Баҕатаайыскай

Еще переводы:

сиэл-кутурук

сиэл-кутурук (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Туох эмэ (хол., кэпсээн) толору, ситэри буоларын курдук эбии-сабыы, сиһилээһин. ☉ Дополнение, приложение к чему-л. (напр., к рассказу), делающее его более полным, подробным
«Дьэ кини ити кэпсээнин сиэлэ-кутуруга бэрт уһун буолуохтаах», — диэн Ааныс Бүөтүр Сэмэнэбис диэки өрө көрөн мылаарыйбыта. П. Аввакумов
Ол-бу сиэлэ-кутуруга суох сахалыы быһа «Миитэрэй» диэ, биитэр «Миитэрэй оҕонньор» диэ. «ХС»
Тугу барытын сиһилии, сиэлинкутуругун ситэрэн, кими баҕарар аатын, аҕатын аатын, араспаанньатын толору ааттаан дуоспуруннаахтык кэпсэтээччи. «ХС»

килэһитии

килэһитии (Якутский → Якутский)

кэпсээн-ипсээн килэһитии — тугу эмэ сымыйанан-кырдьыгынан эбэн-сабан сэһэргээһин. ☉ Рассказывать о чем-л. напропалую, чрезмерно преувеличивая
Киһибит бэҕэһээҥҥи түбэлтэ туһунан кэпсээн-ипсээн килэһитии бөҕө. — Кэргэммэр киһиргэнии, Кэпсээн-ипсээн килэһитии. П. Тобуруокап

сулугур

сулугур (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Ол-бу салаата эҥинэ суох, аҥаардас бэйэтинэн эрэ сылдьар. ☉ Лишённый веток, листьев, голый
Тииттэр умнастара сулугур, мутуга суох сулугур этилэр. Далан
Саас эрдэ [хонуу боруутун] силиргэҕиттэн …… салаата суох сулугур умнастар үүнэн тахсаллар. МАА ССКОЭҮү
Сэбирдэҕэ суох сулугур лабаалар куоппаһырыыны мэһэйдээбэттэр. КВА Б
2. көсп. Чороҥ соҕотох. ☉ Одинокий, сиротливый
Тумат диэн …… дьикти бөһүөлэк — сулугур дьиэлэр, тула туохтара да суох, тиэргэн, хаһаа, ампаар диэни көрбөккүн. С. Руфов
[Буҕарҕана:] Булан-булан буллаххыт! Дагдаҥныырын аанньа Далай акаарыны! Суодайбытынан эрэ, Сулугур Туруйаны! Суорун Омоллоон
Мин салҕан хааллым, салынным, Соҕотох хааллым, сулугур. «ХС»
3. Оннуга-манныга, эбиитэ-сабыыта суох. ☉ Не имеющий ничего лишнего, сам по себе, голый
Сулугур ыраас истиэнэ куруутун үөл-дьүөл испиэскэнэн эрэ килэччи көрөр. С. Федотов
Бу ыстатыыстыка сулугур эрэ сыыппаралара. ТАЛ БУ
Киниэхэ [былыргы массыынаҕа], билиҥҥи массыына курдук, прибор той суох — кэбиинэтин иһэ суйдаан ылбыттыы, сулугур, сулумах. «ХС»
4. Синньигэс, уһун, көнө уҥуохтаах. ☉ Тонкий, стройный (напр., о фигуре человека)
Сулугур уҥуохтаах, …… Сытыы сындыыс дьон, Сырсан сылыбыраһан, Сыаналаах көрү таһаардылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Икки тутуһан турар Сулугур сотобут силиитэ Уу курдук Унньулуйа сылайыахтаах этэ. Д. Говоров
[Лизалаах Лена] эдэр эрдэҕинээҕи умнуллубакка олорон хаалбыт мөссүөннэрин бу сулугур, синньигэс, үрдүк кыргыттарга тэҥнии тутта. Далан
5
кылыгыр III диэн курдук. Олоро түһэн үкчү дьиэтигэр курдук буһарар, сулугур, туох да эбиитэ суох миини истэ. А. Сыромятникова
«Сибилигин эһигини чэйинэн күндүлүөхпүт, — диэбитэ кини. — Биллэн турар, сулугур уунан, чэйбит суох». «ХС»

салбырҕастаа

салбырҕастаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туохха эмэ салбырҕаста оҥор, салбырҕаһынан киэргэт. ☉ Приделывать к чему-л. подвеску, украшать что-л. подвеской. Чороону салбырҕастаа
2. кэпс. Тугу эмэ хос ситэрэ, эбэ-саба сатаа (хол., эппиккин хоһулаан). ☉ Повторяться, «пережёвывать» одно и то же (напр., в высказываниях)
Салбырҕастаан, бытырыыстаан, лабайдаан этэ сатааһын, төттөрүтүн, ааптар тыл маастара буолбатаҕын көрдөрөр. П. Тобуруокап

кырааскалааһын

кырааскалааһын (Якутский → Якутский)

  1. Кыраасканан сотуу, кыраасканан биһии. ☉ Покраска, крашение чего-л.
    Оттук систиэмэтэ оҥоһулла, уот киллэриллэ илигинэ, тоҕо эркини кырааскалааһыны ыыппыккытый? В. Протодьяконов
    Бөдөҥ куораттарга химическэй ыраастааһын уонна кырааскалааһын фабрикалара тэриллиэхтэрэ. «ХС»
  2. Баары тупсаран, эбэн-сабан эбэтэр ордук кэптээн, күүркэтэн көрдөрүү. ☉ Приукрашивание действительности; сгущение красок
    Кырдьыга бэйэтэ даҕаны сүрдээх, Кырааскалааһына да суох сөптөөх Уһун эрэйдээх суол, Ол Суоттулуур суол. С. Васильев
    Дьиҥ баары кырааскалааһыны да, итэҕэстэри күүркэтэ сатааһыны да таһаарбакка, ыараҥнатан, дьиҥ баарынан ылан сыаналыыр наадалаах. «ХС»
сүс

сүс (Якутский → Якутский)

сүһэн ыл — үүт маас түһэрэн үтүгүннэрэн ыл. ☉ Копировать точьв-точь
Тоорохой аҕатыттан тугу истибитин барытын сүһэн ылан, оруобуна аҕатын үтүктэ-үтүктэ, күнүс оҕолорго туспа остуоруйалыыр. Болот Боотур
[Ф.Д. Семёнов] Саха норуотун уус-уран айымньытын бүтүннүүтүн сүһэн ылбыт, кыайа тутан баһылаабыт, этэр тыл киэнэ дьиҥнээх уһулуччулаах маастара буолар. Күннүк Уурастыырап
Биллэрин курдук, олоҥхоһут кимтэн эрэ истибит олоҥхотун тылын-өһүн, бухатыырдар сырыыларын сүһэн ылан, ону уларытан-тэлэритэн, ардыгар эбэн-сабан толорор. «ХС»

холбоо-илбээ

холбоо-илбээ (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ туохха эмэ эп-сап, холбоо. ☉ Прибавлять, добавлять что-л. к чему-л.
Бүттүүйэп аны билигин Иннокентий Петровиһы була сатыыр. Буоларыбуолбаты холбоон-илбээн араас үҥсүүлэринэн, анонимкаларынан оройуон, өрөспүүбүлүкэ тэрилтэлэрин симэ сытар. М. Ефимов
Хоһоонугар холбоон-илбээн, Хомуруйда, хотто диэҥҥин, Хомнуу саныыр буолума: Хопко-сипкэ өстөөхпүн. Күннүк Уурастыырап
Архыыбым докумуоннарыттан эҥин холбоон-илбээн өссө элбэҕи ахтыам эбитэ буолуо да, аны туран сүрүн кэпсээммититтэн туораан, халыйан хаалыах курдукпут. В. Гаврильева

идэһэлэн

идэһэлэн (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Бэйэ сииригэр анаан сүөһүтэ иит, тут. ☉ Иметь, держать убойный скот для собственного потребления. Өҥ дьыл буолан, быйыл биир идэһэлэннибит. Элбэх оҕолоох дьон идэһэлэннэххитинэ, дьэ, абыраныаххыт
2. Бэйэ сииригэр анаан сүөһүтэ өлөр. ☉ Забивать скот для собственного потребления
Онон балыкка, бытархай булка, түүлээххэ эбэн-сабан дьиэ табатынан идэһэлэнэн, эрэйэ суох олорор кыахтанан барбыттара. Болот Боотур
Охоноонноох бу сайын биир ынаҕы байтаһырдан баран идэһэлэммиттэрэ. Бэс Дьарааһын
Улахан ыалдьыттар - атыыһыттар кэлбиттэригэр тоҥустар таба идэһэлэннилэр. Н. Павлов
3. көсп., кэпс. Кими эмэ дьакый, кыай. ☉ Наказывать кого-л., расправляться с кем-л.. Миигин идэһэлэнэр санаалаах. Саахымакка кинини идэһэлэнним

күүркэт

күүркэт (Якутский → Якутский)

туохт. Кыраны даҕаны олус улаатыннар, дарбат. ☉ Представлять что-л. более значимым, важным, чем есть на самом деле, преувеличивать значение чего-л., сгущать краски
Бииргэ үлэлииргэ ыарахан киһи буолуо. Бэйэтэ кыра да соҕуһу наһаа күүркэтэр быһыылаах. Н. Лугинов
Владимир Ильич олоххо даҕаны, ускуустубаҕа даҕаны сымыйанан күүркэтэ, дарбата, киэргэтэ, уустугурда сатыыры олус абааһы көрөрө. Софр. Данилов
△ Кэпсииргэр эбэн-сабан омуннаа, суоҕу да баар оҥор. ☉ Прибавить лишнего, присочинить (в рассказе)
Ордьонумаан ойуун кыырара үчүгэйэ бэрдин иһин, хаста да баран көрбүттээҕим, дьон баҕайылар ону күүркэтэн, оҥорон кэпсээн үллэҥнэтэллэр. И. Гоголев

собуоттан

собуоттан (Якутский → Якутский)

  1. собуоттаа диэнтэн бэй., атын. туһ. «Бэйи, тыраахтарым сатаан собуоттанымаары гынна», — Петя атын ньыманы тобулаары албаһырда. Сэмээр Баһылай
    Массыыналар утуу-субуу собуоттанан, көҕүспүттүү бирилэһэ түстүлэр. «ХС»
    Фёдор …… сууккаҕа үстэ собуоттанар чаһылаах. СТ С
  2. кэпс. Эбии тэптэн, тэбиэһирэн киирэн бар. ☉ Завестись, действовать как заведённый
    «Чэ сөп, эн эппитиҥ курдук буоллун», — Ася Назар собуоттанан барбытын тохтотоору судургутук сөбүлэстэ. Р. Баҕатаайыскай
    Кини куһу хайдах курдук үчүгэйдик күөрэтэн түһэрбитин туһунан эбэн-сабан кэпсээн, тоҥ күөс быстыҥа тохтоло суох собуоттанан барааччы. В. Протодьяконов
    Уугутугар-хааргытыгар киирэн собуоттаннаххытына, сорҕотугар баҕас наһаалыыгыт да быһыылаах. «ХС»